|

دوربين‌هايي كه براي له‌کردن غرور آمدند

هليا آبادي

+مدرسه‌ات كجا بود؟ -همين پشت +خوشحالي ديگه مدرسه نمي‌ري؟ - نه! خوشحال نيستم اين بخشي از گفت‌وگوي يكي از چهره‌هاي شاخص حاضر در مناطق سيل‌زده جنوب است. كودكي كه در برابر شوخي نامتعارف اين چهره درباره ويراني مدرسه بر اثر سيل بغض مي‌كند. در روزهاي بعد از تعطيلات در همين ستون مطلبي را نوشتيم كه در آن به ستايش حاضران در صحنه و سلفي‌نگيران پرداخته بوديم و آن‌ را يكي از ويژگي‌هاي مثبت اين سيل دانستيم. اما اكنون با گذشت بيش از سه هفته به نظر مي‌رسد حجم حضور سلفي‌بگيران و ازبين‌برندگان غرور مردم آسيب‌ديده در حال افزايش است. در تعطيلات نوروزي اين مردم و كاربران شبكه‌هاي اجتماعي بودند كه جاي خالي روزنامه‌ها و خبرهاي رسمي را پر مي‌كردند، تا درباره حجم فاجعه سيل و آسيب ويرانگر آن گزارش‌هاي دقيق بدهند. اما اكنون به نظر مي‌رسد فرصتي فراهم شده است تا حاضران غيرمحلي از اندوه و غم، گل‌هاي يك‌و‌نيم متري، خانه‌هاي غرق در آب و مردماني كه جز پشت‌بام خانه‌هايشان پناهي ندارند، براي افزايش فالوئرهاي خود استفاده كنند. مردم بار ديگر قدم به ميدان گذاشته‌اند، در ستايش اين حضور هرچقدر هم گفته شود، بازهم اندك است. اما به نظر مي‌رسد نكته‌اي در اين ميان گم شده است؛ آگاهي از فرهنگ مردمان درگير در سيل. مثل همان گفت‌وگوي كوتاه چهره مشهور كه سرخوشانه با پسرك آسيب‌ديده از سيل سخن مي‌گويد، بدون حساسیت و بدون درک موقعیت بحرانی پسر. خبرنگاراني كه در مناطق حضور دارند تجربه‌هاي متعددي از برخوردهاي اين‌چنيني روايت مي‌كنند. چهره‌هايي كه آمده‌اند و چندان آشنايي با فضا و فرهنگ ندارند. از سوي ديگر به نظر مي‌رسد برخي فعالان نهادهاي مدني و ان‌جي‌اوها نيز بدون شناخت براي كمك آمده‌اند. خانم‌هايي كه با نگاه متفاوت به فرهنگ و شيوه رفتاري در منطقه حضور دارند و انتظارهاي عجيب‌وغريبي از زنان بومي در آنجا دارند. افرادي كه از مردم آسيب‌ديده مي‌خواهند كمبودهايشان را در ويدئوهاي آنان فرياد بزنند، فارغ از آنكه بدانند اين شيوه تحقيرآميز چه آسيب‌هاي روحي‌ای به آنها خواهد زد. آنها با وعده كمك‌هاي مردمي سعي مي‌كنند صدمه‌ديدگان سفره دلشان را براي ذره‌اي كمك به‌راحتي بگشايند. در‌حالي‌كه انتظار است امدادگران و فعالان نهادهاي مدني حتما بيش از افراد عادي در جريان باشند كه فرهنگ و نگرش در خوزستان با لرستان فرق دارد يا وضعيت اجتماعي لرستان با گلستان متفاوت است. هنگامي كه فيلم‌هاي شبكه‌هاي اجتماعي نظير اينستاگرام را مرور مي‌كنيد، هرلحظه با افسوس از خود سؤال‌هاي زيادي مي‌پرسيد، هم درباره شيوه كمك‌رساني مسئولان و هم درباره رفتارهاي تحقيرآميز افراد غير‌محلي حاضر در آنجا. فرقي هم ندارد روحاني است كه به پرستویي پيام اول بيل‌بزن را مي‌فرستد، يا ديگر مسئولي كه با گل صورتش عكس مي‌گيرد يا مسئول یک نهاد مدني كه به زور كودكي را وادار مي‌كند از نيازها و كمبودهايش بگويد. ساكنان شهرهاي مختلف خوزستان سال‌ها درگير دفاع مقدس بوده‌اند، در مقابل آتش دشمن ايستاده‌اند و اكنون نيز حتي با سيل‌بندهاي انساني مانند جوانان دهلاويه اهواز سعي مي‌كنند در برابر باراني كه بي‌دريغ از آسمان سرازير شده است، پايداري كنند. آنان غرور و عزت‌نفس خود را بارها و به شكل‌هاي مختلف ثابت كرده‌اند و اما اكنون مواجه‌اند با حجم بالاي نمايش فرزندانشان كه به‌دنبال تريلي آذوقه می‌دوند؛ دويدني كه حرمت و غرورشان را خدشه‌دار مي‌كند و ثبت مي‌شود. ساكنان شهرهاي مختلف خوزستان با قدرت مي‌گويند ما خانه‌مان را ترك نمي‌کنيم و هم به كم‌كاري‌هاي مسئولان و هم به دوران دفاع مقدس اشاره مي‌كنند؛ آنان كه هم انتظار انجام‌وظیفه درست مسئولان را دارند، هم با دست خالي در ميانه ميدان حضور دارند. اما اكنون زمانه متفاوتي است، فضاي مجازي و گسترش حضور افراد ثبت‌كننده رويكردي ديگر را ترويج مي‌دهد. به نظر مي‌رسد قرار نيست اين بار دوربين‌ها مانند دوربين‌هاي مستندساز روايت فتح فقط لحظه شكوه پيروزي و از خودگذشتگي آنان باشد. اين بار دوربين‌ها به شكار غرور آنها رفته‌اند تا آنها را درمانده و در مضیقه نشان دهند. انگار عشق فالوئر بيشتر، من اول هستم، حضور در صحنه مصيبت و ارتباط با شبكه‌هاي ماهواره‌اي قرار است غم‌ها و مشكلات را ماندگار كند نه آن لحظات ايستادگي؛ نه نظير عکسی بی‌نظیر از پلدختر كه بسياري آن‌ را ستايش كرده‌اند و‏ میله پرچمی جلوي شهرداري پلدختر كه در برابر فشار سیل و حادثه خم شده اما نیفتاده و تعدادی جمع شده‌اند و پرچم را صاف کرده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.