خشونت پيشرونده نشانه غفلت در سياستهاي کيفري
كامبيز نوروزي . حقوقدان
1-نيروي انتظامي به مالکان چندصد دستگاه خودرو پيامک ميدهد که «مالک خودروي شماره... در اتومبيل شما جرم کشف حجاب صورت گرفته است. لذا ضمن اخطار مبني بر عدم تکرار، ابلاغ ميگردد حداکثر ظرف 72 ساعت جهت رسيدگي به پليس امنيت اخلاقي محل سکونت خود مراجعه کنيد». مقامات ارشد پليس ميگويند اين موارد را مأموران پليس ديدهاند، گزارش دادهاند و پيگيري شده است. به عبارت ساده، مأموران پليس مراقب بودهاند، دقت کردهاند و ديدهاند خانمي در اتومبيلي فاقد آن مقدار حجاب است که از نظر آن مأمور محترم، بيحجابي يا بدحجابي است. مورد را ثبت کرده و گزارش دادهاند.
2-روحاني بيگناهي در همدان، به ضرب گلوله کشته ميشود. ضارب در اينستاگرام، فعال بود. گويا تصاويري با اسلحه نيز داشته است. نهايتا با حمله مسلحانه به يک روحاني، فاجعه ميآفريند. اينستاگرام پر است از انواع و اقسام صفحاتي که در آن اوباش شهرهاي مختلف، خشونتپراکنيهاي شگفتانگيزي دارند و عملا مروج فرهنگ اوباشگري و نزاع و انواع جرائماند. در خيلي از مطالب اين صفحات جرم و مجرم تحسين ميشوند. دو واقعه همزمان که تيتر يک اخبار چند روز گذشتهاند، اگرچه دو موضوع متفاوت دارند اما با همه تفاوتي که دارند، در بيان يک نکته مهم مشترکاند. اين دو خبر متفاوت، از معناي واحدي پرده برميدارند و آن اينکه سياست کيفري و برنامههاي مبارزه با بزه در ايران نامنظم، غيرهدفمند و آشفته است. شرعا، عرفا و قانونا رفتارهاي خشونتآميز و بزهي مانند قتل عمد در زمره سختترين جرائم و غيراخلاقيترين آنهاست. از نظر حقوقي، جامعهشناسي و روانشناسي کيفري، تحت هيچ شرايطي نميتوان جرائمي مانند اوباشگري، تهديد به قتل، ترويج خشونت و تشويق به ارتکاب نزاع را همسنگ بزهي مانند بدحجابي يا بيحجابي دانست. تفاوتهاي برجسته ميان مجازات جرم بزه بدحجابي يا بيحجابي با مجازات سنگين جرائمي مانند تهديد به قتل، ترويج خشونت و ترويج و تشويق به ارتکاب جرم، اوباشگري، تهديد به قتل و بالاخره قتل عمد، بهخوبي نشان ميدهد که قانونگذار نيز اين نوع جرائم را بسياربسيار مهمتر، خطرناکتر و زيانبارتر از جرم موسوم به بدحجابي يا بيحجابي قلمداد ميکند. بنابراين طبيعي است که سياست کيفري کشور و سازمانها و دستگاههاي مبارزه با بزه و بزهکاري اولويت کاري و بيشترين توجه خود را به کشف و مبارزه با جرائم خشونتباري که نام برديم و حذف زمينههاي گسترش آنها معطوف کنند. ميدانيم نيروي انتظامي و ديگر دستگاههاي مبارزه با بزه، از جمله دستگاه قضائي، خود به اين مهم آگاهاند و تلاشهاي زيادي هم در اين مسير انجام ميدهند اما پارهاي غفلتها ديده ميشود که نميتوان از آنها به سادگي گذشت. اين غفلتها ناشي از فقدان يک سياست کيفري علمي، پايدار، غيرسياسي و همهجانبه است. در خبر مربوط به احضار مالکان خودروها به دليل مشاهده جرم کشف حجاب، مشخص است که نيروي انتظامي خواسته است با برنامهريزي دقيق و تجهيز امکانات و سازماندهي کامل با پديدهاي که از نظر ايشان بزه است، مقابله کند. اما از سوي ديگر تمامي نشانههاي آشکار، علني و خطرناک بزههاي خشونتباري که نام برديم و در فضاي مجازي و واقعي ترويج ميشوند، آنقدر ديده نميشوند تا با بسط و توسعه فرهنگ مجرمانه، يکي از نتايج آن قتل فجيع يک روحاني توسط يکي از همين اوباش باشد. مثلا صفحات اينستاگرام بسيار آشکارتر از داخل يک اتومبيلاند. همگان به آنها دسترسي دارند. کسي در اتومبيل براي نمايشدادن خود نمينشيند. ولي افراد براي ديدهشدن در اينستاگرام صفحه درست ميکنند. تعداد پرشماري از صفحههاي اينستاگرام متعلق به يک گروه اجتماعي خلافکار و ماجراجوي فعال است. محتواي اين صفحات آکنده از خشونتپراکني و الفاظ رکيک، تهديد به قتل، تحسين مجرمان حرفهاي و مانند اينهاست. فرهنگي که در اين صفحات ترويج ميشود، به توسعه الگوهاي رفتاري مجرمانه کمک ميکند. اما اين صفحهها آنگونه كه بايد ديده نميشوند، به جايش مصوبه ميگذارند که مطالب دانشجويان در فضاي مجازي مورد نظارت کميته انضباطي دانشگاهها قرار ميگيرد! برنامهاي براي مبارزه با اين الگوي گفتاري و رفتاري در فضاي مجازي توسط اشرار و اوباش ديده يا شنيده نميشود. صدالبته که راه چاره در فيلترکردن اينستاگرام نيست که فيلترينگ قطع نظر از اينکه مغاير حقوق اساسي ملت است، سياستي شکستخورده و بينتيجه است.
راه چاره را بايد در بهسامانکردن اوضاع آشفته ديدگاهها و اقدام براي تدوين سياست کيفري کشور جستوجو کرد. بيشک نيروي انتظامي از آنچه در زمين جامعه يا صفحات اينستاگرامي اين گروه اجتماعي ميگذرد، بيخبر نيست، از مجرمانه يا جرمزا بودن اين الگوي رفتاري يا محتواي اين صفحات بهخوبي آگاه است و فعاليت صفحات گروههاي تبهکار را زيانبار ميداند. مشکل اما در آن ديدگاه يا ارادهاي است که براي مقابله با چيزهايي مثل بزه کشف حجاب در خودرو يا مطالب دانشجويان در فضاي مجازي چنان اولويتي قائل است که به آن شکل برايش برنامهريزي و طراحي دارد و آن را به اجرا ميگذارد، اما الگوهاي رفتاري پرخشونت و فاحش مجرمانه يا جرمزايي را که به صريحترين شکلهاي واقعي، حتي در ادبيات سياسي يا صفحات اينستاگرامي رواج دارد، ناديده ميگيرد و از انبوه پرشمار آثار مجرمانه آنها در جامعه غفلت ميکند. مراقب باشيم ديرتر نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.