خارجي
سايه سنگين ارادهگرايي آمريکا شهريور سال گذشته آمريکا با دستور ترامپ از برجام خارج شد. بسياري منتظر واکنش ديگر طرفهاي توافقنامه بودند؛ اما 1+4 کشور باقيمانده، همه در توافق ماندند تا آمريکا تنها «خروجکرده» باقي بماند. چندي بعد تحريمهاي ثانويه دوباره به اجرا درآمد و طبق يک برنامه زمانبنديشده، عرصه براي ارتباط مالي کشورهاي ديگر با ايران تنگ شد. انگلستان، فرانسه، روسيه، چين و آلمان در توافق باقي ماندند؛ اما گويا سنبه آمريکا از اين کشورها پرزورتر بود. براي اينکه ميزان تأثيرگذاري اين کشورها روشن شود، فقط بايد به اندازه اقتصاد آنها توجه کرد. بزرگترين اقتصاد جهان تهديد کرده بود که شرکتي را که با ايران ارتباط مالي داشته باشد، بهسختي جريمه خواهد کرد. بهاينترتيب شرکتهاي خصوصي تمايل خود را براي همکاري تجاري و مالي با ايران از دست دادند. سه کشور اروپايي توافق هستهاي، دنبال ترغيب ايران به باقيماندن در اين توافق بودند. آنها براي جبران بخشي از مافات، وعده کانال مالي (SPV) را دادند. اين کانال مالي در نهايت (و با تأخير) با نام «اينستکس» ثبت شد؛ اما هنوز تا عملياتيشدن آن راه بود. سه کشور اروپايي دنبال راهي بودند که بتوانند شرکتهاي کوچک خود را که تمايلي براي ورود به بازار آمريکا نداشتند، به تجارت با ايران ترغيب کنند. اينستکس؛ بين شدن و نشدن ثبت رسمي اينستکس اقدامي بود خلاف جرياني که آمريکا به راه انداخته بود. باوجوداين هنوز ميزان اثرگذاري آن مورد بحث است. ماجرا البته از اين هم پيچيدهتر ميشود. آمريکا که نه موفق شد ايران را با خروج از برجام تحريک و نه دوستان اروپايي خود را با تحريمهاي يکجانبه خود همراه کند. در آستانه يکسالگي خروج از برجام براي اولين بار در تاريخ، ارگان نظامي يک کشور، يعني سپاه پاسداران را نيز بهعنوان يک گروه تروريستي اعلام کرد. سه کشور اروپايي و فدريکا موگريني به اقدامات ضدبرجامي ترامپ واکنشهاي صريح و تندي نشان ميدادند اما در اين مورد آخر واکنشها کمتر بود؛ روز بعد از تصميم آمريکا، امانوئل مکرون با حسن روحاني تلفني صحبت کرد، وزارت خارجه انگليس موضعگيري کرد و جمعه هم دوباره سخنگوي وزارت امورخارجه فرانسه با تأكيد بر پایبندي اين کشور به برجام، خطمشي سياستخارجي فرانسه را بعد از اقدام عجيب آمريکا اعلام کرد. سخنگوي وزارت امورخارجه فرانسه شامگاه جمعه در جمع خبرنگاران در پاسخ به سؤالي درباره تصميم آمريکا براي تروريستي اعلامکردن نام سپاه پاسداران و اينکه چه توصيههايي به شرکتهاي فرانسوي مايل به تجارت با ايران داريد، گفت: «روابط اقتصادي با ايران بر پايه توافق هستهاي است که محدودههاي فعاليت قانوني يا غيرقانوني را مشخص ميکند و مطابق با مقررات اروپا است... بازگرداندن تحريمها عليه ايران موجب تأسف ما شد. اروپا تا زماني که ايران به تعهدات خود عمل کند، تصميم به حفظ توافق دارد». نزاع ايران و آمريکا بُعد رسانهاي شديدي به خود گرفته است. سه کشور اروپايي تلاش ميکنند نتيجه زحمات خود براي حفظ برجام را مؤثر نشان دهند و در مقابل آمريکاييها آن را بياثر ميدانند. اظهارنظر اخير گوردون ساندلند، نماينده ايالات متحده در اتحاديه اروپا را بايد در چارچوب همين منطق فهميد. به گزارش «شفقنا» ساندلند ديروز گفت: «دوره اختلاف ميان آمريکا و اتحاديه اروپا بر سر برنامه جامع اقدام مشترک يا همان توافق هستهاي ايران با قدرتهاي جهاني، به پايان رسيده و برنامه اتحاديه اروپا براي تجارت با ايران تحت عنوان ابزار ويژه مالي چيزي نيست جز يک ببر کاغذي». او مدعي شد: «گفتوگوهايي که در ماههاي اخير ميان واشنگتن با اتحاديه اروپا برگزار شده، بسيار سازنده بوده است». برنامه موشکي، کارت فشار آمريکا ايالات متحده براي تشديد فشار خود سناريوها و خطمشيهايي را در پيش گرفت. يکي از آنها روايت آمريکا از برنامه موشکي ايران بود. تا پيش از خروج آمريکا از برجام، ترامپ تلاش داشت ايران را دوباره به پاي ميز مذاکره بکشاند؛ آنهم بهخاطر برنامههاي موشکي ايران. رئيسجمهور فرانسه هم تلاش کرد در ميان ايران و آمريکا وساطت کند تا بهنوعي هم برجام حفظ شود و هم ترامپ به مذاکره خود برسد که نشد. اروپاييان همزمان که از برجام دفاع ميکنند، از خود چهرهاي نگران از برنامه موشکي ايران به نمايش ميگذارند. براي نمونه به گزارش ايسنا، سخنگوي وزارت خارجه فرانسه در ادامه صحبتهاي شامگاه خود گفت سپاه پاسداران ايران و افراد و نهادهاي وابسته به آن، هماکنون نيز به دليل حمايت از برنامه موشکي بالستيک جمهوري اسلامي از سال ۲۰۱۰ تحت تحريمهاي اتحاديه اروپا قرار دارند. علاوهبراين، افراد و نهادهاي وابسته به سپاه به دليل اقدامات تروريستي هدف تحريمهاي اتحاديه اروپا هستند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.