ايران و عمان الگوي شاخص همزيستي منطقهاي
حسين ايزدپناه. مدير مؤسسه راه آبي ابريشم
توسعه مناسبات سياسي و اقتصادي بين تهران- مسقط در سالهاي اخير، قبل از آنكه به تدابير هوشمندانه دولتهاي معاصر برگردد، ريشه در رابطهای تاريخي دارد كه در حقيقت بخشي از تمدن تجارت دريايي مسلمانان به حساب ميآمده كه به راه آبي ابريشم معروف است و در ادامه مطلب به آن پرداخته خواهد شد.تفاهمنامههاي منعقدشده در زمينههاي اقتصادي، گردشگري و پزشكي نهتنها بر اساس ظرفيتهاي موجود در دو كشور گامي مثبت در تحكيم روابط دوجانبه و ارتقای سطح مناسبات محسوب ميشود، بلكه زمينه روابط انساني و گفتمان فرهنگي بين دو ملت همريشه را نيز فراهم ميکند که مراودات مردم در سطح شهرهاي مختلف دو كشور و سرمايهگذاريهاي انجامشده، گواه بر اين مسئله است.اتصال بنادر دريايي بندرعباس و قشم ايران به بندر خصب، طرح انتقال خط گاز ايران به عمان و همچنين تفاهمنامههاي پزشكي و گردشگري با استان فارس و اجراي نمايشگاههاي متعدد فرهنگي و هنري در دو كشور، از نشانههاي عملي ديپلماسي قوي بين ایران و عمان است. ريشههاي تاريخي روابط حسنه كجاست؟ بر اساس آنچه از اسناد تاريخي به دست آمده است، پس از حمله اعراب به ايران و انتقال قدرت از ساسانيان به مسلمانان در قرون اوليه اسلامي، بنادر ساحلي درياي پارس نهتنها از رونق نيفتادند، بلكه بر دامنه فعاليتشان نيز افزوده شد. از مهمترين دلايل اين امر، آن بوده است كه با توجه به انتقال پايتخت سياسي به خارج از مرزهاي ايران، هرجومرج و ناامني در شهرهاي ايران شايع و همين امر باعث بهخطرافتادن راه زميني ابريشم شد و تجار مسير دريايي را براي انتقال كالاهاي خود برگزيدند و بنادري مانند ابله، بصره، سيراف، جده و صحار در عمان كه همچنان ايراني باقي مانده بودند، رونق فراواني يافتند؛ اما پس از سقوط سلسله اموي، اين ميراث ارزشمند تجارت دريايي بهطور كامل به خلافت اسلامي منتقل شد.البته يكپارچگي جغرافيايي مناطق كرانهاي سواحل پابرجا نماند و با شروع نهضتهاي سياسي در بينالنهرين و تحتالشعاع قرارگرفتن جريانهاي اقتصادي در اين منطقه، اهمیت بنادر شمالي مانند بصره و ابله از بين رفت و در مقابل بندر سيراف نبض جدي و طلايي جدیدی براي تجارت دريايي و مبدأ راه آبي ابريشم شد. كشتيها پس از بارگيري از سيراف، با گذر از درياي عمان به مسقط ميرسيدند و از آنجا با گذر از اقيانوس هند، راهي چين و هند ميشدند و از اينجا بود كه مبادلات تجاري بين سيراف و مسقط منجر به روابط گسترده فرهنگي و اجتماعي شد. كشتيراني از سيراف به مسقط، داستاني براي آغاز راه ابريشم دريايي كتاب «اخبار الصين و الهند» را ابوزيد سيرافي پس از اضافهكردن مطالب ابنوهب بر گزارشهای سفر «ناخدا سليمان سيرافي»، تاجر معروف، به رشته تحرير درآورد.نوشتههاي سليمان حاوي گزارشي از عجايب جهان باستان است كه سفرهاي دريايي را همراه با مخاطراتي مانند توفان، راهزنان دريايي و ماهيان غولپيكر روايت ميكند و به صورت سلسلهداستانهايي منظم تدوين شده است. يكي از آنها «داستانهاي سندباد» نام دارد كه بعدها جزء مجموعه بزرگ «هزارويك شب» درآمد.جدا از جذابيتهاي افسانهاي سفرنامه ناخدا سليمان سيرافي كه از مشاهدات عيني خود از تجربه سفر به چين سخن ميگويد، آنچه بيش از همه حائز اهميت است و بعدها مورد استفاده بسياري از سفرنامهنويسان نيز قرار گرفته، حكايت حكمراني دريايي مسلمانان عرب و ايراني در اقيانوس هند، درياي سرخ و درياي مديترانه و نقش اتصالي درياي پارس است كه سرزمينهاي عربي را به هند و چين متصل ميكرد.سيراف بندري ثروتمند با بناهاي بزرگ و ساكنان بسيار بوده كه نقطه آغازين راه آبي ابريشم به حساب ميآمده؛ چنانكه سليمان سيرافي ميگويد: «كشتيها در سيراف بارگيري ميكردند و به سوي مسقط ادامه مسير ميدادند و از آنجا به چين و هند روانه ميشدند» و اين تردد دريايي منجر به سكونت و مهاجرت ايرانيان در بخشهايي از عمان بهویژه بندر مشهور صحار شد. جاذبههاي عمان براي ايرانيها همزيستي فرهنگي میان مردم عمان كه سنتهاي قومي و مذهبي نزديكي با مردم جنوب ايران داشتند، از ديرباز تعامل سازندهای را بين دو ملت به وجود آورده است که نشانههاي آن را ميتوان در برخي شهرهاي ايران بهخصوص شهر شيراز مشاهده كرد. پروازهاي هفتگي شيراز- مسقط فرصتي براي بهرهمندي از ظرفيتهاي تجاري، گردشگري و پزشكي را پيشروي شهروندان عماني قرار ميدهد.از طرف ديگر، جاذبههاي سرمايهگذاري در عمان در كنار فرهنگ مداراي اين مردمان و قرابت قومي، ايرانيان را در سالهاي اخير مشتاق به مهاجرت به عمان و سرمايهگذاري در اين كشور كرده است.با وجود اینکه الگوهاي رفتاري در اين كشور سلطاننشين شبيه ديگر كشورهاي عربي همسايه است، باز روحيه تعاملي و میهماننوازي آنان زبانزد است كه اين خود ريشه در تاريخ روشني از روابط دوستانه با ديگر ملتها دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.