بايزيد مردوخي در گفتوگو با «شرق» راهکارها براي اقتصاد ۹۸ را بررسي کرد
تهيه برنامه مديريت تغيير
شرق: چه بايد کرد؟ اين يکي از پرتکرارترين سؤالات کارشناسان اقتصادي در سال 98 است. سالي که در آن چالشهاي گوناگوني پيش پاي اقتصاد ايران قرار گرفته و اصلاحات ساختاري در اين عرصه را بيش از هميشه الزامي کرده است. اصلاحاتي که بيش از هر چيز نيازمند شناخت دقيق از واقعيتهاي موجود است. «خود تغيير يک وعده است، اما آنچه مهم است بحث بر سر چگونگي مديريت آن است». اين شاکله سخنان بايزيد مردوخي، اقتصاددان در گفتوگو با «شرق» است. به اعتقاد اين اقتصاددان، پيش از هر چيز دستگاههاي کشور نيازمند شناخت دقيق از خود و تهيه برنامهاي براي مديريت تغييرات در خود هستند. مردوخي در سخنان خود با اشاره به نبود برنامه مديريت تغيير در دستگاههاي مختلف کشور تأكيد ميکند راهکارهاي علمي صرف در شرايط فعلي کارساز نخواهند بود و بخشهاي گوناگون اقتصاد کشور نيازمند بازبيني هستند. با اين حال او درباره شيوه استفاده از منابع صندوق توسعه ملي در شرايط فعلي مردد است و به همين دليل ميگويد در اين باره هنوز به نتيجهاي نرسيده است. برنامهاي براي مديريت تغيير بايزيد مردوخي، اقتصاددان، در گفتوگو با «شرق» در پاسخ به اين سؤال که کدام اقدام را براي اقتصاد ايران در سال جاري ضروريتر ميداند، گفت: بايد بگويم در شرايط فعلي ارائه راهکارهاي مطابق اصول علم اقتصاد و سياستهاي اقتصادي که در دانشگاهها تدريس ميشود چندان راهگشا نيستند و هيچکس نميتواند با بازکردن يک کتاب و ارائه يک راهکار ادعايي براي حل مشکلات داشته باشد. آنچه به نظر ميرسد لازم است همه دستگاهها در سطوح بالاي مديريتي انجام دهند اين است که دستگاهها، هرکدام يک برنامه مديريت تغيير بدهند. اين اقتصاددان اضافه ميکند: مديريت تغيير با تغيير متفاوت است. مديريت تغيير امروز يک ضرورت براي کشور است. مديريت تغيير به اين معناست که با تغيير مديران نميتوان تغيير مفيدي ايجاد کرد و لازم است با همين افراد و تشکيلات که از نظر من دلسوز هم هستند تغيير را مديريت کرد. مسئلهاي که امروز با آن روبهرو هستيم اين است که مسئولان و تشکيلات موجود دلسوز هستند اما دستگاهها کارايي لازم را ندارند و به همين دليل لازم است با همين نيروها برنامههايي براي مديريت تغييرات تنظيم شود. ضروري است هر وزارتخانه و دستگاهي در کشور و همچنين در هر استان کشور يک برنامه براي تغيير ارائه دهد که من نام آن را مديريت تغيير گذاشتهام زيرا تغيير به تنهايي کافي نيست بلکه لازم است اين تغييرات را مديريت کنيم، چيزي که به نظر من کمبود اصلي نظام تدبير ماست. مردوخي اضافه ميکند: من ادعا نميکنم که برنامه مديريت تغيير الزاما تورم را برطرف ميکند يا نرخ ارز را تعديل ميکند يا جلوي تحريم را ميگيرد، بلکه ميگويم براي تغيير مثبت نيازمند اين تنظيم برنامه هستيم تا بتوانيم به آن تغييرات اميدوار باشيم. بازبيني لازم است مردوخي در توضيح تفاوتهاي تغيير و مديريت تغيير به «شرق» ميگويد: خود تغيير يک وعده است، اما آنچه مهم است بحث بر سر چگونگي مديريت آن است. براي مثال تصور کنيد قصد داريم برخي از امور کشور را به استانها بسپاريم، مديريت چگونگي اجراي اين تغيير بسيار مهم است. يا تصور کنيد قصد تغيير در نحوه برگزاري انتخابات مجلس را داريم، آنگاه مديريت تغيير در انتخابات مجلس شوراي اسلامي بسيار مهم خواهد بود. مردوخي در پاسخ به اين سؤال «شرق» که مديران اقتصادي کشور در شرايط فعلي چه راهکارهايي را بايد در دستور کار قرار دهند، ميگويد: لازم است همه بخشهاي اقتصاد را بازبيني کنند و در بخشهاي مختلف صنعت و کشاورزي و شايد از آنها مهمتر، پروژههاي سرمايهگذاري که در دست اجرا دارند و شايد از آن هم مهمتر، تشکلهاي صنعتي و معدني بازبيني انجام شود تا چالشها و فرصتهاي هرکدام مشخص شود؛ چيزي که به نظر ميرسد در حال حاضر وجود ندارد. هر کدام از اين تشکلها نقاط تاريک و روشن گوناگوني دارند و ضمن خدمات مختلفي که انجام دادهاند، اشتباهاتي نيز داشتهاند. لازم است بازبيني کنيم و ببينيم ضعف و قوتها در کجا بوده و چه بايد کرد. مردوخي اضافه ميکند: تجربه اخيري که درباره سيل داشتيم، نشان داد که ما همه اختيارات را به مرکز دادهايم و حتي براي مراقبت از محيط زيست هم هيچ استاني احساس مسئوليت نميکرده و حتي نهادهاي متولي شهرهاي ما هم وظايف خود را به درستي انجام ندادهاند. به شهر تهران نگاه کنيد. درست است که خوشبختانه با سيل در تهران روبهرو نيستيم اما ترافيکهاي چندساعته در اين شهر و کمبود وسايل حملونقل عمومي بهخصوص مترو به خوبي نشان ميدهد که تا چه حد در اين زمينه دچار مشکل هستيم. يا در نمونهاي ديگر، آيا نظام بانکي ما نيازمند يک بازبيني جدي نيست؟ در همين بحث پيرامون شهرها و معماري آنها به ذهنم رسيد که اين مثال را بزنم. ما شاهديم که چطور بانکهاي ما عملا سرمايههايشان را به کاخهايي عظيم و بدقواره در شهر بدل کردهاند که انتهايشان به سختي ديده ميشود. آيا بانک مرکزي نبايد از اين بانکها بپرسد چطور مثلا وقتي هزار ميليارد تومان سرمايه اوليه داشتهاند، سريعا برجي 800ميلياردتوماني ساختهاند که عملا استفادهاي هم از آن نميکنند و يکي، دو طبقه آن بيشتر کاربرد ندارد؟ آنگاه همين بانک که برجي به ارزش سرمايه اوليهاش ساخته، براي انجام وظايف و برنامههاي بانکي خود سرمايهاي ندارد و نيازمند کمک بانک مرکزي است. اين سؤالات بايد پرسيده شود. مسئله صندوق توسعه ملي يکي از موضوعاتي که پيرامون اقتصاد ايران در شرايط جاري مورد بحث قرار گرفته، مسئله نقش صندوق توسعه ملي و شيوه استفاده از آن است که به نامهنگاريهاي رسمي ميان مسئولان نيز منجر شده است. شيوه استفاده از منابع اين صندوق بسيار مهم که بخش بزرگي از داراييهاي ارزي کشور را دربر گرفته، در گذشته همواره محل بحث مسئولان و کارشناسان بوده اما در وضعيتي که درآمدهاي ارزي حاصل از فروش نفت شديدا کاهش يافته، نقش اين صندوق پررنگتر از هميشه شده است. مردوخي در پاسخ به سؤال «شرق» درباره نقش صندوق توسعه ملي در شرايط فعلي ميگويد: پيش از آنکه بگوييم صندوق توسعه ملي در شرايط فعلي چه بايد بکند لازم است بدانيم اين صندوق واقعا چه وضعيتي دارد، به همين دليل لازم است خطاب به مديران اين صندوق بگويم اگر محرمانه نيست، صادقانه بگويند اين صندوق چقدر موجودي نقدي دارد؟ زيرا در اعلام آمارها به سرمايه صندوق اشاره ميشود که شامل مطالبات آن هم هست و اين در حالي است که نميتوان ادعا کرد همه بدهي وامگيرندگان از اين صندوق به سرعت قابل وصول است. در شرايط فعلي و سيل اخير بحث بر سر برداشت يا عدم برداشت از صندوق توسعه ملي براي جبران خسارات سيل بالا گرفت اما من حقيقتا پاسخ روشني برای اين سؤال ندارم که بايد در کدام سو ايستاد زيرا در اين شرايط نميتوان گفت هيچ منبعي را نميتوانيم صرف سيلزدگان کنيم و همزمان طبق قانون حق نداريم اين کار را بکنيم و حتي نميتوانيم داشتههاي آن را به ريال تبديل کنيم، چه برسد به اينکه آن را براي اين مورد هزينه کنيم زيرا اين صندوق براي رونق توليد و آيندهسازي ساخته شده و طبق قوانين هم حق چنين برداشتي از آن را نداريم. پاسخ به اين سؤال به همين دليل در حال حاضر آسان نيست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.