آنقدر هست كه بانگ جرسی ميآيد
جواد طوسي
آنچه در مراسم تشييع پيكر زندهياد جمشيد مشايخي در تالار وحدت بيش از همه به چشم ميخورد، حضور گسترده اقشار مختلف مردم بود. چنين همدردي و حس همدلانهاي را در سالهاي دور و نزديك درباره هنرمندان مختلف شاهد بودهايم كه يكي از نمونههاي استثنائي و بهيادماندني آن، مربوط به بازيگر محبوب محمدعلي فردين بود. اين بستگي به روحيات و جهانبيني ما دارد كه چه ارزيابياي از اين همراهي و استقبال مردمي داشته باشيم. فلان آدم بدبين و پوچانگار ممكن است بگويد «وقتي غزل خداحافظي رو خوندي، ديگه چه فرقي داره پشت تابوتت راهبندون بشه يا آدم بيكسوكاري باشي؟»؛ اما شخص ديگري كه به نيكنامي اعتقاد راسخ دارد، «اين در ميان مردم جاداشتن» را نهايت سعادتمندي ميداند. حضور و ریشههاي مردمي جمشيد مشايخي بيش از همه به شاهنقشهايش در شماري از آثار علي حاتمي مانند آقا حبيب ظروفچي «سوتهدلان»، «ناصرالدينشاه» و رضاي خوشنويس (در رضا تفنگچي) مجموعههاي تلويزیوني «سلطان صاحبقران»، «هزاردستان»، كمالالملك و...، «شازده احتجاب» و خاندايي «قيصر» و همچنين منش و خلقوخوي فروتنانه اين روزگارش ربط پيدا ميكند. هرچند برخي از واكنشها و برخوردهاي عصبي و احساسي او با روحيه درويشمسلكش همخواني نداشت، ولي طبع لطيف و بدون كبر و غرورش باعث ميشد تصويري مقبول از او در اذهان عمومي بهجا بماند. در مدت برگزاري مراسم در تالار وحدت، شاهد بودم كه مرد و زن، پير و جوان، چادر به سر و مانتوپوش، كراواتزده و عامي و... قريب به دو ساعت ايستاده در آن محوطه به حرفهاي سخنرانان مجلس گوش ميدادند و گويي يكي از عزيزان خود را از دست دادهاند. بعد هم در همان وضعيت، در ميان انبوه جمعيت، نماز ميت را پشت سر حجتالاسلام محمود دعايي بهجا آوردند. اين حضور گرم و صميمانه، بخشي از فرهنگ ريشهدار اين سرزمين است؛ حالا بگذار بعضيها كه ادعاي روشنفكريشان ميشود، از آن بهعنوان تجمعی پوپوليستي ياد كنند. چرا راه دور برويم؛ در همين حادثه تلخ و ناگوار وقوع سيل در بعضي از مناطق كشور، باز اين مردم هستند كه بيشترين حضور بيتكلف را در صحنه دارند و موج گرم انسانيشان را به هموطنان بلاديده و مصيبتزده انتقال ميدهند؛ اما نكته مهمي كه اميدوارم گوش شنوايي براي آن باشد، لزوم توجه و نگاه مسئولانه به آن عده از اهالي فرهنگ، هنر و رسانه است كه با آثارشان جايگاهي محكم و تاريخساز پيدا كردهاند و همچنان در قيد حياتاند. اگر دوران فعاليت تئاتري زندهياد جمشيد مشايخي در نيمه دوم دهه30 و همكاري او با كارگردانهاي شاخصي مانند علي حاتمي، مسعود كيميايي، ناصر تقوايي و بهمن فرمانآرا برجستهتر بوده است، چرا نيامديم اين نقاط طلايي را در كارنامه هنري او پررنگتر و بيشتر كنيم تا تعداد آثار نازل و فراموششدني اين بازيگر توانمند هرچه كمتر باشد؟ بههرحال همكاري مشايخي با فيلمسازان يادشده در دورههاي مختلف كارياش نشان ميدهد اگر نقش مناسب و درخور اعتنايي به او پيشنهاد میشد، بهخوبي از پس اجراي آن برميآمد. اين واقعيت درباره دو بازگير ديگر همنسل او، يعني علي نصيريان و محمدعلي كشاورز نيز مصداق دارد. خوشبختانه علي نصیريان خودشان نيز اين هوشمندي و انضباط فردي را در انتخاب نقشهاي پيشنهادي كموبيش داشتهاند كه نمونه اخيرش بازي در فيلم «مسخرهباز» همايون غنيزاده بود. درباره محمدعلي كشاورز عزيز كه سرش سلامت باد، آثار نقشهای او در فيلمهاي «شب قوزي»، «رگبار»، «شطرنج باد»، «مادر»، «كمالالملك» و سريالهاي «سلطان و شبان» و «سربداران»، «هزاردستان» و «پدرسالار» به خاطر ميماند يا كارهايي كه شايد خودش هم از بازي در آنها راضي نيست؟ بر اساس همين اصل، اقتضا ميكند مدير و سياستگذار فرهنگي و كارگردانهاي مطرح و صاحبسبك و تهيهكنندگان خوشفكر و كاربلد بخش خصوصي نيز عامل تحريك اين بازيگران شناختهشده و كاركشته شوند و آنها را در زمان حيات هنريشان دريابند. اين مراقبت فرهنگي و ايجاد فضاي كاري سازنده و متعالي ميتواند شامل حال شماري از فيلمسازان نسل اول و دوم سينما و تعداد درخور توجهي از ديگر اهالی سينما و شاخههاي مختلف شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.