مدرسههای طبیعت و چالش تعطیلی
محمدرضا نیکنژاد. آموزگار
یکی از بنیادیترین نقدها به آموزش رسمی دورماندن دانشآموزان از طبیعت است. این فاصله افزون بر بیگانگی آسیبزا و حتی دشمنی نسلهای گوناگون دانشآموزی با طبیعت، نوآموزان را از پرورشی طبیعی و بهینه نیز دور میکند و آسیبهای جبرانناپذیری به رشد جسمی و روحی آنان وارد کرده و میکند.
شوربختانه گسترش شهرنشینی و زندگی در خانههای چنددهمتری، بر شدت این بیگانگی افزوده است. برخلاف یافتههای تجربی و دانشبنیاد در گستره آموزش، ساختار آموزشی رسمی و اقتدار نهفته در آن، فرصت زیستن در طبیعت یا دستکم آشتی با آن را از دانشآموزان گرفته و اجازه رشد طبیعی را به آنان نمیدهد. سبک زندگی شهری، خانوادهها را نیز از گشت و گذار در طبیعت و رفاقت آنان و فرزندانشان با محیط زیست باز داشته است. امید به بازکردن این گره نه چندان کوچک در ایران را مدرسههای رو به گسترش طبیعت فراهم کرده بود. مدرسههای طبیعت، مدرسههایی هستند که در مناطق روستایی و در دامن طبیعت برپا میشوند و هدف کلیشان آشتیدادن کودکان و نوجوانان با طبیعت و عناصر آن است. چندسالی است که این مدرسهها در شهرها و استانهای گوناگون راهاندازی شده و گسترش کمی و کیفی یافتهاند. به گواه خانــوادههایی که در روز یا روزهـــایی فرزندان خویش را به این مدرسهها برده و برای ساعتهایی آنان را به دستاندرکاران مدرسه سپردهاند، میتوان دریافت که این مدرسهها دستاوردی ارزشمند در راستای آشتی کودکان با طبیعت بوده و در جهان کوچک و محدود کودکان آپارتمانی امروزی، تجربهای شگرف و دوستداشتني است. در روز پنجم اردیبهشت 98، روزنامه «شرق» در گزارشی از شهرزاد همتی آمده بود که این مدرسهها در برخی از شهرها به خاطر شکایت آموزش و پرورش تعطیل شده یا رو به تعطیلیاند! در بخشی از گزارش آمده است: «حسین وهابزاده، طبیعتشناس و مؤسس مدارس طبیعت در ایران میگوید: 80 مدرسه فعال طبیعت در ایران بیش از نیمی تعطیل یا نیمهتعطیل شدهاند. ما برای مشخصکردن وضعیت این مدارس، موضوع را از مجلس شورای اسلامی، وزارت آموزش و پرورش و سازمان حفاظت از محیط زیست پیگیری کردهایم. جلسات زیادی برای رئیس شورای آموزش و پرورش گذاشتهایم، اما عملا کاری پیش نبردهایم. همه در لفظ به ما میگویند مدارس طبیعت گمشده ماست، وزیر آموزش و پرورش میگویند ما اجازه نمیدهیم مدارس طبیعت تعطیل شوند، اما برای مثال مدرسه کاویکنج مشهد که اولین مدرسه طبیعت ایران بود، با شکایت وزارت آموزش و پرورش تعطیل شده است. آنچه من برداشت میکنم، این است که از سازمان محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش خواسته شده مدارس طبیعت محدود شوند، من دلیل این ماجرا را نميدانم». نگارنده از چرایی تعطیلی این مدارس بیخبر بوده اما آنچه مایه شگفتی است همراهی یا دستکم بیعملی وزیر آموزش و پرورش در تعطیلی این مدرسههاست. بطحایی از آغاز سکانداری بزرگترین نهاد آموزش کشور، خود را هوادار آموزش و پرورش نوین و پیشرو نشان داده و از هر فرصتی برای بهنمایشگذاشتن این گرایش بهره گرفته است. برپایی اتاق بازی در دبستانها، حذف مشق شب و تکلیف نوروزی، مبارزه با مافیای کنکور، تکرار این شعار که با گسترش شادی در مدرسه باید کاری کنیم که کودک، کودکی کند و... نمونههایي از کنشهای ایشان بود. بیگمان یکی از هدفهای نوین در ساختار آموزشی آشتیدادن نوآموزان با طبیعت و رشد همهجانبه آنان در کنار دیگر جانداران است. اما پرسش این است که چرا وزیر آموزش و پرورشی که خود را هوادار آموزش نوین مینمایاند، باید با تعطیلی مدرسههای طبیعت همراهی کرده و زیردستانش شکایتی برای تعطیلی قدیمیترینشان تحویل دادسرا دهند؟ در پیوند با تعطیلی این مدرسهها انتظاری از دبیر شورای عالی آموزش و پرورش نیست! چراکه در توجیه همراهی با شکایتکنندگان میگوید: این مدرسهها همخوانی درخوری با ساختار رسمی آموزش کشور ندارند! اما از وزیر مدعی نوگرایی در آموزش، انتظار میرود علت همراهی خویش با این عمل ضدآموزشی را توضیح دهد و اگر توضیحی نداشت برای تحکیم این مدرسههای ارزشمند، بیعملی را کنار بگذارد؛ بیگمان این مدرسهها در صورت گسترش میتوانند کاملکننده خوبی برای ساختار آموزشی میانمایه ما باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.