نقش ويرانگر پرورش گوسفند و بز در مراتع و جنگلها
سپهر سليمي: در سيل استان لرستان آنچه جلب توجه ميکند حجم بسيار گل و لايي بود که همراه آب جابهجا شده است. خاک فرسايشيافتهاي که نه تنها باعث افزايش حجم رودخانهها و سدها شد که باعث ايجاد خسارات فراوان به زمينهاي کشاورزي و مناطق سيلزده شد. در ميان دلايل انساني و مديريتي سيل آنچه کمتر از همه مورد توجه قرار گرفته وجود دام در مراتع و مناطق جنگلي زاگرس است. با يک نگاه سطحي به مراتع و دشتهاي کشور بهراحتي ميتوان متوجه خسارتهاي دامپروري بر بدنه منابع طبيعي کشور شد. دامها هر آنچه را بر زمين روييده است، ميخورند و فرصت تکثير و حفظ خاک را از گياهان ميگيرند. چراي زودرس در مرتع علاوهبر آسيب به پوشش گياهي، به دليل رطوبت زياد خام و بر اثر تردد زياد دام در مرتع، باعث فشردهشدن خاک و کمشدن تخلخل آن ميشود و درنتيجه اين عمل، وزن مخصوص خاک افزايشيافته و قابليت نفوذ آن به آب کاهش مييابد. اين امر ميتواند مرحله اول جريان سطحي يا فرسايش تلقي شود و فشردگي خاک علاوهبر کاهش قابليت نفوذ آب باعث کاهش در ظرفيت نگهداري آب نيز ميشود و اين امر در مناطق خشک و نيمهخشک حائز اهميت است. محمد اميني، عضو هيئتعلمي مرکز تحقيقات کشاورزي مازندران، درباره اثرات حضور دام در جنگلها ميگويد: «دامداران تاج درختان را قطع ميکنند تا نور به کف جنگل برسد و علوفه بيشتر برويد. با اين کار تاج درختان که اندام توليدکننده بذر درختان هستند کاهش مييابد و در نتيجه بذر کمتري توليد ميشود. از طرف ديگر، درختان را براي مصرف سوخت قطع ميکنند. چوب حاصل از درختاني که سالانه توسط دامداران جنگلنشين قطع ميشود بالغ بر سه ميليون مترمکعب است؛ اما اين برداشت يکنواخت نيست بلکه در مناطق کمشيبتر شديدتر است. آسيب ديگري که دامداران به جنگل وارد ميکنند و بسيار اهميت دارد حذف برخي گونهها و کمک به توسعه و رويش تعدادي از گونههاي مورد درخواست خودشان است». وجود دام سبک در زيستگاههاي طبيعي براي حياتوحش نيز مخاطراتي دارد. سگهاي گله محيط را براي گربهسانان حياتوحش ناامن ميکنند و خود از شکارچيان علفخواران حياتوحش هستند. همچنين وجود بيماريهاي مشترک بين دام و علفخواران حياتوحش و سگهاي گله و سگسانان حياتوحش از جمله مواردي است که ريسک دامپروري در مناطق طبيعي را بالا برده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده در زمستان سال گذشته حدود 52 ميليون گوسفند و بز در کشور وجود دارد. اين عدد پنج برابر ظرفيت مراتع کشور است. به نظر ميرسد براي نجات محيط زيست کشور بيش از هر زمان ديگري بايد در سياستهاي پرورش دام تجديد نظر کرد. ضريب تبديل گوسفند عدد هشت است؛ يعني يک گوسفند هشت کيلو علوفه مرغوب مصرف ميکند تا يک کيلو افزايش وزن داشته باشد. از اين عدد ميتوان متوجه ميزان اتلاف مواد غذايي و آب از طريق پرورش گوسفند شد.