|

ايران هم هست!

فريدون مجلسي

سيل بزرگ سراسري نوروز 98 در ايران، مانند شوکي بزرگ دولتمردان را گويي با نوعي احساس گناه در شرايطي تدافعي قرار داد. هر جناح براي جلب اعتماد جريحه‌دارشده عمومي، مي‌‌کوشيدند و مي‌‌کوشند ضمن به‌رخ‌کشيدن توانمندي خود و خواب‌آلودبودن جناح مقابل، تا کمر و بيش از آن در آب فرو روند تا ثابت کنند که در فداکاري در انجام وظايف يا فوق‌وظايف خود کم نگذاشته‌اند. اما شايد دير به اين فکر افتاده‌اند.

مي‌گويند مطبوعات رکن چهارم دموکراسي هستند؛ يعني بلندگوي جامعه‌اند و نقاط ضعف را مطرح مي‌‌کنند و به رخ مي‌‌کشند و دولتمردان را به فکر درمان مي‌‌اندازند. اما، فقط سانسور نيست که رکن چهارم را به چرخ پنجم تبديل مي‌‌کند، ناديده‌گرفتن هم نوعي سانسور است؛ يعني ناديده‌انگاشتن مقولاتي هم که جان به‌در مي‌‌برند و مطرح مي‌‌شوند که انگار به قول قديمی‌ها بگويند: «بنويس خطّت خوب شه». در دهه 1360 در گردشي با دوستان در کوه‌هاي بالادست نور در حاشيه خزر، وارد جنگلي بکر با درختان عظيم سر به فلک‌کشيده شديم که گروهي مقتدرانه و با اره برقي مشغول انداختن آنها بودند. از چندوچون که پرسيديم، ديديم در تيول فلان جای خاص بود و ساکت مانديم. آثار آن در سال‌هاي بعد در فراگيرشدن سيل‌‌ها در دامنه‌هاي همان کوه‌ها مکرر آشکار شده و منعکس هم شده است. اما آيا در ميان مقامات تا کمر در آب، خواننده‌اي هم داشته است؟ خود من در 26 خرداد 94 در «کرگدن» که آن زمان ضميمه «اعتماد» بود، نوشتم: «... نکته مورد نظر ما در اينجا فاجعه جنگل‌زدايي است که نياز به توليد و مصرف چوب و کاغذ موجب بياباني‌شدن ميليون‌‌ها هکتار جنگل سرسبز شده است. سيل‌‌هاي عظيم و ازميان‌رفتن خانه و زندگي ميليون‌‌ها نفر همانند سيل‌‌هايي که ما نيز در گرگان و بابل‌رود آزموديم، هشداري بيدارکننده بود که چين را به محاسبه واداشت: مجموع سودهايي که از بريدن درختان عايدشان شده بود، به پاي جزئي از خساراتي که در اثر بريدنشان وارد شده بود، نيز نمي‌‌رسيد. چين بريدن درخت را ممنوع و براي بهره‌برداري از آن ضوابط و اصولي «پايدار» وضع کرد. ژاپن در قرن گذشته به همين نتيجه و ممنوعيت رسيده بود. اکنون دوسوم از خاک کشور کوچک ژاپن زير پوشش جنگلي است. کره‌جنوبي بعد از جنگ‌‌هاي داخلي به اين امر همت گمارد و اکنون ميليون‌‌ها هکتار کوهستان‌‌هاي آن کشور که هرگز جنگلي نبوده‌اند، در زير پوشش مخملين جنگل قرار گرفته، در آب و هوا و اقليم آن کشور و در حيات وحش آن اثر گذاشته است. با ممنوعيت جنگل‌زدايي و قانونمند و پايدارشدن بهره‌برداري از نياز آنها به چوب کاسته نشد. اکنون سال‌هاست که آنان نياز اضافي خود را با واردکردن چوب از کشورهاي فقيرتر و اغلب استوايي رفع مي‌‌کنند. چوب مورد نياز خود را وارد، يا به عبارت ديگر، مشکل يا مسئله زيان‌بخش خودشان را صادر مي‌‌کنند و اين بخشي از مسئله توسعه است...». مأخذ من کتاب «فروپاشي» بود که هنگام ترجمه آن به اين باب رسيده بودم: «... مبادله بعدي ميان چين و ساير کشورها شامل وارداتي دوبرابر صادراتش است: واردات الوار که به معني صادرات جنگل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زدايي است. چين در مصرف الوار مقام سوم را در جهان دارد، زيرا چوب 40 درصد انرژي روستايي را به شکل هيزم تأمين مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند و تقريبا کل مواد اوليه براي صنايع کاغذ و خمير کاغذ را تأمين مي‌‌کند. اما شکافي روزافزون ميان تقاضاي فزاينده چين به توليدات چوبي و افول عرضه داخلي‌اش پديد آمده است؛ به‌ویژه از زماني که پس از سيل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي 1998 ممنوعيت ملي درخت‌اندازي به اجرا گذاشته شد. از اين‌رو واردات چوب به چين از زمان ممنوعيت شش برابر افزايش يافته است. چين به عنوان واردکننده الوارهاي حاره‌اي از کشورهاي هر سه قاره‌اي که در گستره حاره قرار دارند (به‌ویژه از مالزي، گابُن، پاپوآ نيوگينه و برزيل)، اکنون دومين مقام را پس از ژاپن دارد که به‌سرعت از آن کشور نيز پيشي مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گيرد. چين از منطقه معتدله نيز الوار وارد مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند؛ خصوصا از روسيه، نيوزیلند، ايالات متحده، آلمان و استراليا. با ورود چين به سازمان تجارت جهاني، انتظار مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رود واردات الوار آن افزايش بيشتري هم پيدا کند، زيرا تعرفه توليدات چوبي در آستانه کاهش از 15 تا 20 درصد به دو تا سه درصد است. در نتيجه معني‌اش اين است که چين نيز مانند ژاپن جنگل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي خودش را حفظ خواهد کرد که اما فقط به بهاي صدور جنگل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زدايي به کشورهاي ديگر خواهد بود که بسياري از آنها (از جمله مالزي، پاپوآ نيو گينه و استراليا) هم‌اکنون به جنگل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زدايي فاجعه‌بار رسيده يا در مسير رسيدن به آن هستند...». پرسش اين است که آيا در ايران اين روزنامه‌ها از سوی مقاماتي که امروز تا کمر در آب مي‌‌روند، خوانده شده است؟ اگر نخوانده‌اند، چگونه کسب تخصص کرده‌اند. مسئله جنگل‌زدايي فقط يکي از دلايل سيل‌زايي است. برنامه‌ريزي‌‌هاي دفاع شهري، ديواره‌سازي پلکاني رودخانه‌ها، نياز به صرف درآمد ملي در اجراي پروژه‌هاي ملي دارد. ساخت گالري‌‌هاي وسيع در مکان‌‌هايي که مانند دروازه قرآن نياز به احداث بزرگراه است و هزاران پروژه اشتغال‌زاي آموزشي و کشاورزي و صنعتي ايمن ديگر که مستلزم کاهش جاه‌طلبي‌‌هاي خارجي و پرداختن به عمران و اقتدار داخلي است تا ناچار نشويم براي جلب محبوبيت تا کمر در سيلاب رويم و نتوانيم پاسخ‌گوي شيون‌‌هاي کساني باشيم که همه چيز خود را از دست داده‌اند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.