|

رستاخيز تولدي ديگر

شرق: «صاحب شناسنامه 678» عنوان كتابي است تأليف محمد قراگوزلو كه در نشر نگاه اخيرا منتشر شده و تأملي است در شعر و انديشه‌ فروغ فرخزاد در دوازده فصل كه عناوين آنها از اين قرارند: اگر فروغ زنده مانده بود!، از تقديس تا تقبيح، پيوند صورت و محتوا!، پيدا و پنهان فهم رازناك فروغ!، بيماري شاد، حالات عشق و شيدايي، پايين پله‌ پوسيدگي، از پشت پنجره، عليه بورژوازي شاه-دربار!، گذار از اسارت ديوار، رستاخيز تولدي ديگر، آغاز فصل سرد، و بعد اين دوازده فصل نوبت به بعد از تحرير مي‌رسد و بحث درباره فقر فروغ‌پژوهي. كتاب با اين سطرها آغاز مي‌شود: «اگر فروغ زنده مانده بود، اگر فروغ از آن تصادف لعنتي، مانند دفعه‌هاي قبل رهيده بود، اگر فروغ چهار دهه‌ ديگر زيسته بود و اگر در متن اين زيستن خلاقيت‌هاي هنري‌اش نيز مانند همان چهار، پنج سال آخر استمرار يافته بود و اگر اگر اگر چه مي‌شد؟ چه شعرها كه نمي‌گفت؟ چه فيلم‌ها كه نمي‌ساخت؟ چه نقاشي‌ها كه نمي‌كشيد؟ چه زدوخوردها كه به راه نمي‌انداخت و چه گرد و خاك‌ها كه به پا نمي‌كرد و چه حال‌ها كه نمي‌گرفت و چه سدها كه نمي‌شكست و چه‌ پرچم‌ها كه پايين نمي‌كشيد!». با اين شروعِ رمانتيك و هواخواهانه كتابِ قراگوزلو آغاز مي‌شود؛ اما خيلي زود مؤلف مي‌رود سراغِ جدل‌هاي شعري و از نقدِ نظرات شفيعي‌كدكني درباره فروغ فرخزاد آغاز مي‌كند. از نظرِ‌ محمد قراگوزلو، فروغ فرخزاد در هنگامِ مرگ در اوج شعري خود نبوده است و بنابراين اين نظرِ شفيعي‌كدكني را كه فروغ «با كمترين عمر و كمترين مجال» توانست «بزرگ‌ترين شاعر» بعد از حافظ باشد، محور بحث خود قرار مي‌دهد. در فصل بعد، مؤلف از تقديس و تقبيح فروغ مي‌گويد و از اينكه عمر كوتاه فروغ و دستاوردهايش نبايد ملاك و معيار شناخت شعر او باشند. از نظر او، خصلت كم‌نظير شعر فروغ كشف ظرفيت‌هاي زباني و بياني شعر نيما و تطبيق مهم‌ترين سوژه‌هاي اجتماعي با همين زبان حسي و نزديك به محاوره بوده است؛ وگرنه شعر فروغ در كنار شعر شاعراني مانند نصرت رحماني و سپهري و كسرايي مي‌نشيند و پشت‌سرِ نيما و اخوان و شاملو. داستانِ آوارگان «حاشيـــه‌نشيــن‌هاي اروپا» اثرِ فرهاد پيربال از تازه‌هاي نشر ثالث در آستانه نمايشگاه است كه با ترجمه مريوان حلبچه‌اي منتشر شده است. «حاشيه‌نشين‌هاي اروپا» مجموعه‌اي است از دوازده داستان كوتاهِ اين نويسنده كُرد كه عناوين آنها از اين قرارند: حاشيه‌نشين‌هاي اروپا، فراري، لامارتين، پناهنده، يك داستان بسيار بلند تراژيك، سيب‌زميني‌خورها، شيزوفرني، كشته‌شدن سربازي ترك در زاخو، بيابان، داغ پشت دستم، آوارگان و پروفسور جبريل. در اين مجموعه از داستان‌هاي 10‌صفحه‌اي و بيشتر هست تا داستاني در سه صفحه مانندِ «پروفسور جبريل». جدا از حجمِ داستان‌ها، فضا و موقعيت داستاني نيز در اين مجموعه صد ‌صفحه‌اي متنوع است. داستانِ اول با سفر آغاز مي‌شود: «ساعت چهارونيم صبح بود، از رختخوابم بلند شدم، چمدانم را بستم و به سمت ايستگاه قطار نورپرت‌دام رفتم، بليتي دوسره گرفتم و يكراست به مقصد سكاگن راه افتادم كه نزديك به 28 ساعت با قطار كپنهاك دور بود...» داستانِ آخر اين مجموعه، «پروفسور جبريل» نيز داستانِ يك سفر است، سفري نامترقبه و ناگهاني. «يك روز صبح پروفسور جبريل در شهر اشتوتگارت ناگهان از خواب برخاست و تصميم گرفت خانه، زندگي، زن و چهار بچه‌اش را ترك كند و چمدان‌هايش را بردارد و برود فرودگاه و از آنجا به‌ سوي برلين حركت كند». روزي روزگاري سينما «دقيقا به ياد مي‌آورم كه چگونه عاشق ادبيات شدم». كتابِ «ترانه‌اي براي سينما» نوشته ژان ماري گوستاو لوكلزيو با اين جمله از ژيل ژاكوب آغاز مي‌شود و با پيش‌درآمدي از او با عنوانِ «ليوان شير آندره ژيد». كتاب بخش‌هاي متنوعي دارد ازجمله «گبي تدوين‌گر»، «اتاق اوزو»، «سه شرح حال استفن توبولفسكي تا به امروز»، «سالن‌هاي سينما» و چند گفت‌وگو. نوشته‌هايي پراكنده درباره سينما، موسيقيِ فيلم، سينماي ژاپن، سينمای كُره، باليوود، ابداع سينمايي براي نابينايان و سالن‌هاي سينما. «ترانه‌اي براي سينما» به اشاراتي هم به فيلمِ «زير درختان زيتون» عباس كيارستمي، فيلم‌ساز مؤلف فقيد ايراني نيز دارد: «در گل سرخ قاهره وودي آلن يا زير درختان زيتون كيارستمي، فيلم پس از پايان در آن سوي پرده، در دنيايي مجازي، مستقل از اراده كارگردان و تماشاگر، ادامه مي‌يابد. بارها از خودم پرسيده‌ام كلمات معلق كجا مي‌روند، پيام‌هاي ايميل‌هاي گمشده كجا به يكديگر مي‌رسند. به سبك كتاب‌هاي گمشده، تصاوير متوقف‌شده نيز پس از خاموش‌شدن دوربين شبح‌وار اما آشنا در برزخ ابدي در اطراف ما باقي مي‌مانند...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.