|

صداي خروشان آمريكاي لاتين

ادبيات آمريكاي لاتين ادبيات پرباري است با چندين نويسنده جهاني كه در ايران هم از سال‌ها پيش شناخته مي‌شده‌اند. اما به جز نويسندگان شاخص آمريكاي لاتين كه شهرتي جهاني دارند، جريان ديگري نيز در ادبيات آمريكاي لاتين وجود دارد كه به نسل نويسندگان پس از دوران شكوفايي رمانِ آمريكاي لاتين مربوط است. نويسندگاني كه از سنخي ديگرند و جهان خاص خودشان را دارند. چند سال پيش كتابي با عنوان «قايق‌هايي از آتش» با عنوان فرعي گزيده‌داستان‌هاي نويسندگان پساپست‌بوم آمريكاي لاتين با ترجمه بيوك بوداغي منتشر شد. ميشي استراوسفلد در پيش‌گفتار خواندني اين كتاب، خبر از صداي خروشان ادبيات آمريكاي لاتين مي‌دهد: «صداي نويسندگاني كه پس از دوران شكوفايي رمان آمريكاي لاتين -مشهور به بوم- زاده شده‌اند؛ پس از انتشار شاهكارهايي از خوليو سزار، ماريو بارگاس يوسا، كارلوس فوئنتس و يا گابريل گارسيا ماركز؛ صداي نويسندگاني كه به طور قطع هيچ شباهتي به نويسندگان كلاسيك ندارند. آن‌ها از سنخي ديگرند و زيبايي‌شناسي خاص خود را دارند». استراوسفلد مي‌نويسد كه عزيمتگاه «پساپست‌بوم» مجله ثوتراپ بود كه با حمايت مالي فرانسيس فورد كاپولا منتشر مي‌شد. اين نسل از نويسندگان آمريكاي لاتين در آغاز كاري دشوار پيش‌رو داشتند چراكه بايد از زير سايه سنگين «پدران متعدد» خود بيرون مي‌آمدند كه هريك شهرتي جهاني هم داشتند. استراوسفلد در بخشي ديگر از پيش‌گفتارش درباره ويژگي‌هاي نويسندگان پساپست‌بوم مي‌نويسد: «...شرايط سياسي-اجتماعي در آمريكاي لاتين به شدت بحراني‌ست. تولد و بالغ‌شدن در اين قاره، باري،‌ به معناي تجربه روزانه سويه زيان‌مند روند جهاني‌سازي است. پس نبايد تعجب كرد كه نويسندگان اين نحله ديگر نمي‌خواهند چيزي از رئاليسم جادويي و يا واقعيت شگفت‌انگيز بدانند. جهان آنها از رنگ ديگر است: آن‌ها با تلويزيون و سينما بزرگ شده‌اند و با خشونت‌هاي خانوادگي، مثل خشونت‌هاي اجتماعي، خو گرفته‌اند؛ و نيز با بي‌عدالتي هولناك اجتماعي... فعاليت سياسي براي آن‌ها، نه يك امر لوكس و روشن‌فكرانه، بلكه مراقبت و دفاع مشروط از هستي خويشتن است. آزادي، نه مسئله عقيده، بلكه مسئله بقاست. آن‌ها مراقبان كرامت انسان در وضعيت‌هاي دشوارند و با كمال آگاهي در گونه‌هايي مي‌نويسند كه يك‌سره متمايز است از ميراث ادبي پدران و اجداد خويش. بديهي‌ست كه ميراث كورتاسار و ابطال نحو سنتي و كنارنهادن آن در نزد بارگاس يوسا، و ساختار باشكوه رمان‌هايش، بسيار با اهميت‌اند، و همان‌سان نيز روايت رمزآلود و هزارتوي كنايي-تراژيك بورخس. با وجود اين، الگوهاشان جهاني است. تا آن‌جا كه ممكن است سفر مي‌كنند، بورسيه، جايزه و دعوت‌نامه دريافت مي‌كنند. جهان انديشگي آن‌ها جهاني شده است». انقلاب زمستاني هنينگ مانكل از نويسندگان معاصر سوئدي است كه تاكنون چندين اثر او در ايران ترجمه شده و نويسنده شناخته‌شده‌اي به شمار مي‌رود. بيشتر شهرت مانكل به واسطه داستان‌هايي پليسي است كه شخصيت محوري آن‌ها كارآگاه كورت والندر است. به تازگي يكي از آخرين آثار مانكل با نام «كفش‌هاي ايتاليايي» با ترجمه امير يداله‌پور در نشر آگه منتشر شده است. «كفش‌هاي ايتاليايي» را مي‌توان اثري متمايز از اغلب آثار مانكل دانست چراكه اين رمان داستاني پليسي نيست. «كفش‌هاي ايتاليايي» رماني است در چهار فصل با نام‌هاي «يخ»، «جنگل»، «دريا» و «انقلاب زمستاني». در اين رمان با شخصيتي جست‌وجوگر مواجه مي‌شويم و جست‌وجو را مي‌توان يكي از تم‌هاي اصلي روايت مانكل در اين اثر دانست. شخصيت اصلي داستان در فصل ابتدايي رمان در حال جست‌وجو است و در فصل پاياني كتاب او را بازمي‌يابد. قهرمان داستان در جست‌وجوهايش به گذشته‌اش برمي‌گردد و نقبي به روزگار رفته مي‌زند. چهار فصلي كه رمان در آن‌ها روايت شده به نوعي اشاره‌اي به چهار فصل سال هم هست. رمان در فصل اول،«يخ»، در زمستان آغاز مي‌شود و با گذشت حدود يك سال در زمستان بعدي به پايان مي‌رسد. در ابتداي اين رمان مي‌خوانيم: «هميشه در فصل سرما بيش‌تر احساس تنهايي مي‌كنم. سرماي بيرون پنجره مرا به ياد سرمايي مي‌اندازد كه از تن‌ام بيرون مي‌زند. گويي از دو سو به من حمله كرده‌اند. اما هميشه مقاومت مي‌كنم. از اين‌رو هر روز صبح حفره‌اي در يخ‌ها مي‌كنم. اگر كسي با تلسكوپي روي يخ‌هاي خليج سرمازده ايستاده بود و كار مرا مي‌ديد، خيال مي‌كرد ديوانه‌ام و دارم خودم را به كشتن مي‌دهم. مرد برهنه‌اي در اين يخ‌بندان، تيشه به دست، در يخ‌ها چاله مي‌كند؟ راست‌اش به نظرم بد نيست اگر كسي روزي آن‌جا ايستاده باشد، سايه‌اي سياه در ميان اين همه سپيدي- كسي كه مرا مي‌بيند و گمان مي‌كند پيش از آن‌كه دير شود بايد جلو مرا بگيرد. اما بازداشتن من ضرورتي ندارد زيرا اصلا قصد خودكشي ندارم. پيش‌تر در زندگي‌ام، به تبع فاجعه‌اي بزرگ، گاهي چنان خشمگين و نوميد مي‌شدم كه به سرم مي‌زد خودم را خلاص كنم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.