آسیبدیدگان از شکاف تاریخی
محمدرضا نیکنژاد
دو مرد در راهی همسفر یکدیگر شدند؛ یکی از آنان راهزنی چیرهدست بود و دیگری اسبی داشت و سوار بر آن ره میسپرد. پس از اندکی همراهی و البته برقراری اعتماد! مرد که از سواربودن خویش و پیادهبودن همسفرش در عذاب بود، پیاده شد و جوانمردانه اسب را به راهزن سپرد. در فرصتی مناسب راهزن اسب را به تاخت بدزدید. حین دورشدن راهزن، مرد فریاد زد «دستکم به کسی نگو که اسب را چگونه به دست آوردهای! چراکه از آن پس «اعتماد» و «جوانمردی» آسیب میبیند و دیگر هیچکس به هیچکس اعتماد نخواهد کرد و ...».
این داستان، حکایت جامعه امروز ما و آسیبدیدگان رویدادهای طبیعی پیاپی در کشور است. از سویی شکاف تاریخی میان دولت و ملت و از دیگر سو گرفتاریهای اقتصادی گسترده و البته خبرهای پربسامد سوءاستفادههای مالی، مردم را بیش از هر زمانی به دولت و به یکدیگر بیاعتماد کرده است. بسیاری از مردم- درست یا نادرست- برای رساندن کمکهای خویش به آسیبدیدگان زلزله، سیل و ... از مسیر نهادهای دولتی و نیمهدولتی بیاعتمادند. بیگمان ازمیانبرداشتن این بیاعتمادی نیاز به تلاشهای زیربنایی و گسترده از سوی دولت دارد که البته نگارنده نه میخواهد و نه میتواند در چنین یادداشتی به آن بپردازد. اما در نبود این اعتماد- دستکم در میان بخشی از شهروندان- در رویداد تلخ زلزله کرمانشاه، سازمانهای مردمنهاد، گروهها و کنشگران مدنی- صنفی و افراد سرشناس (سلبریتیها) به خوبی توانستند بخش چشمگیری از کمکهای مردمی را به حادثهدیدگان برسانند. در این میان انتشار گسترده خبرهای سوءاستفادههای مالی در چرخه کمکرسانی، گشودن پرسروصدای پروندههای قضائی در این زمینه و فشارهای آشکار و پنهان برای کنارکشیدن افراد و نهادها از این چرخه، شوربختانه توانست بخش بزرگی از یاریدهندگان را از گردونه تلاشهای خیرخواهانه پس بزند. نگارنده مدعی نبودِ سوءاستفادههای مالی در این زمینه نیست، بلکه در پی تأکید بر پیامدهای اجتماعی چنین رفتارهایی است. بیگمان «اعتماد» یکی از ارزشمندترین منشهای اجتماعی در میان انسانهاست. نبود اعتماد، افزون بر آسیبها و پیامدهای فردی، میتواند آسیبهای اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی گستردهای را در پی داشته باشد که کمترین آن درباره سیلهای کنونی، محرومماندن برخی از هممیهنان آسیبدیدهمان از کمکهای بخش دیگری از شهروندان خیّر است. شوربختانه دامنزدن ناشیانه و خودخواهانه به این بیاعتمادی، سبب شده است امروز که با رخدادی گستردهتر از رویدادهای پیشین روبهرو هستیم چندان خبری از افراد سرشناس در کمکرسانی به آسیبدیدگان نباشد. بیگمان حذف این بخش از خیرین، نهتنها نمیتواند بیاعتمادي تاریخی- اجتماعی میان دولت و ملت را درمان کند، بلکه موجب حذف بخش ارزشمندی از کمکهای مردمی شده و از آن بدتر، اعتماد را که از پایهها و ستونهای قوامدهنده اجتماعی است بهشدت کاهش میدهد. بهتر است به اندک سوءاستفادهها بدون بوق و کرنا رسیدگی کنیم و فضا را برای تلاشهای ارزشمند انسانی نبندیم که بیگمان چنین رفتاری برشاخنشستن و بنبریدن خواهد بود!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.