|

یک‌بام‌ودو‌هوای ترکیه

فهیم تاستکین: ترکیه در مواضع لفظی اگرچه نسبت به تصمیم واشنگتن در مورد خاتمه‌بخشی به معافیت واردات نفت از ایران، موضع مخالفت‌آمیزی اتخاذ کرد، اما به نظر می‌رسد که درصدد پایبندی به رژیم تحریم‌های آمریکا علیه ایران است. آنکارا اخیرا واردات نفت از ایران را کاهش داده، اما اکنون در یافتن فروشندگان جایگزین نفت با مشکلاتی روبه‌رو شده است. تحریم‌های ایران به فهرست بلندبالای روابط تیره‌وتار آمریکا و ترکیه اضافه شده است. مناسبات دو کشور به دلیل حمایت و پشتیبانی آمریکا از کُردهای سوریه و تعهد ترکیه به روسیه در زمینه خرید سامانه دفاع هوایی اس - 400، با تنش همراه شده است. نخستین واکنش ترکیه به تصمیم آمریکا در مورد عدم تمدید معافیت واردات نفتی ایران، تعهد به سرپیچی از آن بود. در این راستا چاووش‌اوغلو گفت: «ترکیه تحریم‌های یک‌جانبه و سیاست‌های تحمیلی از سوی دیگران در مورد روابطش با همسایگان را نمی‌پذیرد». اگرچه لحن دیپلماتیک ترکیه حاکی از این تصور است که ترکیه از طریق مکانیسم‌های مختلف تحریم‌ها را دور خواهد زد، اما با توجه به ارقام موجود که در این زمینه به دست آمده، چنین انتظاراتی اشتباه است. در سال 2015 پس از امضای توافق هسته‌ای با ایران موسوم به برجام و رفع تحریم‌های سازمان ملل، ترکیه واردات نفت از ایران را افزایش داد، اما با بازگشت مجدد تحریم‌های آمریکا در دولت ترامپ، ترکیه واردات نفت از ایران را کاهش داد. طبق آمار رسمی، سهم واردات نفت ترکیه از ایران در سال 2015، 14.10 درصد کل کشور بوده است، ولی در سال 2016 ایران با 26.74 درصد به تأمین‌کننده نخست نفت ترکیه تبدیل شد که در جولای 2017 این رقم به 37.26 درصد رسید، اما پس از 8 می 2018 (18 اردیبهشت) با اعلام خروج آمریکا از برجام، واردات نفت ترکیه از ایران کاهش یافت. واردات نفت آنکارا از ایران در 10ماهه نخست سال 2018 معادل 21.48 درصد بود، ولی در ماه نوامبر (آبان) پس از اجرای تحریم‌های آمریکا به صفر رسید. اگرچه حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، در دیدارش در ماه دسامبر (آذر) از ترکیه در سال 2018 از آنکارا تشکر کرد، اما به کاهش اخیر واردات نفت اشاره‌ای نکرد. واردات نفت ترکیه از کشورهای دیگر از دسامبر 2018 تا ژانویه (دی) 2019 از 3.26 درصد به 12.35 درصد رسید. آمارهای رسمی ماه‌های فوریه (بهمن) و مارس (اسفند) منتشر نشده است. این روند واردات نفت در ماه گذشته حاکی از این است که ترکیه در مقابل تحریم‌های آمریکا مقاومت نمی‌کند. درحالی‌که ترکیه واردات نفت را کاهش داده، اما یافتن فروشندگان بدیل برای خرید نفت مشکل است. در میان فروشندگان، دو کشور عراق و روسیه به‌عنوان گزینه نخست مطرح هستند. باوجوداین ترکیه با دو مشکل عمده روبه‌روست: نخست، مناسب‌ترین نفت برای توپراس، بزرگ‌ترین پالایشگاه نفتی ترکیه، نفت ایران است. تأمین نفت از منابع دیگری غیر از ایران با هزینه‌های اضافی همراه است. دوم، به دلیل مجاورت جغرافیایی، حمل‌ونقل نفت ایران ارزان‌تر از کشورهای دیگر است. در نوامبر 2018 زمانی که ترکیه واردات نفت از ایران را به صفر رساند، سهم روسیه و عراق در واردات نفتی این کشور به‌ترتیب به 32.18 و 12.61 درصد رسید. اما سهم نفت خام، دیزل عراق نسبت به روسیه در واردات نفتی ترکیه جایگاه بالاتری پیدا کرد. در ژانویه 2019 عرضه نفت خام و دیزل و سایر محصولات نفتی دولت روسیه و عراق به ترکیه به‌ترتیب به 15 و 23.52 درصد رسید که عراق در جایگاه نخست بود. حتی اگر ترکیه نتواند مشکلات منابع نفتی خود را حل کند، این به آن معنا نیست که این کشور می‌تواند از پرداخت هزینه‌های اضافی ناشی از رژیم تحریم‌ها بگریزد. محموله‌های نفتی روسیه از طریق تانکرهای دریایی به ترکیه صادر می‌شود و این امر هزینه صادرات نفت را افزایش می‌دهد. علاوه‌براین از زمانی که ایتالیا و یونان خرید نفت از ایران را متوقف کردند، به سمت روسیه رفتند و این امر ترافیک تانکرها از طریق تنگه ترکیه به‌جای پنج، شش روز را به 15، 16 روز انتظار افزایش داد. همچنین نفت جمهوری‌آذربایجان که از طریق خط لوله باکو - تفلیس - جیحان صادر می‌شود در ترکیه مصرف نمی‌شود، بلکه به جاهای دیگر، به‌خصوص اسرائیل ارسال می‌شود. خلاصه اینکه اگرچه دولت برای حفظ پرستیژ خود در مقابل افکار عمومی مردم ترکیه بر عدم پایبندی به فشار آمریکا تأکید می‌کند، اما آنها از تحریم‌های ایران در عمل تبعیت می‌کنند. اما جدا از ملاحظات اقتصادی، ترکیه نسبت به نقش پشت‌صحنه اسرائیل و فعالیت عربستان و امارات برای کمک به تحریم‌های آمریکا و به‌عنوان منبع جایگزین نفت مطمئن نیست و با دیده شک و تردید به آن می‌نگرد، زیرا ترکیه در کنار جنگ سرد با عربستان و امارات، در سوریه در قالب فرایند آستانه روابط خوبی با ایران داشته است. منبع: المانیتور/ دیپلماسی ایرانی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.