|

وفاداران منافعِ «من»

احمد غلامی . سردبیر

ناپايداري در سياست اتفاق تازه‌ای نيست. ناپايداري در تصميمات ماحصل تشتت آرا و گاه اختلاف منافع است. اين ناپايداري در سياست داخلي كه در چهار دهه گذشته نيز وجود داشته، اكنون به مسئله‌اي جدي تغيير شكل داده است. در رهگيري ناپايداري‌ سياست داخلي در ايران، به نكات درخور توجهی برمی‌خوریم كه شايد در تحليل وضعيت كنوني بي‌تأثير نباشد. دولت موقت، يكي از ناپايدارترين دولت‌هاي انقلاب بوده است؛ دولتي كه به‌ندرت توانست تصميمي قاطع و درخور اعتنا بگيرد و روي آن پافشاري كند. مشكل دولت موقت آن بود كه از «رويداد» به معناي واقعي درك درستي نداشت. مصلحاني بودند كه به‌سرعت در پي اعلام دوره پساانقلابی بودند و اين استراتژي چندان با وضعيت موجود همخوانی نداشت؛ دورانی كه رهبر انقلاب، امام خميني، با شور و حرارت در كانون انقلاب بود و همچنین این استراتژي مغاير با روحِ رويداد بود؛ روحي كه تازه در كالبد جامعه دميده شده بود و به اين باور رايج دامن زده بود که انقلاب همه كارها را خودش روبه‌راه مي‌كند. مردم نه از انقلاب که از روح جمعي انقلاب فرمان مي‌گرفتند و حاضر نبودند بپذيرند انقلاب تمام شده و پساانقلاب با سالخوردگانی از ديروز به راه خود ادامه خواهد داد. اين نافي روح انقلاب بود و نافي آن شوري كه گاه حتي رهبرانش را نيز در پي خود مي‌كشاند. اگر بگوييم دولت موقت درك درستي از رويداد و ويژگي‌هاي آن نداشت، اغراق نكرده‌ايم. مردم وفاداري به رويداد را از دولت موقت طلب مي‌كردند ولی آنان دل در پساانقلاب داشتند. با آغاز جنگ همان چيزي اتفاق افتاد كه همگان انتظارش را مي‌كشيدند؛ تداوم آرمان‌های انقلاب، اين بار در جنگي ديني و ميهني. با جنگ و انقلاب دوم، ميرحسين موسوي بر مسند دولت نشست و توانست از طريق جنگ و مديريت آن، به رویداد وفاداري نشان بدهد. ازاين‌رو دولت او توانست با همه ناپايداري‌ها و مديران متوسط، صرفا به دليل پيروي از منش و روح انقلاب اثرگذار باشد و در خاطره‌ جمعي انقلابيون به نيكي بماند. هاشمي‌رفسنجاني رؤياي دولت موقت را گرفت و در حرف و عمل اعلام پساانقلاب كرد. هاشمي، دولت را جايگزين انقلاب كرد تا با ماشين دولت و بوروكراسي آن، روح انقلابي را مهار کند و ناپايداري در تصميمات و تعداد مديران نالايق را كاهش دهد. هاشمي‌رفسنجاني، وفاداري به انقلاب را با وفاداري به دولت و به‌ تعبيري وفاداري به ما تاخت زد. ناگفته پيداست بخشي از انقلابيون و مردم نيز او را همراهي كردند. در دولت هاشمي‌رفسنجاني تصميمات پايدار بسياري گرفته شد و مديران كمتری صرفا با رنگ‌و‌بوي انقلابي بر مسند قدرت نشستند. دولت سازندگی هرچه خواست اعلام وضعيت پساانقلابي كند، نتوانست. اين ناتواني بيش از آنكه معلول شرايط باشد، ناشی از شخصيت دوگانه‌ هاشمی‌رفسنجاني بود كه دلی در گرو انقلابي‌گري و يك دل در گرو پساانقلاب و دولت داشت. آن بخش طردشده و نادیده‌مانده جامعه که سوداي بازگشت و وفاداري به رويداد را در سر داشتند، دولت اصلاحات را رقم زدند تا نوع دیگری از انقلاب را پيش‌رو بگذارند. مردم با اين وفاداري در پي آن بودند تا نگذارند آن انقلاب كه برايشان همه‌‌چيز بود، از ريخت بيفتد و در دولت خلاصه شود. ازاين‌رو دولت محمد خاتمي هم دولت بود و هم نبود. در اين دوران بود که تصميمات ناپايدار محصول تناقضات سياسي، به اوج خود رسيد؛ اما تناقضات و ناپايداري تصميمات آسيبي جدي به سياست داخلي ايران نمي‌زد و دست بر قضا آن را شكوفا مي‌كرد. دولت اصلاحات مبدع قرائت تازه‌اي از انقلاب بود و انقلابيون سنتي آن را برنتافتند. آنان سوداي تكرار رويداد انقلاب اسلامي سال 57 را در سر مي‌پروراندند با همان مختصات؛ غافل از اينكه وفاداري به رويداد، به معناي استمرار و تكرار آن نيست. از دل اين برداشت احمدي‌نژاد سر برآورد كه خود را مصداق انقلاب مي‌ديد؛ مصداق انقلابي كه ابتدا به «منِ» انقلابي و در نهايت به «من» احمدي‌نژاد استحاله يافت. وضعيت كنوني سياست داخلي ايران، ناپايداري و ناكارآمدي آن تسري و تداوم همین رويكرد به سياست است. ناپايداري و ناكارآمدي كه اگر از صداقت و شور انقلابی تهي شده باشد، به معضلي جدي بدل خواهد شد. اينك ناكارآمدي و ناپايداري دوقلوهاي به‌هم‌ چسبيده‌اند كه از يكديگر تغذيه مي‌كنند. ناكارآمدي مديران در رأس دولت، رقيبان سياسي دولتي و رسمي را تعريف مي‌كند تا تصميمات اين مديران را ناپايدار كنند و خود در اين عرصه جلوه‌نمايي كنند.

اگر تا ديروز وفاداري به انقلاب يا دولت، حرف اول و آخر سياست بود، اينك در سطوح مياني دولت و برخي نهاد‌هاي رسمي، وفاداري به «منِ» مدير و منافع من جايگزين شده است. وفاداري به اعتماد استحاله يافته است و رقابت‌هاي سياسي و جناحي نمي‌گذارد حتي اين «منِ» تازه‌به‌دوران‌رسيده عرض‌اندام كند. از این‌رو است که سويه‌هاي ضعيف حرف و عمل آن مورد نقد و حمله مخالفان قرار مي‌گيرد و همه‌ چيز در حين ناپايداري معطل مي‌ماند. اغلب دستگاه‌هاي دولتي و نهادهاي رسمي پُر است از آدم‌هاي ناكارآمدی كه نه متخصص‌اند و نه انقلابي، بلکه فقط مورد اعتمادند، همين و بس. مي‌شود خانه را به آنان سپرد و رفت و بيم آن را نداشت كه دزد به خانه بزند، اگرچه اين اواخر اين معاهده نيز نقض شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.