پروپاگاندای عربی روسیه
دستکاری اطلاعات یکی از ابزارهای مهم و کلیدی روسیه در تبلیغات و سیاستهای غربستیزانه به شمار میآید. دیمیتری کیسلیوف، از کارشناسان رسانهای دفتر ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، معتقد است «روزنامهنگاری در واقع جنگ محسوب میشود؛ اگر در این میدان جنگ بتوانید مخاطب را قانع کنید، لازم نیست او را بکشید. طبیعی است که متقاعدکردن یک فرد از کشتن او بهتر و کمدردسرتر است».در سالهای اخیر و بهویژه با تحولات سوریه، خاورميانه به بزرگترین مرکز نفوذ روسیه تبدیل شده است و مسکو سرمایهگذاری زیادی روی کشورهای عربی و ارتباط با مخاطب عربزبان میکند. درحالحاضر روسیه بهجای تمرکز بر گسترش فعالیت خود در غرب، قصد دارد فعالیت خود را در کشورهای درحالتوسعه گسترش دهد. این اقدام فقط به دلیل افزایش نفوذ در کشورهای عربی صورت نمیگیرد، بلکه در داخل روسیه نیز چنین نیازی وجود دارد؛ چراکه نرخ رشد جمعیت روسیه در حال کاهش است و درصد اقلیت مسلمان این کشور نسبت به جمعیت کلی روسیه افزایش مییابد. این تغییر بافت جمعیتی، لزوم افزایش تمرکز روسیه بر اعراب و کشورهای خاورمیانه را توجیهپذیرتر میکند. از مهمترین ابزارها برای برقراری ارتباط بیشتر با اعراب، استفاده از انواع رسانههاست.شرایط فعلی خاورمیانه نیز به گونهای است که فرصتی بینظیر برای رسانههای جدید به شمار میآید. از یک سو رسانهها در این منطقه تحت کنترل شدید دولتها قرار دارند و بهشدت سانسور میشوند و رسانههای مستقل نیز در خاورمیانه بسیار ضعیف هستند. از سوی دیگر، سابقه تاریخی دخالتهای غرب باعث شده افکار عمومی خاورمیانه اعتماد چندانی به منابع رسانهای غربی نداشته باشند. تمام این موارد فرصتی طلایی در اختیار روسیه قرار داده است تا جای پای محکمی برای خود در خاورمیانه ایجاد کند. مسکو برای این منظور، به رسانههای موجود در خاورمیانه اکتفا نکرده و وضعیت رسانههای تحت کنترل خود ازجمله «اسپوتنیک» و «راشاتودی» را برای حضوری پررنگ در جهان عرب تقویت کرده است.این رسانهها مأموریت دارند تصویری مثبت از روسیه در جهان عرب ارائه دهند. نباید تعجب کرد که این رسانهها با چه حرارتی سیاست سنتی مسکو در تقویت نگاه منفی، خصمانه و توطئهگرایانه علیه غرب را دنبال میکنند. روسیه در برخی از کشورها ازجمله در مصر، با انجام فعالیتهای بشردوستانه قصد کسب اعتبار نزد افکار عمومی را دارد و تاکنون نیز در این مسیر موفق بوده است. تحقیقات رسانهای نشان میدهد ابزارها و امکاناتی که در کشورهای خاورمیانه در اختیار رسانههای غربی قرار دارد، یکی از بزرگترین چالشها برای این رسانهها به شمار میآید. ارائه دیدگاهی منفی از حکومت یک کشور میتواند فشارها علیه آن رسانه را افزایش دهد. در سالهای اخیر، بارها شاهد سانسور اخبار و گزارشهای خبرنگاران و رسانههای غربی بودهایم و در مواردی حتی کار به بازداشت خبرنگاران کشیده است. بهاینترتیب فضا برای فعالیت رسانههای غربی در جهان عرب چندان مهیا نیست؛ اما روسها چنین محدودیتی ندارند.بر اساس یکی از پژوهشهایی که بهتازگی در قطر انجام شده است، از سال 2011 رسانهها و شبکههای اجتماعی در کشورهای عربی تأثیرگذاری درخور توجه و روبهرشدی داشتهاند و این اثرگذاری حتی در ایالات متحده نیز مشاهده نمیشود. بر این اساس، شهروندان کشورهای مصر، اردن، لبنان، قطر، عربستان، تونس و امارت متحده عربی برای دریافت اخبار به میزان تقریبا برابر از تلویزیون و موبایل استفاده میکنند. بیش از یک دهه پیش و در سال 2008، تحقیقی انجام شد که در آن بیش از نیمی از شهروندان کشورهای عربی گفته بودند تقریبا از اینترنت استفاده نمیکنند. آن زمان فقط هشت درصد سؤالشوندگان عرب، منبع اصلی دریافت اخبار را اینترنت عنوان کرده بودند؛ اما درحالحاضر اعتماد شهروندان عرب به رسانهها و شبکههای اینترنتی به بالاترین حد خود در سالهای گذشته رسیده است.از سوی دیگر، حکومت روسیه نیز در سالهای اخیر آموخته از رسانههای اجتماعی و سایتهای اینترنتی برای تبلیغ خود استفاده کند. در سالهای 2011 و 2012 که بزرگترین اعتراضهای ضدحکومتی در مسکو پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی صورت گرفت، ارتباط اینترنتی معترضان ضربه بزرگی به حکومت روسیه زد و این باعث شد فعالیت رسانهای و اینترنتی کرملین با انقلابی گسترده روبهرو شود و سرمایهگذاری گستردهای در حوزه رسانهها از سوی کرملین انجام شود.ولادیمیر پوتین و دولتمردان روسی بهخوبی آموختهاند که برای حفظ امنیت و نیز توسعه نفوذ و قدرت خود، باید بر فضای سایبری کنترل داشته باشند. آنها نهتنها فعالیت در فضای سایبری را توسعه دادهاند، بلکه با استفاده از چنین ابزارهایی به انتشار اخبار دستکاریشده و مطابق خواستههای خود میپردازند و حتی با آنها قادر به اثرگذاری در انتخاباتهای کشورهای غربی هستند. بر اساس آماری که منتشر شده، نسخه عربی راشاتودی تاکنون بیش از 500 هزار توییت منتشر کرده، درحالیکه الجزیره تنها کمی بیش از 220 هزار توییت منتشر کرده است. الجزیره، سیانان و بیبیسی عربی نیز از این نظر فاصله بسیاری با راشاتودی دارند. رسانههای روسی با فعالیت گسترده در شبکههای اجتماعی، نسل جوان جهان عرب را هدف گرفتهاند و این جایی است که کمکاری غرب و حتی رسانههای حکومتی عربها در آن بسیار مشهود است. منبع: Washington Post Institute
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.