سينهسرخ كوانتومي
سپنتا نوروزيان
در نوشتهاي كه ميخوانيد جیم الخلیلی، فیزیکدان، موضوع جالبی را درباره نحوه جهتیابی پرندهای به نام سینهسرخ اروپایی و نقش مکانیک کوانتومی در این فرایند مطرح میکند. سينهسرخ اروپايي (Erithacus rubecula)، هر زمستان راهش را از اسكانديناوي به سمت جنوب و مديترانه با دنبالكردن (و در حقیقت ديدن) ميدان مغناطيسي زمين پيدا ميكند. او اين كار را با كمك پروتئینهایی درون شبكيه چشمش به نام «كريپتوكروم» انجام ميدهد. در واقع اين پروتئينها با کمک نور فعال میشوند و پدیدهای را سبب میشوند كه «درهمتنيدگي كوانتومي» ناميده ميشود. نور وارد شبكيه چشم پرنده میشود و به يكي از جفتالكترونهاي يك اتم برخورد ميكند و آن را به اتم مجاور ميفرستد. اما هر دو الكترون این جفتالکترون همچنان در رفتارشان با هم هماهنگ باقي ميمانند. ما ميگوييم كه آنها درهمتنيدگي كوانتومي دارند و چون دور از هم هستند، رفتار و حرکاتشان از میدان مغناطیسی زمین تأثیر میپذیرد. این به آن معنی است كه جهت ميدان مغناطيسي بر نحوه كار آنها در واكنشهاي شيميايي تأثير ميگذارد و پيامي را به مغز پرنده ميفرستد و جهت حركت را به او نشان ميدهد. اين موضوع براي فيزيكدانان عجيب و حتي بسيار شگفتانگيز است، چراكه آنها سعي ميكنند تا دنياي حساس و ظريف كوانتومي را در آزمايشگاههاي سترون و كنترلشده به تجربه درآورند. اين نكته كه طبيعت قبل از ما به اين مرحله رسيده و اينكه اين پديده حساس كوانتومي ميتواند درون يك محيط گرم، شلوغ و پيچيده مثل سلول زنده برقرار شود، چيزي كم از معجزه ندارد و تا امروز به بحثهای زیادی دامن زده است. به همين دليل است كه بسياري از زيستشناسان و فيزيكدانان كوانتومي خیلی هيجانزده شدهاند، چراكه ممكن است دنياي عجيب مكانيك كوانتومي نقشي اساسي در زيستشناسي بازي كند. ايده درهمتنيدگي كوانتومي اين است كه ذرات بنیادی هر چقدر هم از هم دور باشند، هنوز سرنوشتشان به طريقي به هم مرتبط است و آنها به نوعی از وجود هم مطلع هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.