جشنواره جهانی فیلم فجر
نگاهی به فیلم «واکَس چِه» راوی رنجهای انسان فرانک آرتا فیلم «واکَس چِه» برخلاف آنچه که گفته میشود، یک فیلم «مستند» نیست! بلکه فیلمی مستند - داستانی است که فیلمساز، روایت خود از زندگی ابراهیم منصفی را به تصویر کشیده است. قریب به دو دهه از مرگ پرابهام ابراهیم منصفی، نوازنده گیتار، خوانند و شاعر پرآوازه بندرعباسی گذشته و حالا کامران حیدریِ فیلمساز بهسراغ این چهره مطرح موسیقی جنوب رفته است. نکته جالب در این مستند، زیباییشناسی تصویری فیلم است. در پلان ابتدایی فیلم شاهد نمای هلیشات و «هایانگل» از بندرعباس هستیم که گویی راوی داستان، همانا روح ابراهیم منصف در آسمان است که از بالا به همهچیز مینگرد و با صدای پررمزوراز خود - در نقش راوی داستان - زندگی گذشتهاش را برای تماشاگران روایت میکند. قطعا چنین ایدهای، برساخته خود فیلمساز است که دیگر جنبه اِسنادی صرف ندارد و تنها فرمی انتخابشده است که برای همراه و همدلکردن مخاطب به خدمت گرفته شده. در ادامه هم دوربین در حالت سیال و گاهی لرزان وارد محل، اطراف و اکناف زندگی این هنرمند میشود و سعی میکند تمامی زوایای پنهان را علنی کند. سیالیت و آزادبودن دوربین، درواقع گرتهبرداری از روح زخمخورده کسی است که اینبار سعی میکند جدا از تن خاکی خود، زندگی خود را وسیعتر و رهاتر روایت کند. هرچند که در انتهای فیلم راوی داستان عوض میشود و دوست نزدیکش، «طیب نامی»، رنجهای ابرام را به اشتراک میگذارد، اما آنچه در این روایت جذابیت ایجاد کرده، در همتنیدگی بازنمایی واقعیت و حقیقت است که تماشاگر را تا پایان ماجرا با خود میبرد، هرچند نمایش تصاویر خوانندگان که ترانههای ابرام منصف را میخوانند و هرکدام راوی دردهای خالق آن هستند، فیلم را از فضای عبوس و غمگین بیرون آورده و درعینحال بخشی از تاریخ موسیقی این سرزمین را به نمایش میگذارد که جای تقدیر دارد.
نگاهي به فيلم «زغال» زغالهاي خيسخورده! آنتونيا شرکا يک توليد مشترک ايران و فرانسه، در يک روستاي مرزي ايران و جمهوریآذربايجان، يک ملودرام غليظ که پيرنگ آن از همان ابتدا تماشاگر را در دل ماجرايي بغرنج پرت ميکند و فرو ميبرد تا حدي که تا پايان امکان رهايي وجود ندارد؛ عشقي که با جرمي گره خورده و... البته گرهي که بازکردن آن، چندان هم دشوار نيست، اما گويي شخصيتها، عزمشان را جزم کردهاند که ثابت کنند تقديرشان شوم و بختشان به سياهي زغال است. درواقع تلخي حاکم بر سرنوشت آدمهاي فيلم، چيزي نيست جز يک انتخاب برخاسته از اختيار آنها! خانواده غيرت (قهرمان فيلم) بهقدري ناسپاس هستند که نه قدر فداکاريهاي يکديگر را ميدانند و نه قدر ازخودگذشتگي اطرافيان، اعم از اقوام و اهالي روستا! آنها مانند اغلب آدمهاي جبرگرا، ترجيح ميدهند خود را قرباني بدانند تا تاوان اشتباهات خود را پس دهند و با تحمل مکافات گناه، به وارستگي برسند. در چنين فضاي واپسگرايانه و رخوتآميزي، ناگفته پيداست که درخواست کمک مالي از کسبه بازار مايه آبروريزي و شرم تلقي ميشود، اما دست به قاچاق مشروبات الکليزدن حتي آنجا که نياز مالي برطرف ميشود، موجه و قابل درک خواهد بود. فيلم پيام همدليبرانگيزي ندارد و ايکاش طور ديگري تمام ميشد. به لحاظ ساختاري هم - با وجود اينکه فيلمنامه محکم و فيلمبرداري خوبي دارد - آنقدر بازيهاي مؤثر و ريتم پويايي ندارد که اجازه ندهد تفکر ايستاي نهفته در پس آن آزارت دهد. زغال بهعنوان يک فيلم اول محترم است و بايد ديد، اما وقتي مثلا با فيلم مشابهي - به لحاظ فضاي فيلم، جنس بازيها، شخصيتپردازي و روايت درام - مثل قصر شيرين (رضا ميرکريمي) مقايسهاش ميکنيم، نميتوانيم از آنچه در قصر شيرين - بخواهيم يا نخواهيم - همراهمان ميکند، اما در زغال « KÖMÜR» جايمان ميگذارد، به راحتي بگذريم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.