|

روشنفکران تبعیدی

وقتي پستچي خبر مرگ برشت را آورد شرق: از ميانِ آثار ادبيات جهان كه در نمايشگاه امسال براي بار نخست ترجمه و منتشر شده‌اند، مي‌توان به كتابِ «سان‌سِت» اثر كلاوس مُوديك با ترجمه مريم مويدپور اشاره كرد كه اخيرا در نشر چشمه چاپ و منتشر شده است. رمان روايتي است از سخت‌ترين و هولناك‌ترين برهه تاريخي جهان؛ دورانِ رايش سوم و فجايعي كه هيتلر به بار آورد. كلاوس مُوديك اما براي روايتِ آن‌چه در اين دورانِ دهشت بر روشنفكران و نويسندگان و هنرمندان آلماني رفت شخصيتي را فرامي‌خواند كه از مطرح‌ترينِ روشنفكران آن روزگار بود و هم‌چنان نيز هست: سال 1956، روزي پستچي خبرِ مرگِ برشت، نمايش‌نامه‌نويس و روشنفكر چپ‌گرا را مي‌آورد و موديك از همين جا خاطرات رفاقت به‌ساليانِ برشت و لوين فويشت واگنر را دستمايه رمان خود قرار مي‌دهد تا روزگار سپري‌شده بر روشنفكران را از زبانِ كسي بازگو كند كه دوستِ نزديك برشت بود و از راويان سرنوشت روشنفكران آلماني در دوران اختناق و سركوب. چنان‌كه در توضيحي بر كتاب آمده است حكومت رايش سوم به رهبري هيتلر پيش از جنگ جهاني دوم سياست فشار و تهديد عليه يهوديان و تهييج افكار عمومي عليه آنها را طراحي و اجرا كرد. گرچه بسياري بر اين باورند كه هدف اصلي پاك‌سازي و اقدام عليهِ يهوديان بوده است، واقعيتِ تاريخي نشان مي‌دهد نوكِ پيكان حمله جز يهوديان به‌سمتِ كوليان و كمونيست‌ها نيز بوده است و روشنفكران و نويسندگان آلماني كه در خدمت نظم سيستم مستقر نبودند نيز از اين حملات در امان نماندند. در آن دوران يهوديان در مطبوعات، هنر، سينما و ادبيات دست بالا را داشتند و همين امر هنرمندان و نويسندگان يهودي را در تيررس قرار مي‌داد. از تبعات اين تلقي، آوارگي و تبعيد و مهاجرت اجباريِ نويسندگان و روشنفكران بود و جز آنان، بسياري از غيريهوديان نيز ناگزير فرار را بر قرار ترجيح دادند. هنر اين طيف نيز از نظرِ سيستم منحط بود چون به باورهاي آن خدمت نمي‌كرد. اين‌گونه بود كه اجتماع عظيمي از نخبگان و روشنفكران آلماني جايي دور از مرزهاي آلمان به كار پرداختند و در اروپا سرگردان شدند، يا به آمريكا گريختند. جنگ سرد و مك‌كارتيسم بلاي ديگري بود كه در سال‌هاي بعد از جنگ جهاني دوم سرنوشت روشنفكران و نويسندگان را بار ديگر به تباهي كشاند. لوين فويشت واگنر نويسنده آلماني كه از نزديك‌ترين دوستان برشت نيز به‌شمار مي‌رفت، از كساني بود كه سرگذشت نويسندگان آلماني در تبعيد را نوشت، كسي كه به‌رغمِ مرارت‌ها و سختيِ دوري از وطن و دوستانش سالياني در آمريكا ماند تا روزي كه خبر مرگِ دوست ديرينه‌اش، برشت را به او دادند. مرور خاطرات، زندگي و رفاقت او و برشت، داستانِ «سان‌ست» است كه در 2011 نوشته شده. موديك، نويسنده آلماني از خلالِ روايت سه دهه رفاقت اين دو نويسنده، سرگذشت روشنفكران تبعيدي را روايت مي‌كند. دلتنگي‌هاي نقاش خيابان چهل‌وهشتم و چند داستان ديگر از ميانِ ترجمه‌هاي قابل‌توجه در نمايشگاه امسال يكي هم «نُه داستان» اثر جي. دي. سلينجر با ترجمه‌اي از كاوه ميرعباسي است كه در نشر ماهي براي بار نخست منتشر شده است. اين كتاب در دهه شصت با ترجمه احمد گلشيري و با عنوانِ «دلتنگي‌هاي نقاش خيابان چهل‌وهشتم» منتشر شد و در اين سه دهه بارها ترجمه و خوانده شده است. اينك، ترجمه‌اي تازه از اين كتابِ با نام اصلي آن، «نُه داستان» زير چاپ است و در مقدمه مترجمِ شناخته‌شده آن، شايد دلايلي براي اين بازترجمه مطرح شده باشد. اما، «نُه داستان» همان‌طور كه از نام كتاب برمي‌آيد شاملِ نه داستان منتخب سلينجر از ميان بيش از سي داستان كوتاهي است كه او در مجلات و نشريات منتشر كرده بود. «یک روز خوش برای موز ماهی»، «عمو ویکیلی در کانه‌تی‌کت»، «پیش از جنگ با اسکیموها»، «مرد خندان»، «انعکاس آفتاب بر تخته‌های بارانداز»، «تقدیم به ازمه با عشق و نکبت»، «دهانم زیبا و چشمانم سبز»، «دلتنگی‌های نقاش خیابان چهل‌وهشتم»، «تدی». آن‌طور كه پشت جلد كتاب آمده است سلينجر در طول دوران زندگي‌اش بسيار نوشت اما تنها بخش اندكي از آنها را منتشر كرد. «نُه داستان» در سال 1953 به چاپ رسيد و از مشهورترين كتاب‌هاي اين نويسنده است كه تنوع مضامين شگفت‌انگيزي دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.