تجربه هلندیها در مدیریت سیل
شرق: بخش بزرگی از کشور هلند پایینتر از سطح دریاست و صدهاسال است که تقریبا هر نسل، شاهد سیلهایی مهیب بوده. اکنون زمین گرمتر و میزان بارندگی بیشتر شده و سطح آب دریاها بالاتر میرود و تهدید سیل در سراسر جهان رو به فزونی است؛ در چنین جهانی، هلندیها سردمدار مهندسی مدیریت آب شدهاند.فقط ۵۰ درصد از مساحت کشور هلند چندمتر بالاتر از سطح دریا قرار دارد، در نتیجه طی قرون هلندیها در مدیریت آب کارکشته شدهاند، اما حتی آنها نیز در برابر سیلهای درهمکوبنده سالهای ۹۰ میلادی ناآماده بودند و بهسرعت پروژههای عظیمی را بهمنظور پیشگیری از سیل اجرا کردند. هلند درحالیکه خود را با واقعیت جهانی که گرمتر میشود انطباق میدهد، دانش و تخصص خود را نیز به سایر کشورهای آسیبپذیر منتقل میکند.کریس زِوِنبرگن، مدرس «انعطافپذیری سیستمهای شهری در برابر سیل» در مؤسسه آی.اچ.ای دِلفت برای آموزشهای آبی در هلند است. به گفته او، «ما هماکنون در دوره گذار قرار داریم. ما این باور استوار را داشتیم که میتوانیم طبیعت را پیشبینی و مهار کنیم و اکنون در حال انتقال به دورهای هستیم که اذعان داریم نمیتوانیم طبیعت را مهار کنیم. باید در رابطه با تغییرات اقلیمی و توسعه اجتماعی- اقتصادی، با عدم قطعیتها دستوپنجه نرم کنیم».کشور هلند 10 سال پیش، مفهوم «فضا برای رودخانهها» را بسط داد که به گفته زِوِنبرگن، «تغییری پارادایمی» است. او توضیح میدهد که «مفهوم فضا برای رودخانهها نقطه عطفی در رویکرد ما محسوب میشود. پارادایم قدیمی، محصورکردن رودخانهها و ساخت و تقویت سیلبندها در طول رودخانهها بود، اما تصمیم گرفتیم رویکرد جدیدی را بررسی و امتحان کنیم که بر اساس آن، به آب فضای بیشتری میدهیم، به رودخانهها اجازه میدهیم زمانی که مقادیر زیادی آب وارد کشورمان میشود، خود را گسترش دهند. این مبارزه با آب نیست، بلکه زندگی در کنار آن است».بخشهای بزرگی از کشور هلند را پولدرها -زمینهای پستی که از دریا گرفته شدهاند و توسط سیلبندها محافظت میشوند- تشکیل میدهند. برخی از بزرگترین شهرهای این کشور درون این پولدرها واقع شدهاند. این کشور در نظر دارد شیوههایی به کار بندد تا از شدت توسعه در این مناطق پست کاسته شده و همچنین سیستمهای هشدارسریع در آنها به نحوی توسعه یابند تا عموم مردم و مقامات محلی در صورت وقوع یک سیل واقعی، کاملا آماده باشند.به گفته زِوِنبرگن، «اسم این روش محافظت، پیشگیری و آمادگی است».اکنون شهرها از بوستانها و فضاهای عمومی بهعنوان آبگیرهای اضطراری سیلابهایی استفاده میکنند که در اثر بارشهای شدید به وجود میآیند. همچنین آنها در حال تغییر نگرش خود در رابطه با سیستمهای حفاظتی در برابر امواج بزرگ توفانی هستند که از سوی اقیانوس میآیند. آنها میخواهند با روش «حافظت لایهلایه»، حتی برای شکست سیستمهای حفاظتی اولیه آماده باشند.به گفته زِوِنبرگن، «لایه اول، همان سیستم محافظت در برابر سیل یا همان سیلبندهای اصلی هستند، اما لایه دوم مثلا میتواند برنامهریزی برای فضاها باشد».هلند سیستمهای حفاظت در برابر سیلهای خود را بهگونهای ساخته است که احتمال شکست آنها بسیار پایین است. باوجوداین، زِوِنبرگن معتقد است که در صورت شکست «پیامدها فاجعهبار خواهد بود. دوسوم اقتصاد هلند در این مناطق پست قرار گرفته است».بنابر تخمین بانک جهانی، هر یک دلار سرمایهگذاری در امر محافظت در برابر سیل، باعث صرفهجویی هفت تا 10 دلاری در خسارات ناشی از آن میشود، اما به گفته زِوِنبرگن، «بنابر دلایلی شکافی در امر سرمایهگذاری ایجاد شده است. پروژهها به پول مورد نیازشان نمیرسند». زِوِنبرگن به اقصا نقاط جهان سفر میکند و به شهرها در رابطه با چگونگی مواجهه با تهدید سیل مشاوره میدهد. او در این سفرها دو چالش بزرگ را شناسایی کرده است؛ نخست اینکه چگونه از شهرهای پرجمعیت محافظت کنیم؛ مثلا مناطق تازهساز در چین، هرچند با تهدید سیل مواجهند، اما میتوانند توسعهای بر اساس «شیوههای حساس به آب» را تجربه کنند، درحالیکه تغییر انعطافپذیری در برابر سیل در مناطق شهریِ تثبیتشده، دستکم یک نسل طول میکشد. چالش دوم مربوط است به شهرهای کوچک یا متوسط در آفریقا و آسیا. این شهرها بهسرعت در حال رشدند، اما برای آن نوع توسعه پایدار که جوابگوی تهدیدات رودخانهها، امواج توفانی و بارشهای شدید باشد، ظرفیت ندارند».بهترین توصیه زِوِنبرگن به شهرهایی که با تهدید سیلهای ناشی از باران یا امواج توفانی روبهرو هستند، این است: «برای بررسی وضعیت فعلی و سیستمهای محافظتی خود، منتظر نباشید تا سیل فاجعهآسای بعدی از راه برسد. ما در هلند، پاسخگوی سیلی فاجعهبار نیستیم، بلکه انتظار آن را میکشیم. این یعنی میتوانیم ببینیم که بهترین راهبرد برای کشور ما چیست. ما تمام طرفهای درگیر را وارد این فرایند کردهایم. این فرایند بسیار وقتگیر است، اما به نظرم دیگر به پایان آن رسیدهایم. ما در حال اجرائیکردن راهبرد جدیدمان هستیم، اما 10 سال طول کشید تا آن را تکمیل کنیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.