|

راهنماي عملي اجرا

«130 نكته درباب كارگرداني» عنوان كتابي است از فرانك هاوزر و راسل رايش كه مدتي پيش با ترجمه حميد احياء در نشر بيدگل منتشر شد. اين كتاب دومين اثر از مجموعه‌اي است با نام «مطالعات اجرا: كارگرداني» كه توسط اين نشر منتشر مي‌شود و علي‌اكبر عليزاد، دبير مجموعه، هدف از انتشار اين كتاب‌ها را معرفي كتاب‌هايي در زمينه عمل اجرا و مهارت‌هاي عملي تئاتر دانسته است. «130 نكته درباب كارگرداني» برآمده از تجربيات فرانك هاوزر در طول سال‌ها فعاليت در عرصه كارگرداني تئاتر و همچنين تجربيات راسل رايش از به‌كاربستن موفقيت‌آميز رهنمودهاي هاوزر و بسط و گسترش آنها در اين حرفه است. در اين كتاب از نقطه ابتدايي يعني از مواجهه با متن به موارد ديگر مي‌رسيم. كتاب شامل ده بخش با اين عناوين است: «فهميدن متن نمايشنامه»، «نقش كارگردان»، «گزينش بازيگر»، «نخستين روخواني»، «قوانين تمرين»، «اساس ميزانسن»، «حرف‌زدن با بازيگران»، «خنده‌گرفتن»، «ميزانسن و ديگر عناصر صحنه» و «آخرين رهنمودها». در پايان و در بخش سخن آخر نيز سه پيوست آمده و همچنين مترجم نيز پيوستي به كتاب افزوده است كه در آن «شش رهنمود ديگر براي هنرآموز كارگرداني در ايران» نوشته است. مولفان اين كتاب كوشيده‌اند با بيان رهنمودهايي كه به اعتقادشان رعايت برخي‌شان اختياري است و برخي ديگر الزامي، تازه‌كاران و باتجربه‌ها را از مسائل و مشكلات احتمالي تمامي مراحل كارگرداني تئاتر آگاه سازند و در پيشگيري از وقوع و حل‌شان به آنها كمك كنند. اين كتاب همچنين مي‌تواند راهنمايي براي كارگردانان سينما و تلويزيون، بازيگران و ديگر عوامل هنرهاي نمايشي هم باشد. فرانك هاوزر در آغاز كتاب به اين نكته اشاره مي‌كند كه «كارگرداني را نمي‌توان ياد داد. هر كارگرداني خود بايد راهش را پيدا كند و چگونگي رابطه با همكارانش را تعيين كند»؛ او مي‌گويد اين گفته حقيقت دارد اما اضافه مي‌كند كه اين كتاب دستورالعمل نيست هرچند كه لحني آموزشي دارد. در بخشي از پيشگفتار راسل رايش مي‌خوانيم: «انسان، دست‌كم از زماني كه نياكان غارنشينش صحنه شكار را براي يكديگر بازي مي‌كردند، سرگرم اجراي نمايش بوده است. با وجود اين، آنها كه رشته تئاتر يا سينما درس خوانده‌اند، به ويژه كساني كه به سراغ كارگرداني رفته‌اند، مي‌دانند كه يافتن كتاب راهنماي دقيقي در اين رشته تا چه اندازه دشوار است، كتاب راهنمايي كه آزمون زمان را پيروزمندانه پشت سر گذاشته باشد و به روشني نشان دهد به چه چيزهايي بايد توجه داشت، چگونه و چه وقت بايد دخالت كرد و چگونه مي‌توان از اشتباهات دوري جست». نكاتي كه رايش در اين چند سطر برشمرده، بخشي از چيزي است كه در كتاب درباره‌شان توضيح داده شده است. نويسندگان كتاب در جايي ديگر به اين نكته هم اشاره مي‌كنند كه: «... بازيگران ماشين نيستند، متن نمايش طرح صنعتي نيست، و اين كتاب نيز فرصت انديشيدن و داشتن واكنش سيال را نمي‌گيرد. اگر درست بنگريم، مي‌بينيم كه تمرين و اجرا تجربه‌اي زنده و هماره در حال تغيير است. از اين‌رو، نمي‌توان نسخه‌اي پيچيد تا در هر شرايطي كارساز باشد. از همين‌رو، خواننده ممكن است در صفحات اين كتاب مطالبي متناقض پيدا كند... بدون شك اين موضوع بسياري از ملانقطي‌ها را عصباني مي‌كند، اما همان‌گونه كه هر كارگرداني خود بايد ابزار و ترفندهاي خويش را در هر لحظه از تمرين برگزيند، خواننده اين كتاب نيز بايد تشخيص دهد كه هر نكته‌اي را چه زماني به كار گيرد و چه زماني به تناقضات و استثنائات توجه كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.