|

گفت‌وگو با محمد هاشمي‌رفسنجاني به بهانه انتشار كتاب خاطرات آيت‌الله

هاشمي، آلترناتيو تمام احزاب

مهرشاد ايماني: جلد تازه كتاب خاطرات آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني اخيرا رونمايي شد. اين كتاب مربوط به روزنوشت‌هاي اين شخصيت سياسي در سال 1375 است كه بخش عمده‌اي از يادداشت‌هاي روزانه آن به دو رويداد سياسي انتخابات مجلس پنجم و رياست‌جمهوري هفتم اختصاص دارد. مرحوم هاشمي در اين جلد از خاطرات خود با ذكر جزئيات از مراودات شخصيت‌هاي سياسي براي تعيين نامزد نهايي انتخابات رياست‌جمهوري سال 76 سخن مي‌گويد. با خواندن اين جلد از خاطرات ايشان مي‌توان به وضوح دريافت كه جناح‌هاي سياسي وقت بر كدام‌يك از نامزدها نظر داشتند. محمد هاشمي‌رفسنجاني، برادر آيت‌الله هاشمي ضمن تأييد تمام خاطرات برادرش مي‌گويد كه حزب كارگزاران در پيروزي محمد خاتمي نقش بسيار مهمي را ايفا كرد اما اصلاح‌طلبان پس از پيروزي حمايت اين حزب را از ياد بردند و به آقاي هاشمي به شدت تاختند. براي بررسي مهم‌ترين رويدادهاي اشاره‌شده در اين كتاب با اين فعال سياسي ساعتي را به‌گفت‌وگو نشستيم كه مشروح آن را در ادامه مي‌خوانيد.

اكنون كه جلد اخير خاطرات آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني منتشر شده است، قدري از شيوه خاطره‌نويسي ايشان و اهميت اين كار از نگاه آن مرحوم بفرماييد. مرحوم هاشمي‌رفسنجاني در نوشتن خاطرات روزانه خود بسيار مقيد بودند و معمولا آخر شب‌ها كه به خانه مي‌رفتند، مختصري از وقايعي را كه در طول روز رخ داده بود، يادداشت مي‌كردند. من تصور مي‌كنم اگر نگوييم بي‌نظير، بي‌ترديد خاطره‌نويسي يك سياست‌مدار به چنين شيوه‌اي كم‌نظير است. يكي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي خاطره‌نويسي ايشان، حقيقت‌محوربودن وقايعي است كه رخ داده است. مرحوم هاشمي حتي در جزئيات نيز سعي مي‌كرد بي‌كم‌وكاست آنچه اتفاق افتاده را روايت كند؛ مثلا در خاطرات خود آورده‌اند كه امروز كباب خورديم. برخي به ايشان خرده مي‌گرفتند كه چرا از كباب سخن گفته‌اي و نياورده‌اي آبگوشت كه آن مرحوم مي‌گفت اگر كباب خورده‌ام بايد همان را روايت كنم و نبايد با زهدگرايي مردم را فريب دهم يا آنكه فردي از مقامات مي‌آمد و از مسئولي ديگر گلايه مي‌كرد؛ آقاي هاشمي حتي گله آن فرد را نيز قيد مي‌كرد. بخش عمده روايات آقاي هاشمي در جلد اخير كتاب خاطراتشان معطوف به انتخابات رياست‌جمهوري سال 76 است. حزب كارگزاران در آن انتخابات حساس چه نقشي ايفا كرد؟ اكثريت فضاي سياسي آن روزها در اختيار جناح راست بود. نيروهاي جناح راست حتي در دولت آقاي هاشمي نيز حضور داشتند و حتي نيروهاي نظامي و انتظامي نيز در سمت آنها قرار داشتند. تمام تريبون‌ها تا حد نماز جمعه هم در دستان آنها بود. از سوي ديگر جناح چپ در انتخابات مجلس چهارم شكست خورده بود و در انزواي كامل به سر مي‌برد. وقتي به انتخابات مجلس پنجم رسيديم، تصميم گرفتيم كه در انتخابات حضور داشته باشيم تا فضاي سياسي كشور يك‌سويه پيش نرود. ما به روحانيت مبارز ليست تهران را ارائه داديم. قرار شد از 10 نفر جديدي كه قرار است در ليست 30نفره حضور داشته باشند، پنج نفر سهم كارگزاران و پنج نفر سهم روحانيت مبارز باشد. در نهايت آنها نپذيرفتند زيرا كارگزاران حزب تازه‌تأسيسي بود و تصور مي‌كردند خودشان مي‌توانند رأي بياورند؛ بنابراين قرار شد كه هر كدام ليست خودمان را بدهيم. كارگزاران ليست خودش را داد و رسما وارد رقابت انتخاباتي شد و كارگزاران توانست 35 نماينده خود را وارد عرصه انتخابات كند. نظر ما براي رياست مجلس آقايان عبدالله نوري و ناطق نوري بودند كه در نهايت آقاي ناطق به رياست انتخاب شد. جناح چپ يا همان اصلاح‌طلباني كه در انزوا به سر مي‌بردند، با تغييراتي كه در مجلس پديد آمد، راغب به مشاركت در فضاي سياسي شدند و خود را براي انتخابات رياست‌جمهوري سال 76 آماده كردند و آقاي خاتمي را به عنوان نماينده خود برگزيدند و به عرصه سياسي ارائه دادند و ايشان نيز توانست با رأي بالا برنده انتخابات شود؛ به نحوي كه آقاي خاتمي حدود 20 ميليون و آقاي ناطق حدود هفت ميليون رأي آوردند. با چنين فعل و انفعالاتي عرصه سياسي كشور تغيير كرد و دولت در اختيار جناح چپ قرار گرفت و مجلس پنجم نيز تا حد زيادي يكدست بود و همكاري مي‌كرد. حزب كارگزاران در انتخابات رياست‌جمهوري پيش از آنكه بر آقاي خاتمي اتفاق نظر پيدا كند، بر آقاي حبيبي اصرار مي‌كرد. چه شد كه او كنار رفت و كارگزاران به سمت آقاي هاشمي گرايش پيدا كرد؟ كارگزاران در ابتدا بر آقاي حسن حبيبي اصرار داشت و او كانديداي نخست ما بود؛ اما ايشان در نهايت قبول نكردند. به ياد دارم او در سفر استاني خود به اراك در مقام معاون‌اول رئيس‌جمهور گفت كه نامزد انتخابات نخواهم شد و هنگامي كه چنين موضعي در رسانه‌ها اعلام شد، ما نيز ديگر اصرار نكرديم. بعد هم افراد ديگري را در نظر داشتيم كه در نهايت با معرفي آقاي خاتمي از سوي روحانيون مبارز او را شايسته ديديم. آقاي خاتمي در نشستي با اعضاي كارگزاران از برنامه‌هاي خود سخن گفت و ما نيز رويكرد كلي او را جويا شديم كه در نهايت به اين نتيجه رسيديم كه از ايشان حمايت كنيم. اگر منصفانه به موضوع بنگريم، در‌مي‌يابيم كه كارگزاران همه‌جانبه از آقاي خاتمي حمايت كرد تا حدي كه آقاي هاشمي در آخرين خطبه نماز جمعه پيش از انتخابات گفتند اجازه نخواهيم داد رأي مردم خوانده نشود و هماني را اعلام مي‌كنيم كه از صندوق‌ها درآيد. اين سخنان در آن مقطع حساس به منزله حمايت آقاي هاشمي از آقاي خاتمي برداشت شد و توانست رأي مردم را به سمت آقاي خاتمي بكشاند. رأي خود آقاي هاشمي چه بود؟ آقاي هاشمي به آقاي ناطق رأي دادند؛ اما پيش از انتخابات همه تصور مي‌كردند كه ايشان حامي آقاي خاتمي است و شاهد مثالش را آن نماز جمعه مهم مي‌دانستند. خود شما هم در مقطعي قصد نامزد‌شدن در انتخابات سال 76 را داشتيد. مرحوم هاشمي نيز خاطرات خود درباره اين موضوع را قيد كرده‌اند. چه اتفاقي افتاد كه از نامزدشدن در انتخابات صرف‌نظر كرديد؟ وقتي آقاي حبيبي نامزد كارگزاران بود، به‌هيچ‌وجه تمايل نداشتم وارد انتخابات شوم. هنگامي كه او همه را مطمئن كرد كه در انتخابات شركت نمي‌كند، من وارد عرصه شدم. در تمام نظرسنجي‌ها رأي من بالاتر از بقيه نامزدها بود؛ به‌نحوي‌که من 33 درصد رأي داشتم و نامزدهاي ديگر هيچ‌يك به بالاي 20 درصد نمي‌رسيدند. آقاي خاتمي كه نامزد شدند، مرحوم هاشمي به من گفت كه صلاح نيست انتخابات سه‌قطبي شود؛ زيرا پيش‌بيني مي‌كردند كه در چنان فضايي آرا شكسته شود؛ موضوعي كه در انتخابات سال 84 رخ داد و اصلاح‌طلبان به شكسته‌شدن آرا توجه نكردند. به‌هر‌روي با توصيه مرحوم هاشمي من از صحنه انتخابات كنار رفتم. شما مي‌گوييد كه حمايت كارگزاران از آقاي خاتمي يكي از علت‌هاي پيروزي ايشان در انتخابات بود؛ اما اصلاح‌طلبان پس از پيروزي در اجماعي نسبي به آقاي هاشمي حمله كردند. به‌عنوان بحث پاياني قدري در‌اين‌باره توضيح بدهيد. از بخش تأسف‌بار آن سال‌ها سخن گفتيد كه تمايل نداشتم درباره‌اش سخن بگويم. بله! بعد از روي‌كار‌آمدن آقاي خاتمي اصلاح‌طلبان در حمله به آقاي هاشمي كم نگذاشتند كه البته بعدها فهميدند كه مسير نادرستي رفته‌اند و اكنون همان‌هايي كه روزگاري به او مي‌تاختند، از خدماتش مي‌گويند. در آن مقطع آنها فكر مي‌كردند كه آقاي هاشمي در همه عرصه‌ها اعم از مجلس و رياست‌جمهوري مهم‌ترين آلترناتيو است و همه‌چيز را مي‌تواند تعيين كند؛ به‌همين‌دليل او را يك خطر بالقوه مي‌دانستند و سعي كردند با تخريب‌هاي متعدد و بي‌وقفه او را نزد مردم خراب كنند. ما هيچ‌گاه كتاب‌هايي را كه آنها نوشتند، از ياد نمي‌بريم. اصلاح‌طلبان اشتباه بسيار بزرگي كردند و هنگامي كه به مجلس ششم رسيدند، در تخريب آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني از هيچ ‌كوششي كم نگذاشتند. به‌هر‌روي تاريخ ثابت كرد كه آن عالي‌جناب سرخ‌پوش چه خدماتي براي مردم و كشور ايران كرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.