|

انتشار رمان «نرخ تن» نوشته احمد غلامي

با رویا در مسیرِ کابوس

مانی سپهری: «بعضی سفرها به پایان نمی‌رسند و بعضی جاده‌ها ناتمام می‌مانند. مثل آدم‌هایی که برای فرار از چیزی به چیزی دیگر پناه می‌برند و معلوم نیست این چیز تازه که به آن پناه برده‌اند تا چه اندازه پناه‌شان می‌دهد و باز باید ناچار از آن به چیزی دیگر پناه ببرند و الی آخر... تُف به این زندگی که هم ارزش ندارد و هم باارزش‌تر از هر چیز دیگری است. همین است که آدم را کلافه و دوبه‌شک می‌کند که کاری نکند تا گند بزند به زندگی‌اش و توی چاهی بیفتد که بیرون‌آمدن از آن مصیبت است...» آن‌چه آمد سطرهای آغازین «نرخ تن»، تازه‌ترین رمان احمد غلامی است که در نشر ثالث منتشر شده است. راوی این رمان مردی است به نام «رضا» که همراه با زنی به نام «رویا» به سفری در کویر می‌رود. داستان اما صرفا سفری جغرافیایی در مکان نیست بلکه بیش از آن سفری در زمان و گذشته راوی است. سفری که راوی از آن می‌گریزد اما گذشته با فلش‌بک‌های پی‌درپی، با زنجیره‌ای از تداعی‌ها، راوی را گرفتار خود کرده است. بی‌دلیل نیست که راوی در آغاز دوبه‌شک است که پا به این سفر بگذارد یا نه. سفر اما راوی را به خود می‌خواند تا او را در غرابت کویر گیر بیندازد و او را نه آن‌چنان که در آغاز می‌نماید که آن‌گونه که بوده و هست افشا ‌کند و عامل این افشاشدن همسفری به نام رویاست؛ همسفری که پیش‌بینی‌های راوی را درباره خود باطل می‌کند و راوی در مجاورت با او ترس‌های خود را برون می‌ریزد و بیش از آن‌که مشتِ همسفرش را باز کند مشتِ خودش در برابر خواننده باز می‌شود و خواننده درمی‌یابد که چیست پشت آن نقابی که او همواره بر چهره داشته است. سیرِ خطی رمان را مرتب فلش‌بک‌هایی به کودکی و نوجوانی و جوانی راوی متوقف می‌کنند و این فلش‌بک‌ها دقیقا همان لحظه‌هایی هستند که راوی گویی در برابرشان بی‌دفاع می‌شود و او که می‌کوشد به انحاء مختلف از جمله با توسل به خشونت از رویا حرف بکشد بیشتر خودش حرف می‌زند و گذشته و اکنون‌اش را روی دایره می‌ریزد و طنز ماجرا این‌جاست که راوی که جایی از رمان می‌گوید همواره به کمک عقل از انواع مهلکه‌ها جسته در جریان این سفر کابوس‌وار مغلوب جنون می‌شود. راوی جایی از رمان می‌گوید: «باید در موقعیت‌های تازه از هر آشنایی از گذشته فرار کرد. آدم‌های هر دوره آدم‌های همان دوره‌اند، هم تو عوض شده‌ای هم آن‌ها. یا تو عوض نشده‌ای و آن‌ها عوض شده‌اند یا برعکس. هر شکلش مصیبت است.» اما آن‌چه وضعیت راوی را بحرانی می‌کند این است که کار گذشته را نمی‌توان یک‌بار برای همیشه یکسره کرد. گذشته مدام رجعت می‌کند و راوی بیش از هرکجا در برابر همین هجوم‌های پیاپی گذشته است که مستأصل می‌شود. او که با ترفند آسیب‌زدن به دیگران خود را از آسیب آن‌ها مصون نگه داشته در برابر گذشته غافلگیر می‌شود. تداعی‌های ناخواسته او را دیوانه می‌کنند و محاسباتش را برهم می‌زنند همچنان که رویا با رفتارها و واکنش‌های پیش‌بینی‌نشده‌اش محاسبات او را برهم می‌زند و به واقع محاسبات مخاطب نیز از خلال این آشوب به هم می‌ریزد چرا که مخاطب چه بسا در آغاز، رمان را داستان رویا و سرگذشت او بپندارد و با این فرض به خواندن ادامه دهد و در میان راه غافلگیر شود همچنان که راوی غافلگیر می‌شود و غافلگیری‌اش تا مرز ترس و استیصال پیش می‌رود و به جنون و مالیخولیا و خشونت می‌انجامد و نویسنده برای ترسیم این ترس و اضطراب و مالیخولیا مابازاهای تصویری را به خوبی به کار برده است ازجمله در جایی از رمان که رویا راوی را دست می‌اندازد و به او می‌گوید که حرف‌هایش را ضبط کرده است و راوی ناگهان مسیر عوض می‌کند و از جاده خارج می‌شود تا وسایل رویا را تفتیش کند: «پیچیدم تو خاکی. از توی خاکی رفتم توی دشت. سکوت ماشین را پُر کرده بود. خورشید افتاده بود ته افق و تاریکیِ نرمی دشت را در بر گرفته بود. از این که پیچیدم توی کویر، ترس به خودش راه نداد. حالا روبرو فقط بیابان بود. بیابانی که می‌شد توی آن تخته گاز رفت و کلافه‌های غبار را پشت سر گذاشت. وسط بیابان که نگه داشتم، طوفان غبار آوار شد روی سرمان.» این انحراف از جاده و به خاکی‌زدن چه بسا آغاز پیچش اصلی رمان باشد به سمت مالیخولیا، به سمت رو شدن دست راوی. فلش‌بک‌هایی که در آغاز نرم و آهسته پابه‌پای داستان اصلی پیش می‌آمدند اکنون وجه آشوبگر خود را بیشتر به رخ می‌کشند. درست پیش از پیچیدن به خاکی، در یکی از همین فلش‌بک‌ها راوی برای نخستین بار روی دیگر شخصیت خود را تمام و کمال بر خواننده افشا کرده است. بعد از پیچیدن به خاکی و حین تفتیش رویا راوی در فلش‌بکی دیگر برگ دیگری از گذشته خود رو می‌کند یا به‌واقع گذشته او را وادار می‌کند به سر چرخاندن و نگریستن به آن‌چه واقعا بوده و هست اما گویی همواره کوشیده آن را حتی از خود پنهان کند. زبان که باز می‌شود اما دیگر بند نمی‌آید. راوی که می‌خواهد زبان رویا را باز کند خود زبان به سخن‌گفتن می‌گشاید و حرف می‌زند، حرف می‌زند و این بار نه دیگران بلکه خودش را لو می‌دهد و این لو رفتن او را دیوانه‌تر می‌کند. احمد غلامی پیش از «نرخ تن» در رمان قبلی خود، «این وصله‌ها به من می‌چسبد» نیز از سفر نوشته بود اما ماهیت سفر این‌بار متفاوت است. در «این وصله‌ها به من می‌چسبد» سفر محملی است برای تأملی آرام در خود و دیگران و ترسیم مواجهه با آدم‌هایی از محیط‌های مختلف. این‌بار اما سفر گویی برای فرار از خود است، برای فرار از تنها‌شدن با خود که راوی را به دام گذشته می‌اندازد. همسفر گویی قرار است با حضور خود راوی را از این دام برهاند اما آن‌چه عقل راوی نتوانسته پیش‌بینی کند ورق را برمی‌گرداند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.