|

سیاست‌گریزی و سیاست‌پذیری

علی شفیعی . پژوهشگر

حیات و شادابی یک جامعه را با شاخصه‌هایی چند می‌توان سنجید که یکی از آنها فعالیت‌ها و تلاش‌های سیاسی سیاست‌پیشگان و احزاب سیاسی است. جامعه پیرامونی ما چندی است سیاست را به فراموشی سپرده و تن به سکوت سیاسی داده که البته در درازمدت حتما خطرساز است.‌پرداختن به علل و عوامل وضع موجود را باید به صاحب‌نظران امر سیاست و تئوری‌پردازان دانش سیاسی واگذاشت و ایشان هستند که باید پیگیری کنند اما به نظر می‌رسد در این میان از چند نکته عمومی‌تر که در دیگر فعالیت‌های جامعه پیرامونی ما نیز نقش داشته و فعالیت‌های سیاسی ما را هم تحت تأثیر قرار داده است، نباید غفلت کرد.

1. نسبت فعالیت‌های سیاسی و پارادایم‌های معرفتي: کنش‌های سیاسی همانند هر کنش انسانی باید مبتنی بر یک پارادایم، گفتمان و مبنا باشد. رفتار انسان‌ها را نمی‌توان تماما برآمده از تمایلات و آرزوهای احساسی دانست بلکه حتی به نظر می‌رسد باید تلاش کرد تمایلات و خواهش‌های احساسی را نیز به پارادایم‌ها و مبانی معرفتی گره زد. به نظر می‌رسد در جامعه پیرامونی با یک پارادوکس عجیب مواجه هستیم که می‌توان آن را این‌گونه تقریر کرد: آنان که دستگاه معرفتی متفاوتی دارند و پارادایمی می‌اندیشند، یا اجازه فعالیت سیاسی ندارند و مجاز به ورود به امر سیاسی نیستند یا به دليل تناسب‌نداشتن سود و هزینه - که در بند بعد اشاره خواهم کرد- حاضر به ورود در این حوزه و قلمرو نیستند و آنانی که پارادایم متفاوتی ندارند، فعال‌اند. بررسی عملکرد فعالان رسمی در امر سیاست چه آنان که در قالب احزاب فعال‌اند و چه دیگرانی که فعالیت‌های غیرقالبی دارند، این نتیجه را به دست می‌دهد که پارادایم معرفتی همه ایشان یا یکی است یا تقریرات متفاوت از یک پارادایم واحد معرفتی است. جدی‌شدن کنش‌ها و واکنش‌های سیاسی در جامعه پیرامونی ما نیازمند بازکردن فضای معرفتی و حضور پارادایم‌های معرفتی در سپهر سیاست است. 2. نسبت سود و هزینه فعالیت‌های سیاسي: نکته دیگری که در نوسانات شدید فعالیت‌های سیاسی تأثیر فراوان دارد، ایجاد تناسب بین سود و هزینه‌ فعالیت‌های سیاسی است. به گمان بنده یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فعالیت‌های عمومی ازجمله فعالیت‌های سیاسی در جامعه پیرامونی ما تناسب‌نداشتن سود و هزینه است..

دو نهاد مهم و تأثیرگذار بر کنش‌های جمعی؛ یعنی حوزه و دانشگاه، آن‌گونه که باید فعالیتی سیاسی ندارند؛ به‌ویژه حوزه‌های علمیه که چندی است کنش‌های سیاسی‌شان تابعی از مقولات برون‌حوزوی است و از بیرون حوزه نیازمند محرک هستند. وقتی در یک جامعه هزینه فعالیت سیاسی بالاست که وضع معیشت و معاش پرتلاطم می‌شود، نمی‌توان انتظار کنش‌ها و واکنش‌های سیاسی را داشت. قصه احزاب البته پرغصه است چراکه نه‌تنها حمایتی جدی نمی‌شوند بلکه گاه چنان مورد نظارت قرار می‌گیرند که یا باید تن به فعالیت جدی سیاسی ندهند یا تا مرز ابطال مجوز فعالیت‌ها پاسخ‌گو باشند. دستگاه‌های مسئول باید تلاش کنند هزینه فعالیت‌های سیاسی را هم برای اشخاص حقیقی و هم نهادهای حقوقی اولا: منطقی و قابل پیش‌بینی کنند؛ ثانیا: حداقلی کنند تا جامعه از خمودگی و خموشی نجات پیدا کند چراکه اگر این وضع درازمدت شود، بیم‌آفرین است. 3. به‌بازی‌گرفتن برخی نمادهای سیاسي: از نشانه‌های روشن حیات سیاسی یک جامعه وجود احزاب سیاسی، تأثیرگذاری جدی انتخابات در سرنوشت و... در آن جامعه است. اما این نمادها در جامعه پیرامونی ما به بازی گرفته شده و گاه برخی برای بهره‌برداری‌های دیگر از این ابزار مدرن سوءاستفاده کرده و تلاش می‌کنند حتی با ایجاد بحران در مقولاتی این‌گونه، به تأسیس حزبی هرچند شبیه محافل و مجالس خانوادگی دست بزنند . حزب اگر گفتمان و پارادایم و مبانی نظری و عملی دارد، هیچ جامعه‌ای حتی مدرن‌ترین آنها نیز ظرفیت خلق و تولید این همه حزب که در جامعه ما شکل گرفته‌اند ندارد. بیش از 200 حزب و کانون و... سیاسی که بسیاری از آنها فعالان موسمی هستند و در انتخابات‌ها بیدار می‌شوند و در دیگر چالش‌ها و گرفتاري‌های جامعه پیرامونی‌شان حضوری ندارند. بسیاری از این احزاب حتی در قامت تقریرهای متفاوتی از اصول قانون اساسی یا دستگاه‌های معرفتی هم نیستند بلکه غیر از آنکه حزب‌گرایی را در اذهان شهروندان دچار بحران مشروعیت کرده‌اند، هیچ نقشی در جامعه پیرامونی نداشته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.