غفلت و جفاي تاريخي
جواد طوسی
جشنواره بينالمللي فيلم فجر با همه موافقان و مخالفان و حرفوحديثهاي مداومش، به كار خود پايان داد. تعمدا اين بحث را حالا مطرح ميكنم تا با توجه به مخالفخوانيهاي عدهاي از اشخاص حقيقي و حقوقي در كوران برگزاري جشنواره، متهم به غرضورزي و آتشبيار معركهشدن نشوم. بهویژه كه همان موقع دو فيلم ايراني جشنواره را نيز ديدم و نميخواستم در همين حد ناچيزي كه نمكگير شده بودم، نمكدان را در آن جو ملتهب بشكنم. اما نكتهاي كه بيش از همه براي نگارنده بهعنوان يك اشكال بزرگ تاريخي/ فرهنگي سؤالبرانگيز به نظر ميآيد، ناديدهگرفتن عيان فيلمسازي يا قدمت و جايگاه تاريخي انكارناپذير مسعود كيميايي در بخش «فيلمهاي كلاسيك بازسازيشده» (چه در دورههاي قبل و چه امسال) است. در سالهاي پيشين جشنواره فيلمهاي «يك اتفاق ساده» سهراب شهيدثالث، «اربعين» و «ناخدا خورشيد» ناصر تقوايي، «يا ضامن آهو» پرويز كيمياوي، «اميركبير» علي حاتمي (وام گرفتهشده از مجموعه تلويزيوني سلطان صاحبقران)، «بازمانده» سيفالله داد، «گاو» داريوش مهرجويي، «خانه خدا» ابوالقاسم رضايي و جلال مقدم و «باد صبا» آلبرت لاموريس به نمايش درآمدند كه برخي از آنها مربوط به دوران شكلگيري و دوام «موج نو» هستند. حال اين سؤال اساسي پيش ميآيد كه معيار دبير و سياستگذاران جشنواره در انتخاب فيلمهاي اين بخش (با همكاري فيلمخانه ملي ايران) چه بوده است؟ قاعدتا براي جشنوارهاي كه با شيوه برنامهريزي بخشهاي جنبياش مدعي است به وجوه فرهنگي و پژوهشي/ آموزشي بها ميدهد، وفاداري به تاريخ و عدم اِعمال سليقه بايد يك اصل باشد؛ حتي اگر فيلمهاي دوران موج نوي مسعود كيميايي به دليل ممنوعيت نمايش بازيگر اصليشان (بهروز وثوقي) امكان نمايش ندارد، لااقل يكي از فيلمهاي شاخص و ارزشمند و خوشساخت بعد از انقلاب او مانند «خط قرمز»، «دندان مار»، «تيغ و ابريشم»، «سرب»، «ردپاي گرگ»، «اعتراض»، «سلطان» و «جرم» را براي اين بخش انتخاب ميكردند. ممكن است آقاي رضا ميركريمي در مقام دبير چند سال اخير جشنواره جهاني فيلم فجر و همينطور سركار خانم لادن طاهري بهعنوان مدير فيلمخانه ملي ايران و سرپرست موزه سينما كه شخصا به ايشان ارادت قلبي دارم، هيچ ميانهاي با دنيا و سينماي مسعود كيميايي و آدمهايش نداشته باشند اما وقتي در حوزه فرهنگ و هنر مسئوليتي را پذيرفتند، ديگر نبايد سليقهاي عمل كنند. از اين منظر، ساموئل خاچيكيان و مسعود كيميايي همانقدر ارزش و اهميت تاريخي دارند كه ناصر تقوايي و داريوش مهرجويي و بهرام بيضايي و علي حاتمي و امير نادري دارند. اميدوارم سوءتفاهم پيش نيايد، ارزشهاي آثار منتخب امسال اين بخش يعني «ديدهبان» ابراهيم حاتميكيا، «جادههاي سرد» مسعود جعفريجوزاني، «پرده آخر» واروژ كريممسيحي، «طلسم» داريوش فرهنگ و «دونده» امير نادري سرجاي خودش محفوظ و نگارنده در كليپ كوتاه معرفي اين فيلمها (به جز ديدهبان) صحبت كوتاهي دربارهشان داشتهام. ولي سؤال بنده از دبير جشنواره و خانم طاهري اين است كه آيا در چنين مواردي نبايد براساس سابقه و نقش جريانساز تاريخي فيلمساز اولويتبندي كرد؟ امير نادري يكي از فيلمسازان موردعلاقه راقم اين سطور است اما او خودش ابتدا عكاس فيلمهاي «قيصر» و «رضا موتوري» مسعود كيميايي بوده است. زماني كه داريوش فرهنگ با سابقه تئاترياش اولين فيلم خود يعني «طلسم» را ميسازد، مسعود كيميايي 14 فيلم ساخته بود كه اغلبشان جزء آثار مطرح و تأثيرگذار دوران خودشان بودند. واروژ كريممسيحي عزيز كلاسيكتر است يا مسعود كيميايي؟ اگر بحث درباره مفهوم و ذات «كلاسيك» باشد، آيا كلاسيكتر از كيميايي با تعلق خاطر آشكار او به سينماي وسترن و «فيلم نوآر» سراغ داريد؟ البته خانم طاهري ميتوانند در اين زمينه، از خود سلب مسئوليت كنند و تصميمگيرنده اصلي اين انتخابها را دبير جشنواره بدانند كه در اين صورت، حرفي نيست و از ايشان معذرت ميخواهم. هرچند جايگاهشان را بهعنوان يك مسئول پيشنهاددهنده كه ميتواند شرايطي الزامآور براساس مستندات تاريخي ايجاد كند، نبايد ناديده گرفت.
راستش را بخواهيد ميخواستم بعد از اين جفاي فرهنگي كه نسبت به مسعود كيميايي در جشنواره جهاني فيلم فجر شد، بيانيهاي را تنظيم كنم و به امضاي عدهاي از منتقدان و اهالي سينما برسانم. ولي پيش خود گفتم با اين تابلوشدنم درمورد سينماي كيميايي، هر كاري كه بكنم، ميگويند «خب معلومه كه جواد طوسي بايد ازش حمايت كنه!». به همين خاطر، قيدش را زدم. جدا از همه اين حرفها، معتقدم اگر بخواهيم سه فيلمساز ايراني كه زبان سينما و عكسنويسي را خوب ميشناسند نام ببريم، قدر مسلم يكي از آنها مسعود كيميايي است و حاضرم در اين مورد با هر فرد صاحبنظري به بحث بنشينم. نكته مهم ديگر «ديدگاه و جهانبيني داشتن» اوست كه متأسفانه اين روزها و ميان نسل جوان فيلمساز اين سالها حكم كيميا را پيدا كرده... با اين اوصاف، غفلت دبير جشنواره جهاني فيلم فجر و اتاق فکرش تأسفآور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.