خلیفه حفتر، مورد حمایت غرب و اعراب
نفت بلاي جان مردم ليبي
میتوانید بهخوبی تصور کنید وقتی صبح روز دوشنبه فایز السراج، نخستوزیر دولت وحدت ملی لیبی و غسان سلامه، نماینده سازمان ملل در طرابلس، با یکدیگر دیدار کردند، تنش در این کشور چقدر بالا گرفته بود. کمی آنطرفتر، در جنوب پایتخت لیبی، نیروهای ارتش ملی لیبی به رهبری ژنرال خلیفه حفتر بهسرعت پیش آمده بودند؛ آنها فرودگاه بینالمللی طرابلس را تصرف کرده و بهسرعت به سوی جادهای پیش میرفتند که لیبی و تونس را به هم وصل میکند. پیگیری چندوچون سیاست در لیبی دشوار است، بهویژه به دلیل تکهتکهشدن این کشور پس از حمله سال 2011 ناتو. ناتو چنان سخت به لیبی حمله کرد که همه نهادهای باقیمانده این کشور نابود شدند. بهمحض اینکه بمباران لیبی آغاز شد، ژنرال خلیفه حفتر خانهاش در ویرجینیا را که فقط 10 دقیقه تا مقر سازمان سیا فاصله داشت، به سمت بنغازی ترک کرد. حفتر یکی از نظامیان ارشد در ارتش معمر قذافی بود که در جریان جنگ لیبی و چاد در سال 1987 نیز اسیر شده بود. حفتر جلای وطن کرد و با خانوادهاش به ایالات متحده گریخت و در ویرجینیا ساکن شد. ایالات متحده تبعید او را پذیرفت و او را برای روز مبادا ذخیره کرد. دولت ایالات متحده به رهبری باراک اوباما فکر میکرد وضعیت شمال آفریقا را تحت کنترل دارد، در حالی که موقعیت عجیب و غریب بود. تیم اوباما احساس میکرد میتواند حتی بعد از رویبرگرداندن ارتش مصر از حسنی مبارک از او دفاع کند. در لیبی نیز آنها فکر میکردند فرد دلخواه آنها، حفتر، میتواند اوضاع را در دست بگیرد و لیبی را برای ایالات متحده نگه دارد؛ ولی وقتی حفتر به بنغازی رسید، متوجه شد کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس، بهویژه قطر، هنوز هیچ نشده رهبر آینده لیبی را انتخاب کردهاند؛ محمود جبریل، بانکدار لیبیایی. ایالات متحده و فرانسه لیبی را بمباران کردند و قطر با بهقدرترسیدن جبریل بهعنوان رئیس دولت، جایزه اولیه را نصیب خود کرد. لیبی به صحنه یکی از بدترین رقابتهای اعراب حاشیه خلیجفارس تبدیل شد. در سال 2014، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، همراه متحد نزدیکشان مصر، با قطر و متحد نزدیکش ترکیه درگیر شدند. مصر و امارات متحده به همراه عربستان سعودی به این نتیجه رسیدند که مرد دلخواه آنها در برابر جبریل که قطر از حامی او بود، حفتر است. همزمان با جنگ وحشیانه حفتر در بنغازی و در جریان تلاش نافرجام او برای کودتا در سال 2014، جنگندههای مصری و اماراتی از حفتر و نیروهایش پشتیبانی هوایی میکردند. ناتو، لیبی را نابود کرد؛ ولی سازمان ملل مجبور شد اوضاع را سروسامان دهد. این موضوع دیگر به امری آشنا بدل شده است؛ غرب کشوری را بمباران میکند و سپس خارج میشود، بعد سازمان ملل، اغلب با صلحبانانی از جنوب جهان، باید برای رفع و رجوع وارد شود. چند روز پیش، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، به لیبی رفت. او امیدوار بود بتواند میانجی صلح شود؛ ولی این اتفاق نیفتاد. گوترش گفت: « لیبی را ناراحت و نگران ترک میکنم». گوترش در این سفر با السراج، نخستوزیر تحت حمایت سازمان ملل و خلیفه حفتر دیدار کرد. گوترش احتمالا میدانست دولت السراج که نتیجه کار سازمان ملل در لیبی بود، بهزودی از هم میپاشد. مدتهاست در لیبی اینطور گفته میشود که دولت السراج بیشتر به حمایت بینالمللی (منظور غرب) علاقه دارد تا حمایت داخلی. نیازهای اولیه مردم لیبی همچنان برآورده نشدهاند؛ آب و برق هنوز چالشی جدی است و امنیت هم در بخشهایی از کشور وجود ندارد. حفتر و السراج جلسههای متعددی با هم داشتهاند. ایالات متحده، کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس، فرانسه، مصر و روسیه مشتاقاند پیشرفتی میان دو طرف حاصل شود. نخستوزیر و ژنرال در فوریه 2017 در قاهره، در آوریل و می 2017 در ابوظبی و در می 2018 در پاریس با یکدیگر دیدار کردند. آنها در همه این دیدارها درباره اصول اولیه، برای مثال راهحلی صلحآمیز، اتفاقنظر داشتند؛ ولی درباره مسائل خاصتر به مشکل برمیخوردند. مقامات دولت السراج امیدوار بودند حفتر را به فرمانده کل ارتش دولت وحدت ملی منصوب کنند؛ ولی حفتر رؤیای دیگری در سر داشت. او شاهد ناآرامیهایی در طرابلس در اعتراض به ناکارآمدی و بیتوجهی دولت بود. حفتر از آن دست مردهایی است که جاهطلبیهای بزرگی دارند، اما هیچ برنامه مشخصی ندارند. او تمام لیبی را خواهد گرفت، اما هنوز نگفته با آن چه خواهد کرد. نفت و غرب اروپا نفت لیبی را میخواهد. منابع انرژی لیبی یکییکی در درگیریهای غرب هدف قرار گرفتند. اروپا به دلیل تحریمهای آمریکا و اسرائیل (از سال 2006 تاکنون) دسترسی خود را به بخشی از انرژی ایران از دست داد. جنگ ناتو در لیبی (2011) احتمال انتقال نفت لیبی در سراسر منطقه دریای مدیترانه را از بین برد. اروپا سپس دسترسی خود را به انرژی روسیه بعد از درگیری اوکراین (2014) از دست داد. شکی نیست که اروپا مشتاق نفت لیبی است؛ این موضوع را کاملا صریح بیان کرده است. نیروهای حفتر میدانهای نفتی جنوب لیبی را تحت کنترل گرفتهاند و کنترل اکثر تأسیسات نفتی خط ساحلی را در اختیار دارند. او هنوز هیچ نشده، مسئول نفت است. اگر حفتر بتواند پایانههای نفت منطقه زاویه را بگیرد، دیگر همه بخش نفت و مشتقاتش در اختیار اوست. دلیل خوبی برای این امر وجود دارد که ایالات متحده همزمان با پیشروی حفتر به طرابلس، نیروهای خود را از لیبی بیرون کشید؛ این کشور نمیخواهد از دولت تحت حمایت سازمان ملل در برابر مردی دفاع کند که بهزودی رهبر این کشور خواهد شد. فرانسه روابط بسیار نزدیکی با حفتر دارد. ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه، مرتب میهمان لیبی بوده و با السراج و حفتر دیدار میکرده است. منابع نزدیک به حفتر میگویند لودریان و ژنرال خیلی باهم راحت هستند. اگر حفتر کنترل لیبی را در دست بگیرد، سعودیها و اماراتیها بر اکثر بخشهای شمال آفریقا (مصر و لیبی) چنگ خواهند انداخت. سال گذشته، محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، به بقیه کشورهای شمال آفریقا، ازجمله الجزایر سفر کرد. هم مردم و هم رهبران این کشورها استقبال سردی از او داشتند. اگر متحد نزدیک او مسئول نیمی از شمال آفریقا شود، اوضاع او تغییر خواهد کرد. غرب و اعراب حاشیه خلیجفارس لیبی را محکوم به پذیرش این مرد کردهاند. در این میان اروپا نگرانی دیگری نیز دارد؛ پناهجویان. این حس وجود دارد که حفتر ثبات را به این کشور میآورد و از مهاجرت مردم به سمت غرب جلوگیری میکند. ارزشهای اروپایی نسبتا مشخص است؛ آنها میخواهند نفت به سمت اروپا سرازیر شود نه مردم؛ حفتر چنین چیزی را به قیمت جان مردم لیبی محقق میکند. منبع: commondreams
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.