|

در حوالیِ کتاب

شرق: «لیدیا از دور صدای تِپ‌تِپ بال‌های کاغذی اولین کتابی را که از روی قفسه‌ها افتاد شنید. سرش را یک‌وری از روی صندوق بلند کرد. فکر کرد دوباره گنجشکی از پنجره‌ی باز آمده تو، در طبقات دل‌باز بالا چرخ می‌زند تا راه دررویی پیدا کند. چندثانیه بعد، کتاب دیگری افتاد. این یکی گرمب صدا داد و او یقین کرد کار پرنده‌ای نبوده. شب از نیمه گذشته بود و کتاب‌فروشی را داشتند می‌بستند. آخرین مشتری‌ها حساب می‌کردند و می‌رفتند. لیدیا پای صندوق تنها بود و مشغول اسکن کردن بارکدهای یک دسته کتاب جلدنرم آموزش بچه‌داری که دختر نوجوانی می‌خواست بخرد. دخترک آبله‌رو بود و لب‌هایش پوسته‌پوسته شده بودند. پول نقد داد و لیدیا لبخند زد، ولی چیزی نگفت. نپرسید آن دیروقتِ شبِ جمعه یک دختر تنها در کتاب‌فروشی چه می‌کند. حتی نپرسید چقدر تا زایمانش مانده. دختر بقیه‌ی پولش را گرفت، لحظه‌ای به چشم‌های لیدیا نگاه کرد، و بدون این‌که از لاکتابی‌ها چندتایی بردارد از فروشگاه بیرون زد. یک کتاب دیگر هم افتاد. حتما کسی بالا بود». آن‌چه آمد سرآغاز رمان «نیمه‌شب در کتاب‌فروشی افکار نورانی» متیو سالیوان است که با ترجمه حسن افشار در نشر مرکز منتشر شده. رمان از همان سطرهای اول خواننده را برای مواجهه با حادثه‌ای آماده می‌کند. صدای مشکوک افتادن کتاب‌ها از طبقات فوقانی یک کتاب‌فروشی آن درست زمانی که کتاب‌فروشی کم‌کم می‌خواهد تعطیل کند. لیدیا، صاحب کتاب‌فروشی، به جستجوی منشاء صدا بالا می‌رود و آن‌جا با صحنه‌ای دهشتناک مواجه می‌شود. یکی از مشتری‌های کرمِ کتابِ او به نام جوئی که معمولا ساعت‌ها در کتاب‌فروشی پرسه می‌زند خود را از سقف آویزان کرده و مرده است. اما آن‌چه به این ماجرای هولناک ابعادی مرموز و معمایی می‌بخشد پیداشدن عکسی در جیب جنازه است؛ عکسی از کودکی لیدیا که معلوم نیست چطور به دست جوئی افتاده است. رمان از همان ابتدا بدون حاشیه‌روی طرح معما را می‌افکند؛ معمایی که لیدیا در ادامه داستان به جستجوی پاسخ آن برمی‌آید؛ معمایی که ریشه در گذشته خانوادگی لیدیا دارد. اما به‌جز این رمان معماییِ گره‌خورده با کتاب و کتاب‌فروشی و کتاب‌خوانی، رمان دیگری نیز در نشر مرکز منتشر شده که آن نیز به نحوی دیگر با کتاب مرتبط است؛ رمانی به نام «کتاب‌فروشی سر نبش» نوشته جنی کولگن با ترجمه مرجان رضایی منتشر شده است. «کتاب‌فروشی سر نبش» رمانی است در ستایش کتاب و کتاب‌خوانی. جنی کولگن در مقدمه‌ای که بر این رمان نوشته یکسره از لذت کتاب‌خواندن نوشته است و از این‌که از هرجا و هر موقعیتی می‌توان برای کتاب‌خواندن استفاده کرد. او در این مقدمه با شوخ‌طبعی مهرآمیز به خوانندگانش آموزش داده که در هرکجا بر اساس شرایط مکانی چگونه می‌توانند کتاب بخوانند. از نظر او همه‌جا و در هر موقعیتی می‌شود کتاب خواند و فقط باید راهش را بلد بود. بعد از این مقدمه شاد و سرخوشانه، رمان آغاز می‌شود. «کتاب‌فروشی سر نبش» چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن نیز آمده داستان کتابداری است به نام نینا ردموند که شغلش را از دست می‌دهد و به دهکده‌ای نقل‌مکان می‌کند و آن‌جا با خریدن یک وَن کتاب‌فروشی سیاری راه می‌اندازد. آن‌چه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «رادیو را با صدای بلند روشن کرد و با عزم و اراده دست‌به‌کار شد. دیواره‌ها و کف ون را آن‌قدر سابید که برق افتادند، بعد کار دوست‌داشتنی گردگیری کتاب‌ها و انتخاب مکان برای آن‌ها را آغاز کرد. تصمیم گرفت کتاب‌های داستانی را سمت راست بگذارد، چون بیشتر مردم به سراغ آن‌ها می‌آمدند. برای کتاب‌های غیرداستانی سمت چپ، و برای کتاب‌های کودکان انتهای ون را در نظر گرفت، تا بچه‌ها وارد ون شوند و به سمت آن‌ها بروند. برای کودکان چند صندلی پفی به رنگ‌های مختلف خریده بود که وقتی ساعت قصه‌خوانی می‌رسید روی آن‌ها بنشینند. پروانه‌ی کسب‌اش را با افتخار از داخل به پنجره چسباند. آنچه را که در برمینگام برایش خون‌دل زیادی خورده بود این‌جا به‌راحتی و با لبخند به او اعطا کرده بودند. با آهنگ‌های رادیو همراهی می‌کرد و آواز می‌خواند و به کارهایش می‌رسید، و اگرچه تمام بعدازظهر مشغول کار بود، احساس کرد طولی نکشیده که دارد آخرین جعبه را باز می‌کند و با شگفتی نفس بلندی کشید. داخل جعبه کتاب نبود، فقط چیزهای کوچکی بود که در تمام این سال‌ها جمع کرده بود که به کتاب‌هایش بیایند و پزشان را بدهد. همیشه از خودش پرسیده بود چرا این خرده‌ریزها (یا به قول سوریندر آت‌وآشغال‌ها) را جمع کرده. اما اکنون که به دیوارهای تمیز اما لخت ون نگاه می‌کرد، دقیقا می‌فهمید که چرا این‌همه وقت مشغول جمع‌آوری آن‌ها بوده، بی‌آن‌که حتی خودش بداند چه می‌کرده است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.