رامين اعتماديبزرگ، مجسمه دستهاي فرهادي، کلهر و ... را ساخت
«دستهاي ماندگار» به احترام نامآوران هنر ايران
عسل عباسيان: رامين اعتماديبزرگ، مجسمهساز و هنرمند بينالمللي که او را با سندسازيهايش ميشناسيم، اينبار هم با سندسازي، مجموعهاي شخصي گرد آورده از دست هنرمندان نامآور ايراني؛ از دولتآبادي و آغداشلو تا کلهر و درودي و فرهادي. او که تا امروز درباره اين پروژه سخني نگفته است، در ادامه انگيزهاش از گردآوري مجموعه «دستهاي ماندگار» را توضيح ميدهد که خواهيد خواند.
درباره پروژه «دستهاي ماندگار» توضيح دهيد. اين پروژه در اصل اداي ديني است به هنرمندان بزرگي که من و جامعه هنري ايران به آنها مديون هستيم؛ افرادي که به صورت مستقيم يا غيرمستقيم از آنها آموختهام و البته تشکري ويژه است از آنان در زمان حياتشان. چيزي که ما ايرانيها کمتر انجام ميدهيم؛ ثبت دقيق دستهايشان مانند سند و ماندگاريشان براي ابد. ايده اوليه اين پروژه از کجا آمد؟ سال 89 موزه ملک به من سفارش ساخت مجسمهاي دقيق از نقاش معروف، کمالالملک، را داد تا در موزهاي که به نامش برپا شده نصب شود. همانموقع براي من جرقهاي خورد: ساختن مجسمه يک نقاش قديمي توسط يک مجسمهساز جوان. اين براي من بسيار شگفتانگيز بود که سعي کنم از آنچه درباره آن هنرمند ميگويند بگذرم و به واقعيتش نزديک شوم، هرچند که ممکن است جامعه براي پذيرفتنش مقاومت کند. درواقع نوعي واقعنگاري (تاريخنگاري) جدا از کارکردهاي هميشگي مجسمههاي يادمان. از طرفي من سالهاست که در آثارم سندسازي ميکنم و اين در ادامه ايده آثار من نيز هست. چه هنرمنداني در اين پروژه حضور دارند؟ در ابتدا اين پروژه را با استاد صادق بريراني شروع کردم؛ تابستان هفت سال پيش. ايشان يکي از مهمترين گرافيستها و نقاشان ايرانند که ساکن آمريکا هستند. بيش از 90 سال دارند و در سفري که به ايران آمده بودند، به آتليه شخصي من آمدند و اين پروژه شروع شد. ابتدا قرار بود، بنياد بريراني و جايزهاي به نامشان براي گرافيستها تشکيل شود که متأسفانه اتفاق نيفتاد. بعد از آن سال 92 از دستهاي استاد فرهاد ناظرزادهکرماني، پدر تئاتر دانشگاهي ايران، قالبگيري کردم که قرار بود پس از ساخت و کاملشدن مجسمه برنزي نهايتا در مقابل سالن استاد ناظرزاده در ايرانشهر نصب شود که آن هم به دلايل مرسوم متأسفانه هرگز انجام نشد. بين سالهاي 94 و 95 با هنرمندان بينظيري مانند محمدعلي سپانلو، عباس کيارستمي و پرويز کلانتري براي اين پروژه صحبت کردم و قرار گذاشتيم تا دستانشان را ثبت کنم که متأسفانه مقدر نشد و به تلخي از دنيا رفتند. به همين دليل تصميم گرفتم پروژه را سريعتر اجرا کنم. سال 95 با استاد آيدين آغداشلو دوباره شروع کردم؛ يکي از تأثيرگذارترينها در هنر ايران. در ادامه، استاد محمود دولتآبادي، مرد بينظير ادبيات و استاد ايران درودي، نقاش سرشناس سوررئاليسم ايران، استاد چکناواريان، موسيقيدان و رهبر ارکستر بينالمللي، استاد کامبيز درمبخش، کاريکاتوريست کمنظير، هاس زارع، سرآشپز بينالمللي که هنرش در جهان زبانزد است و در نهايت استاد کيهان کلهر، جاودانه موسيقي ايران و استاد اصغر فرهادي، مرد يگانه سينما، اين پروژه ادامه پيدا کرد. چه شد که به عنوان «دستهاي ماندگار» رسيديد؟ من سالهاست که مجسمه ميسازم. در تمام اين سالها جنس و متريال و کانسپت براي خلق يک اثر براي من درهمتنيده بودهاند. وقتي شروع کردم هنرمندان تأثيرگذار پيش از خودم را ثبت کنم، فقط به ماندگاريشان فکر ميکردم؛ ماندگارشدن آن ميراثي که آنها گذاشتهاند. فکر ميکنم هر هنرمندي، نويسندهاي و هر کسي که با دستش خلق ميکند و تأثيري ميگذارد بايد رد اين دستها را ديد، بايد رد اين دستها را جستوجو کرد. من در پي ماندگاري اين دستها بودم. تا وقتي که چهار سال پيش قرار شد طرحي براي چهرههاي ماندگار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي بفرستم و فکر کردم اين دستهاي ماندگار ايرانند و پروژه «دستهاي ماندگار» نام گرفت؛ بدون هيچ عبارت کموزيادي، همانقدر سندگونه که ساخته ميشوند و همانقدر سرراست. اشا صدر در جايگاه مستندساز از کجا وارد پروژه شد؟ زماني که دست استاد ناظرزاده را ميساختم به اين نتيجه رسيدم براي ثبت دقيق و سندگونه آثار نياز به ثبت مراحل قالبگيري داريم. قبل از آن اِشا صدر فيلم مستندي از مراحل ساخت اين پروژه و مجموعه مجسمههاي ويس و رامين ساخته بود که بسيار مورد توجه قرار گرفت؛ بنابراين ايشان شروع به ساخت مستندهايي از مراحل ساخت مجسمهها کردند. بعدها مستند ديگري از مراحل ساخت مجموعه «دستهاي من جهان تو را تغيير ميدهد»، ساختند که باعث شد به اين فکر کنم که مستنداتي از مجموعهها داشته باشيم و همينطور پس از ساخت دستهاي آيدين آغداشلو تصميم بر اين شد که اين مجسمهها به يک موزه تبديل شوند که در کنار هر اثر، ويديوي مستند کوتاهي از مراحل ساخت، اثر را کامل کند که البته ايده خانم صدر بود و قرار شد مسئوليت ساخت و کارگرداني مستندها که به شکل ويدئوآرت ارائه ميشوند، به عهده خود ايشان باشد. متريال اين مجموعهآثار چيست؟ متريال هميشه براي من نقش مهمي در مفهوم کار داشته و بخشي از کانسپت بوده است. اين دستها قرار شد که ماندگار باشند. برنز متريالي است که هرگز از بين نميرود و اين با مفهوم دستهاي ماندگار همخواني داشت. بنابراين کل اين مجموعه دستهاي ماندگار با تکنيک قالبگيري دقيق و از جنس برنز است. در ادامه اين پروژه چه هنرمنداني هستند و به چه شکلي پيش خواهد رفت؟ من فهرست مشخصي دارم که در تلاشم در طول سفرهايي که به کشورهاي ديگر دارم، اين پروژه را کامل کنم؛ چراکه برخي از آنها در ايران زندگي نميکنند. در حال حاضر دستهاي استاد محمود حسينيزاد، مترجم و داستاننويس و استاد علياکبر صادقي، نقاش را قالبگيري کردهام. البته بهتازگي مجسمه دستهاي استاد اصغر فرهادي، کارگردان جهاني سينماي ايران را هم قالب گرفتهام. به موزهشدن اين مجموعهدستها فکر کردهايد؟ الان که قسمت نشد براي همه اين استادان گرامي و ارزشمند رونمايي برگزار کنيم، به نظر ميرسد توفيق اجباري پيش آمد که گنجي از دستهاي ماندگار اين هنرمندان را يکجا داشته باشيم. گمان ميکنم اگر اين مجموعه نه جدا بلکه در کنار هم قرار بگيرند ارزش آن را صدچندان خواهند کرد؛ حال يا به صورت مجموعهای در يک نمايشگاه يا در يک موزه. براي برپايي موزه تلاشهايي هم کرديم اما طبق رسوم معمول سنگهايي انداختند که همکاري با اشخاص يا نهادهاي مختلف را بسيار سخت يا غيرممکن کرد. در مقطعی کوتاه براي پروژه اسپانسر هم گرفتيم اما به سرعت به اين نتيجه رسيديم که نميتوانيم همکاري کنيم؛ چراکه اصولا اسپانسرها يا درک درستي از فضاي هنر ندارند يا فقط به دنبال سود شخصي کوتاهمدت هستند و پروژه را از شکل درست خودش خارج ميکنند؛ بنابراين سريعا اسپانسر را از پروژه کنار گذاشتيم و سعي کرديم با همان آهستگي قبل اما مستقل پروژه را آنطور که ميخواهيم، جلو ببريم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.