آیا میشود با ترامپ گفتوگو کرد
سیدمحمدهادی موسوی، کارشناس سیاسی : بسیاری از تحلیلگران معتقدند سال جاری، اوج درگیری سیاسی و دیپلماتیک ایران و آمریکا خواهد بود و برخی نیز احتمال درگیری نظامی را محتمل میدانند اما نگارنده معتقد است اتفاقا ماههای آتی، بهترین زمان مذاکره با ترامپ است. پیش از بیان علت چنین استدلالی اجازه دهید چند نکته را مرور کنیم. توافق هستهای با ایران (برجام) و طرح درمانی اوباما (اوباماکِر) دو دستاورد اساسی دموکراتها در دوران اوباما بود که ترامپ درصدد ملغاکردن هر دو آنها بود. ترامپ نتوانست به روش مطلوب خود، طرح «اوباما کر» را ملغا کند اما از برجام خارج شد. مذاکرات کره شمالی و ترامپ برخلاف وعدههای او به نتیجه نرسیده و عملا کره شمالی از مذاکرات خارج شده است. توافق با کره شمالی میتوانست برگ برنده ترامپ در انتخابات آتی باشد. نانسی پلوسی، رئیس مجلس نمایندگان آمریکا تلویحا استیضاح ترامپ را رد کرده و به نظر میرسد و دموکراتها سعی دارند با تنگتر کردن حلقه فشار بر ترامپ او را مجبور به استعفا کنند. حزب دموکرات آمریکا با صدور قطعنامهای، نامزد پیروز درونحزبی خود را مکلف کرد در صورت موفقیت در انتخابات 2020، به برجام بازگردد. ترامپ تحتفشار شدید سیاسی ناشی از تحقیقات مولر درباره تخلفات انتخاباتی سال 2016 بود که با انتشار بخشهایی از متن گزارش مشخص شد شخص ترامپ تبرئه شده است. از همین رو بسیاری از تحلیلگران معتقدند درصورتیکه اتفاق غیرمنتظرهای رخ ندهد، ترامپ در انتخابات آتی، پیروز خواهد شد و تا سال 2024 رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا باقی میماند. دونالد ترامپ که بهزعم برخی روانشناسان دچار «نارسیسیم» است، برای بزرگ و مهم جلوهدادن خود حاضر به هر کاری است. او برخلاف تیم ایدئولوژیک اطرافش (بولتون، پمپئو، هوک و....) تمایل به مذاکره و توافق دارد. ترامپ در جریان بازنویسی پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی (نفتا) با کشورهای مکزیک و کانادا، نشان داد توجهی به جزئیات ندارد و صرفا علاقهمند است «او» امضاکننده توافقنامه باشد. زیرا پیمان بازنویسیشده برخلاف ادعای ترامپ، عملا تفاوتی بنیادی با پیمان قبلی ندارد و تقریبا تمام بندها و موارد مد نظر کانادا مانند حذف تعرفههای گمرکی و مکانیسم حل اختلاف، در آن تثبیت شد؛ اگرچه متقابلا بخشی از بازار محصولات لبنی و خودرو خود را به محصولات آمریکایی واگذار کرده است. این رویه ترامپ نشان میدهد مشکل او، نه مشکل نئوکانهای حاضر در کاخ سفید، با برجام، نه در محتوا بلکه در امضاکننده آن است. ترامپ به دلایل شخصی و سیاسی قصد دارد هرچه را دستاورد اوباما و اسلاف او بوده به نام خود زده و بهزعم خود، بهترین رئیسجمهور ایالاتمتحده لقب بگیرد. در این میان سرنوشت برجام چیست؟ براساس شواهد، سیاست ایران در مواجهه با خروج آمریکا از برجام صبر و بررسی شرایط پیشرو است. یکی از شرایطی که احتمالا سیاستگذاران ایران به آن امید بسته بودند، جابهجایی ترامپ با یک دموکرات در انتخابات آتی است. به نظر میرسد اروپا نیز چنین دیدگاهی دارد و هدف آنها از راهاندازی اینستکس، خرید زمان و افزایش تحملپذیری ایران در برابر تحریم آمریکا تا زمان تعویض رئیسجمهور ایالات متحده است؛ وگرنه نه اروپاییها تمایل به تقابل با آمریکا دارند و نه اینستکس قدرت مقابله با نفوذ دلار در معاملات جهانی را دارد. بنابراین به نظر نمیرسد اینستکس گزینه دائمی اروپا و حتی ایران در برابر تحریمهای یکجانبه آمریکا باشد. تحلیل دیگری در داخل کشور رایج است که تحریمهای فعلی آمریکا به دلیل عدم اجماع جهانی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید؛ درحالیکه در همین چند ماه اخیر مشخص شد که تحریمهای جدید، به دلیل رویه هیئتحاکمه آمریکا و شخص ترامپ، مؤثرتر از تحریمهای قبل بوده و حتی شرکای پیشین ما در دور قبل تحریمها نیز با نگرانی از عکسالعمل شدید ترامپ، روند همکاری با ایران را متوقف کردهاند. دوباره به گزارههای فوق برگردیم. ترامپ در آستانه فعالیتهای انتخاباتی 2020، نیازمند یک برگ برنده تعیینکننده است. مذاکره با ایران و احیای برجام، میتواند این برگ برنده را در اختیار او قرار دهد. اگرچه ترامپ سعی خواهد کرد احیای برجام را بهعنوان یک توافق جدید قلمداد و معرفی کند اما میتوان در همین شرایط نیز منافع ایران را تأمین کرد. اما این مذاکره پیچیدگیها و صعوبتهایی نیز دارد. اولا اینکه طرف مذاکره شخص ترامپ باشد و نه وزارت خارجه و شورای امنیت ملی آمریکا؛ چون خواستههای این دو نهاد، با خواستههای شخصی ترامپ متفاوت است. ترامپ در پی توافق تجاری است و نه توافق امنیتی و سیاسی، از اینرو احتمالا میتوان با دادن امتیازات تجاری، به توافق نسبی رسید. تبعا ترامپ ترجیح میدهد با فرد همرده خود، رئیسجمهور ایران، مذاکره کند که در شرایط فعلی انجام این کار قدری پیچیده است. ثانیا، اروپا نباید درگیر این مذاکرات شود چراکه دغدغههای حقوق بشر و توان موشکی اروپا از مواردی است که ممکن است در مذاکرات مطرح و براساس آن امتیازگیری کند؛ از اینرو احتمالا کشورهای اروپایی تمایل چندانی به مذاکره ایران با آمریکا و اعطای امتیازات تجاری به آمریکا نداشته باشند؛ اگرچه شاید در صورت توافق با ترامپ، روسیه و چین با این توافق همراهی کنند. از شواهد موجود به نظر میرسد ترامپ دو نکته اساسی را در مذاکره با ایران مد نظر قرار خواهد داد؛ اول درخواست امتیازات بیشتر اقتصادی و تجاری و دوم طولانیکردن برخی محدودیتهای هستهای ایران. تبعا افزایش زمان محدودیتهای هستهای برای ایران مطلوب نیست و اساسا یکی از دلایل عدم خروج ایران از برجام، طیشدن همین محدودیتها است اما میتوان در قبال افزایش زمان محدودیتهای هستهای، درخواست لغو یا تعلیق تحریمهای اولیه ایالات متحده آمریکا را داشت و همچنین درخواست خرید بخشی از خدمات هستهای را به آمریکا ارائه کرد. پیشنهادی که حتما مورد توجه ترامپ قرار میگیرد. احیای برجام برای دموکراتها نیز میتواند یک پیروزی قلمداد شود؛ چراکه در دوران خود ترامپ، کسیکه برجام را بدترین توافق تاریخ مینامید، این توافق توسط خود او احیا میشود و این یک پیروزی ارزشمند برای دموکراتهاست؛ اگرچه ممکن است انتخابات آتی را واگذار کنند که با توجه به تعدد نامزدها و شرایط فعلی آمریکا، احتمال پیروزی آنها چندان زیاد نیست. از طرف دیگر با توجه به حفظ اکثریت جمهوریخواهان در سنا به عنوان بازوی سیاست خارجی کنگره و تصاحب اکثریت دموکراتها در مجلس نمایندگان، شاید بتوان توافق جدید را بهجای یک «توافق اجرائی» به یک «معاهده» تغییر داد و آن را در کنگره تصویب و رؤسای جمهور آتی را نیز موظف به اجرای برجام کرد. توافقنامه موجود به دلیل ماهیت حقوقیای که داشت، نیاز به تصویب در کنگره نداشته و باوجودآنکه مصوبه شورای امنیت سازمان ملل، عنوان الزامآورترین تضمین بینالمللی را داشت، صرفا با امضای رئیسجمهور وقت آمریکا اجرائی شد و با امضای ترامپ نیز اجرای آن متوقف شد. قطعا سیاست خارجی پیچیدگی و ابهامات فراوانی دارد و بهسادگی و سهولت تحلیل فوق نیست اما بهمنظور ارائه تحلیل قابل فهم و تبیین یک مسیر مشخص، ناگزیر به سادهانگاری و حذف پیچیدگیهای ذاتی دیپلماسی هستیم. در پایان باید گفت با توجه به ماندگاری احتمالی ترامپ در اتاق بیضیشکل کاخ سفید در پنج سال آتی، باید طرح جدیدی را مد نظر قرار داد و به نظر میرسد میتوان از تمایل ترامپ به توافق تجاری استفاده کرده و توافقنامه برجام را احیا کرد. راه دیگر اما مقاومت در برابر تحریمهای فلجکننده ایالات متحده تا تعیین تکلیف نتیجه انتخابات ریاستجمهوری آتی آمریکاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.