|

تلاش براي حفظ دشمني

پيرمحمد ملازهي. کارشناس شبه‌قاره

زینب اسماعیلی، حسین جلالی: اکنون گزینه تبادل زندانی با ایران روی میز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا است؛ البته از شش ماه پیش این گزینه مطرح شده است. جواد ظریف در نیویورک، در یک سخنرانی از این پیشنهاد پرده برداشته است. در‌حالی‌که تیم ترامپ مدعی علاقه‌مندی به مذاکره با ایران است، سخنی از این پیشنهاد تهران به میان نیاورده است. واشنگتن تعدادی زندانی در ایران دارد. به نوشته سی‌ان‌ان، مایکل وایت، نظامی سابق آمریکایی بازداشت‌شده در مشهد، زی یو وانگ، دانشجوی دانشگاه پرینستون، باقر و سیامک نمازی و نزار زکا، شهروند لبنانی آمریکایی‌تبار جزء آمریکایی‌های زندانی در ایران هستند. اگرچه ایران نام زندانی خاصی را که در آمریکا در حبس باشد، مطرح نکرده است، فقط جواد ظریف به وضعیت نامناسب نگار قدس‌کنی، شهروند ایرانی که به اتهام دورزدن تحریم‌ها در استرالیا زندانی است و قرار است به آمریکا منتقل شود، اشاره کرده است. از زمان طرح این پیشنهاد تاکنون، تحلیل‌ها و نگاه‌های متفاوتی دراین‌باره مطرح شده است؛ برخی موافق و برخی مخالف. از برخی کارشناسان حوزه روابط بین‌الملل خواستیم که تحلیل و ارزیابی‌شان را از این پیشنهاد با «شرق» در میان بگذارند.

درباره پيشنهاد تبادل زنداني بين ايران و آمريكا که آقاي ظريف مطرح کرده، ملاحظاتی جدي وجود دارد که از عملياتي‌شدن آن جلو‌گيري مي‌کند. هرچند به‌لحاظ تبليغاتي آقاي ظريف، به‌اصطلاح توپ را به زمين آمريكا انداخته است؛ اما تأثيرگذاري چنداني را نمي‌توان براي آن متصور بود. چند ملاحظه مهم‌تر به ‌نظر مي‌رسند: 1- نگاه ايران و آمريكا در ارتباط با زنداني‌هاي يکديگر متفاوت است. ايران، آمريكايي‌هاي زنداني را در دو طيف با مليت آمريكايي و مليت ايراني-آمريكايي (دوتابعيتي) درگير در عمليات جاسوسي مي‌داند. اين در حالي است که در نگاه آمريكا اين افراد جاسوس نیستند، بلکه معتقد هستند ايران آنها را گروگان گرفته تا با کساني مبادله کند که در جهت نقض تحريم‌هاي ايران تلاش کرده‌اند يا در طرح‌هاي تروريستي دخالت داشته‌اند. فاصله بين اين دو ديدگاه به‌قدر کافي عميق است و به‌سادگي نمي‌توان به تبادل زنداني دو طرف اميدوار بود. 2- موضوع تبادل زندانيان مطرح‌شده از سوي آقاي ظريف در آمريكا، در سطح دولت، افکار عمومي و حتي رسانه‌ها، مخالفان جدي دارد و آن‌ را نوعي عقب‌نشيني ترامپ مي‌دانند. به تلقي آنها اين نوعي باج‌خواهي از طرف ايران است. اين فضاي سنگين به دولت ترامپ اجازه نمي‌دهد به تبادل زندانيان تمايل پيدا کند. 3- محاسبات انتخاباتي و رقابت جمهوري‌خواهان و دموکرات‌ها مطرح است و عملا دست دولت ترامپ براي تبادل زندانيان بسته است، چراکه اين برداشت وجود دارد که دموکرات‌ها از آن بهره مي‌برند و چنين اقدامي در مقابل ايران را تسليم وانمود خواهند کرد. 4- چنين مبادله‌اي مي‌تواند به‌عنوان آغاز روندي باشد که مي‌تواند تابوي مذاکره با آمريكا را بشکند و به‌دنبال آن در زمينه‌هاي ديگر هم بتوان مذاکره کرد. درباره اين موضوع در داخل نيز جناح‌بندي‌هاي داخلی با مشکل و اختلاف‌نظر روبه‌رو هستند. بخشي به‌طور جدي بر اين باور است که در مقابل آمريكا بايد در موضع قدرت ايستاد و فقط در موضع قدرت است که آمريكا دست از شيطنت و ضديت برمي‌دارد. در غير اين صورت، هر قدمي که ايران عقب‌نشيني کند، دولت ترامپ دو قدم جلوتر خواهد آمد. ظريف در اين جناح قرار ندارد. 5- با توجه به جناح‌بندي‌هاي داخلی، جناح اصولگرا چنين امتيازي که بتواند يک مشکل ولو کوچک با آمريكا را حل کند به دولت روحاني نخواهد داد. به ‌نظر مي‌رسد اگر روزي شرايط براي معامله با آمريكا مساعد شود، جناح اصولگرا خود اين امتياز انحصاري را کسب و به رقيب اصلاح‌طلب يا ميانه‌رو نخواهد داد. 6-ترامپ و تيم او به دشمني با ايران و اتخاذ مواضع سخت براي انتخابات رياست‌جمهوري پيش‌رو نياز دارند و به احتمال زياد همچنان اين موضع را حفظ خواهند کرد. در ايران نيز جناح اصولگرا به ادامه دشمني با آمريكا نياز دارد و آن را موجب تقويت موضع خود تصور مي‌کند؛ بنابراين هر دو طرف به اين دشمني نياز دارند و آن را موجب تقويت موضع خود تصور مي‌کند. موضع اسرائيل،‌ عربستان و امارات کوبيدن بر طبل تشديد اختلافات ايران و آمريكاست. لابي اسرائيلي و عربي در آمريكا قدرت بالايي دارد و ترامپ مجبور است تأثیر آنها را بر روند انتخابات رياست‌جمهور آتي مدنظر قرار دهد؛ بنابراين در يک جمع‌بندي کلي، به ‌نظر من طرح تبادل زندانيان از سطح تبليغاتي فراتر نخواهد رفت یا لااقل به اين زودي‌ها عملياتي نخواهد شد، مگر اينکه بتوان تصور کرد که اتفاق خاصي در مناسبات ايران و آمريكا امکان‌پذير باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.