|

در همین نزدیکی کوچه مالی پیداست!

​​​​​​گیتی صفرزاده

یکی از سرگرمی‌های موردعلاقه‌ام بازی با کلمات و پیداکردن ریشه آنهاست. در طول سال‌ها پیگیری این سرگرمی متوجه شده‌ام که ریشه بسیاری از کلمات ربطی به ادبیات ندارد، بلکه از شرایط اجتماعی بیرون می‌آید. یک نمونه‌اش همین کلمه «مال» که هیچ ربطی به آن کلمه مال انگلیسی که معنای مرکز خرید- تفریحی می‌دهد ندارد، بلکه مستقیما از اصطلاح فارسی مال‌ومنال مشتق شده است. اگر دقیق‌تر بخواهم توضیح بدهم، یعنی این ساختمان‌های غول‌پیکری که در چندسال اخیر در هر گوشه شهر به اسم مال روییده‌اند، معنی‌شان می‌شود برای رسیدن به مال، منال، مال بزن. همین‌جا لازم است این توضیح را بدهم که منال هم ربطی به محل کسب ثروت ندارد. البته خواننده هوشیاری که شما باشید ممکن است همین‌جا بگویید که فهمیدیم بابا، منال مشتق از کلمه نالیدن و نهی آن است، اما زهی خیال باطل! این یکی منال رابطه مستقیمی دارد با نوعی از خواندن که قدما به آن کوچه‌باغی می‌گفتند. خود بنده در همان دوران کودکی خاطرم هست که گاهی بی‌وقت صدای آوازی را از بیرون خانه می‌شنیدم و بزرگ‌ترها سری تکان می‌دادند که یکی دارد داخل کوچه‌باغ می‌خواند (از شما چه پنهان گاهی‌اوقات هم که با افراد خانواده در باغ و بوستانی جمع می‌شدیم همیشه کسانی بودند که ناگهان چشمه ذوقشان می‌جوشید و می‌زدند زیر آواز کوچه‌باغی که گرچه به طعنه گفته می‌شد، اما همین نشان می‌داد که کوچه‌باغی‌خواندن برای خودش سبکی به حساب می‌آمد که ریشه در کوچه‌باغ‌های باصفای تهران داشت). اگر هنوز سررشته ماجرا از دستتان در نرفته، خلاصه مبحثم این است که مال در زبان فارسی امروزی یعنی اینکه برای رسیدن به مال، کوچه‌باغ را تبدیل به مال کن.

خیر نبیند هرکس که فکر کند این بحث کاملا فنی، تخصصی و جامعه‌شناسانه‌ای که در اینجا مطرح کردم صرف مزاح بوده. یعنی من هم در انتهای سال گذشته وقتی خبر واگذاری مجوز ساخت‌وساز در 62 باغ تهران به بخش خصوصی (الله اعلم البخش الخصوصی!) را شنیدم، فکر کردم شوخی بوده، اما بعد که متخصصان و دلسوزان شهری شروع به اعتراض کردند، فهمیدم ماجرا خیلی هم جدی است و همین روزهاست که چندتا مال و برج از وسط باغ‌های تهران بیرون بزنند. حالا پرونده مربوطه بین عاشقان کوچه‌باغ‌ها و سینه‌چاکان کوچه‌مال‌ها در حال بکش و واکش است. خداکند تا ما سرمان به مصیبت سیل گرم است، این یکی باغ‌ها را هم سیل نبرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.