فرصت تاريخي براي ايجاد ثبات
اردشير زارعيقنواتي: در انتخابات رياستجمهوري اوکراين «وُلوديمير زِلِنسکي» کمدين تلويزيوني بر «پترو پوروشِنکو» رئيسجمهوري فعلي و صاحب کارخانجات شکلاتسازي پيروز شد و کمديني که هيچ سابقه سياسي در کارنامه خود ندارد، رئيس دولت حاکم را به راحتي شكست داد. در دور اول انتخابات در غياب حزب کمونيست اوکراين که بعد از کودتاي سياسي معروف به «جنبش ميدان» که سقوط «ويکتور يانکوويچ» رئيسجمهوري قانوني کشور و متمايل به روسيه را به دنبال داشت، تمامي احزاب شناختهشده اين کشور که همگي تحت حمايت اتحاديه اروپا و آمريکا بودند، شکست سختي خوردند و حتي کانديداي آنان از رسيدن به دور دوم هم بازماند.اين انتخابات در شرايطي برگزار شد که هرجومرج و بيثباتي در اوکراين در اين سالها به اوج خود رسيده است. آنچه از فرداي 22 فوريه 2014 با اشغال کاخ رياستجمهوري و ديگر اماکن دولتي توسط اپوزيسيون حامي جنبش ميدان با فرار يانکوويچ اتفاق افتاد تا امروز نشاندهنده هرجومرج سياسي است که هيچ ربطي به جنبشهاي انقلابي ندارد زيرا همه رهبران اين جنبش و احزابي که در اين حوادث نقش محوري ايفا ميکردند، بعد از مدت کوتاهي به دليل فساد نهادينهشده و سوابق رهبران آنها از سوي همان مردم غرب اوکراين پس زده شدند، از جمله «يوليا تيموشنکو». براي درک اين وضعيت بايد ابتدا موقعيت و شرايط تاريخي اوکراين را شناخت که هميشه به عنوان يک کشور دوپارچه حتي بعد از فروپاشي شوروي و اعلان استقلال آن با شرايط ويژه خود پل ارتباطي شرق و غرب اروپا محسوب ميشد. تصوير داخلي اوکراين خلاف تصور عمومي حاوي تناقض ماهوي و دوقطبي ذاتي در بطن مؤلفه دولت-ملت به شيوه مدرن است که عبور از آن بدون درنظرگرفتن حساسيتهاي ملي و منطقهاي در کوتاهمدت و ميانمدت به آساني انجام نخواهد شد.در شرق اوکراين به لحاظ اينکه اکثريت مطلق از نژاد اسلاو و تقريبا 40 درصد آنان اصولا روستبار هستند، مردم هم مانند روسها مسيحي ارتدوکس هستند. زبان بيشتر مردم شرق اوکراين روسي بوده و به جهت همگرايي فرهنگي احساس مشترکي با مردم روسيه دارند و مهمتر از همه اينکه شرق اين کشور تقريبا تمام منطقه صنعتي کشور را در خود جاي داده و از يک طرف طبقه کارگر، نهادهاي سنديکايي و بخش مونتاژکاري يا وابستگي صنعتي آن تداوم رابطه نزديک با روسيه را ميطلبد.بر عکس اين موضوع در غرب اوکراين بيشتر مردم پيرو مذهب کاتوليک هستند. در غرب اين کشور اقتصادي مبتني بر کشاورزي است و به همين دليل نزديکي به اتحاديه اروپا براي آنان منبع صادرات ميتواند باشد. اين عدم تجانس جغرافياي سياسي و اقتصادي شرق و غرب اوکراين در کنار بازيهاي ژئوپليتيک اتحاديه اروپا و روسيه، بنيان اصلي دوقطبي موجود در جدلهاي داخلي و خارجي اوکراين امروز است. پيروزي زلنسکي که با وعده مبارزه با فساد و کاهش تنش با بخش شرقي با شعار «مردي ساده آمده است که اين سيستم را نابود کند» نشان ميدهد که مردم اوکراين امروز از پنج سال شعار و وعدههاي توخالي خسته شده و به دنبال راه جديدي ميگردند که منتخب فعلي با درک همين موضوع و سوارشدن بر موج اين مطالبه تغيير، به راحتي رقباي خود را شکست داد.هماکنون سؤال اين است که آيا رئيسجمهوري منتخب ميتواند بر اساس وعدههاي خود وفاق ملي و وحدت سرزميني را به اوکراين بازگرداند يا همچنان در همان دايره بسته راه همتاي شکستخورده خود را خواهد رفت. پاسخ و نتيجه اين وضعيت از يک طرف بستگي به اراده مستقل دولت جديد خواهد داشت (با توجه به وجود پارلماني حاصل منازعه با روسيه و اليگارشي حاکم بر اوکراين موفقيت او بدون يک جنبش اجتماعي قدرتمند بسيار بعيد است) و از طرف ديگر امکان تغييرات اساسي با توجه به وابستگي صددرصد امروز کييف به اتحاديه اروپا و آمريکا بدون کاهش تنش در روابط بين مسکو با بروکسل و واشنگتن امکانپذير نيست.از آنجا که رئيسجمهوري منتخب فاقد جناح و حزب سياسي قدرتمند است، براي پيشبرد برنامه خود بايد با بعضي از احزاب درون پارلمان وارد معامله و سازش سياسي شود. ورود يک شخصيت مستقل از حوزه قدرت اما در ارتباط با اليگارشي حاکم با توجه به سطوح نارضايتي مردم از وضعيت موجود ميتواند فرصتي در اختيار نيروهاي سياسي داخلي و متحدان اروپايي اوکراين بگذارد تا از بنبست کنوني خارج شوند.از طرف ديگر با توجه به چراغ سبزي که زلنسکي در طول تبليغات انتخاباتي در مورد زبان روسي و نگاه غيرتهاجميتر به شرق کشور از خود نشان داد، بدون ترديد همانگونه که تأکيد ميکند بازگشت به اجراي واقعي «توافق مينسک» وجود دارد؛ زيرا اين خواست استانهاي شورشي در شرق کشور و حتي مسکو نيز خواهد بود.از همين امروز بايد در انتظار تغيير در تناسب نيروهاي سياسي داخلي در کييف، همکاري رئيسجمهوري منتخب با رهبران مناطق خودمختار شرق کشور براي پايانبخشيدن به جنگ داخلي، برخورد سازنده اتحاديه اروپا با وضعيت جديد، کاهش تنش کييف با مسکو و مهمتر از همه درک تمامي بازيگران داخلي و خارجي براي بازگشت به همان جايگاه پل ارتباطي اين کشور بين شرق و غرب اروپا، بود. نتايج انتخابات 21 آوريل اوکراين در واقع پيام صلح و رفع تنش بين شرق و غرب داخل و خارج کشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.