|

تاریخ شفاهی وزارت امور خارجه

آزادی گروگان‌های سفارت آمریکا

تدوین: حسن علی‌بخشی*

معاینه پزشکی گروگان­‌ها پیش از آزادی

پس از امضای بیانیه‌های آزادی گروگان‌ها، پرواز گروگان‌ها برای 30 دی 1359 (20 ژانویه 1980) تعیین شد. هیئت الجزایری با همه گروگان‌ها ملاقات کرده بودند و اکنون در آستانه عزیمتشان باید سلامت آنها برای ما و طرف مقابل روشن می‌شد.با دوستم دکتر حمید سهراب‌پور متخصص بیماری‌های ریه و مجاری تنفسی تماس گرفتم. زمان اقامتم در آمریکا او در نیویورک در حال گذراندن دوره تخصص خود بود. من در جریان فعالیت‌های اسلامی با دکتر آشنا شده بودم. بنابراین از او خواهش کردم تا برای انجام معاینات مسئولیت تیم پزشکی را برعهده گیرد. ایشان با لطف و اخلاص همیشگی خود این امر را به شایستگی انجام داد.معاینه گروگان‌ها یک روز کامل وقت گرفت. آن روز دکتر سهراب‌پور و گروه همراه ایشان را با تمهیداتی که من و هیئت الجزایری تجربه آن را داشتیم، به محل اقامت گروگان‌ها بردند؛ با چشمان بسته و بدون اینکه بتوانند مسیر را ببینند. ایشان از موضوع مأموریت مطلع بود، اما قرار نبود تیم پزشکی و پیرا‌پزشکی همراه ایشان چیزی از این موضوع بدانند، بنابراین تمهیداتی این‌چنین مایه شگفتی آنان و تا حدودی موجب ترس و نگرانی‌شان نیز شده بود! ظاهرا جان لیمبرت، گروگان فارسی‌دان که بعدا مسئول میز ایران در وزارت خارجه آمریکا هم شد، در جریان معاینات خاطره‌ای در ذهن دکتر سهراب‌پور باقی گذاشته بود. دکتر می­‌گفت هنگام معاینه یکی از گروگان­‌ها در حالی که با هم انگلیسی حرف می‌زدیم، ناگهان شروع به فارسی حرف‌زدن کرد، به تعبیر دکتر «از نوع چاله‌میدانی آن». وقتی دکتر از او درباره نحوه یادگیری فارسی می‌پرسد، او جواب می‌دهد: «همان‌طور که شما انگلیسی یاد گرفته‌اید» پرواز گروگان‌ها سرانجام زمان آزادی گروگان‌ها فرارسید. دنیا در تب‌وتاب بود و همه میکروفون و دوربین‌ها به سمت ایران. روی پلکان هواپیمای الجزایری در فرودگاه مهرآباد ایستاده بودم. اسامی 52 گروگان آمریکایی را در دست داشتم و یک مسئول الجزایری نیز کنارم بود. گروگان‌ها یک به یک از کنارمان رد می‌شدند و نامشان را روی فهرست نشان می‌دادند و آن مسئول علامتی کنار نامشان می‌زد.نمی‌­دانستم گروگان‌ها در دوره بازداشتشان به تلویزیون یا روزنامه دسترسی داشتند یا خیر، ولی اگر داشتند، چهره‌ام باید برایشان آشنا بود. البته روشن بود که مردم آمریکا با نام و مسئولیتم آشنایی کامل دارند و این مطلب را از سیل نامه‌هایی فهمیدم که بعد از آزادی گروگان‌ها از نقاط مختلف این کشور دریافت کردم.بروس لینگن، کاردار سفارت که در محل وزارت خارجه نگهداری می‌شد، مرا به‌خوبی می‌شناخت. به‌هرحال او در شرایط بهتری بود و چه‌بسا اطلاعات بیشتری نیز از روند ماجرا و دست‌اندرکاران آن داشت. او یک‌ بار مرا در محل نگهداری خود در وزارت خارجه دیده بود و شاید خاطره‌ای از آن دیدار در ذهن داشت. او هنگام بالارفتن از پله‌های هواپیما و عبور از کنارم، تمام‌قد رو به من ایستاد و با احترام کامل دست داد و گفت: «نمی‌دانم چطور باید از شما تشکر کنم، آقای عزیزی»!بعد از پرواز آزادی قرار بود که بلافاصله به‌اتفاق بهزاد نبوی در یک برنامه زنده تلویزیونی شرکت کنیم. مردم نیز تشنه دانستن اخبار مربوط به لحظات پایانی این ماجرای کش‌دار و پررمزوراز بودند. شب از نیمه گذشته بود که به استودیوی تلویزیون در ساختمان پخش رسیدیم؛ آن هم با چهره‌ای خسته و ظاهری نه‌چندان مرتب که نتیجه چند شبانه‌روز بی‌خوابی و دوندگی مداوم بود. قبلا در این خصوص از مردم تحلیل‌هایی نیز ضبط و پخش‌ شده بود.بر اساس محور مشترک تحلیل نبوی و بنده، این میوه رسیده بود و باید چیده می‌شد، ماندن آن بر درخت حاصلی جز گندیدن نداشت! روزهای بعد از آن نیز کنفرانسي مطبوعاتی با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی در محل کاخ نخست‌وزیری با بهزاد نبوی برگزار کردیم. با این حال، پرواز گروگان‌ها از تهران با لحظات پایانی ادای سوگند ریگان در کنگره آمریکا برای آغاز دوره ریاست‌جمهوری مقارن شد. بنابر نوشته نیویورک‌تایمز در شماره 20 ژانویه1980، کارتر پس از دو شب بی‌خوابی در تلاش برای حل مسئله گروگان‌ها به سود خود و حزبش، مستقیما از واشنگتن به موطن خود پرواز کرد.بنا بر نوشته نیویورک‌تایمز، کارتر ساعت 8:31 صبح آن روز آزادی قریب‌الوقوع گروگان‌ها را به اطلاع ریگان رسانده بود، اما ریگان در سخنرانی مراسم سوگند خود اشاره‌ای به این رخداد نکرد. ظاهرا مایل نبود تا زمانی که گروگان‌های آمریکایی فضای ایران را ترک نکرده‌اند دراین‌باره مطلبی بگوید، اما او در ساعت 2:15 بعدازظهر همان روز از فرصت صرف ناهار برای بیان نخستین اظهارنظر خود دراین‌باره سود جست و با لبخند خاص خود به پهنای صورت و در کسوت آکتور پیشین سینما گفت: 30 دقیقه پیش هواپیمای حامل زندانیان ما فضای ایران را ترک کرد و اکنون از دست ایران خلاص شده‌اند. منبع: خاطرات احمد عزیزی، مسئول کارگروه آزادی گروگان‌های سفارت آمریکا *رئیس اداره تاریخ شفاهی وزارت خارجه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.