|

قصه به‌ سر نمي‌رسد

پارسا شهري: در روزهاي آخرِ زمستان دو مجموعه‌داستان در نشر پيدايش منتشر شد از احمد آرام و كيهان خانجاني. «سگي در خانه يك آنارشيست دست‌دوم»، مجموعه‌داستانِ احمد آرام پنج داستان دارد: «بنگ بنگ»، «خارپشت»، «بزاق مار» و «دهان باز لوليتاي چپ‌دست». داستان‌ها آميزه‌اي از واقعيت و رؤيا هستند و چنان‌كه پشت جلدِ كتاب هم آمده است جهان داستان‌های احمد آرام در هم تنیده است و به همین دلیل ترکیبی بدیع می‌سازد و وقایعی متنوع و درخور‌توجه. تولید نور، رنگ و صدا یکی از شیوه‌های روایی، برای رسیدن به زبان مکان است. داستان‌هاي كوتاه و مستقلِ اين مجموعه خصيصه‌اي مشترك دارند كه آن، تحليلِ روان‌شناختي آدم‌هاي اين چند داستان است در فرايند پيچيده زندگيِ مدرن در كلان‌شهرها همراه با رگه‌هاي بومي كه در غالبِ آثار احمد آرام مي‌توان رَد آن را گرفت. مفهومِ «مرگ» يا به‌تعبير ديگر تغييري كه زندگي روزمره را يك‌سر دگرگون كند در اين مجموعه‌داستانِ احمد آرام نيز مشاهده مي‌شود، نمونه‌اش داستانِ آخر با عنوان «دهان باز لوليتاي چپ‌دست» كه از همان نخست با تغييري آغاز مي‌شود كه روال عادي و نظمِ زندگي راوي را برهم زده است: «اين‌جوري شد كه خانه را آب و جارو كردم، و پريدم توي حمام دوش گرفتم و وسط بخار زمستاني سرمستانه ريشم را زدم و با صابوني ارزان‌قيمت، اما عطرآگين، پوستم را سابيدم و رفتم لاي حوله حمام خيسي بدن را خشك كردم و پريدم بيرون...» و راوي در ادامه با جزئيات از خودش و رختِ تنش مي‌گويد و خودش را در آينه چك مي‌كند و مي‌رود سراغِ آلبومي از راجر واترز با عنوانِ «تفريح تا سرحد مرگ»، بعدتر معلوم مي‌شود كه يك تلفن نظم زندگي راوي را كه نويسنده‌اي ميانسال است به هم زده و حالا منتظر شخص ناشناسي است كه آن طرف خط بوده است و همين ملاقات او را به گذشته و خاطرات پرتاب مي‌كند:‌ «وقتي توي يك زيرزمين بزرگ مي‌شوي و تمام آن مدت مي‌بيني كه تدريجا تمام اعضاي خانواده به مرگ طبيعي دارند مي‌ميرند، تو ريز‌ريز به همه‌چيز در حال زوال عادت مي‌كني؛ آن‌‌طور كه انگار در همه ناكامي‌هاي‌شان شريك بوده‌اي. آخرين كسي كه در اين زيرزمين از دست دادم بابام بود...». آرامشِ ظاهري راوي در زيرزمين با يك تلفن برهم ريخته و زيرزميني كه تاكنون تنها يادآور مرگ بود به جايي براي ورود به دنياي تازه تبديل شده است. داستانِ «سگي در خانه يك آنارشيست دست‌دوم» از هياهوي بازار سهام آغاز مي‌شود: «قاعدتا بايد بگويم تمام وقتم در بازار بورس مي‌گذرد؛ در حجمي از صداها و ارقام شناور! هميشه در طول روز، پس از پايان كار و بازگشت به خانه؛ طبق آيين دنياي مجازي، نصفي از پيامك‌هاي احمقانه موبايلم را در جهت تأمين امنيت خانواده پاك مي‌كردم. از صبح تا حالا به چهل‌و‌پنج پيامك دريافت‌شده بي‌خطر هم جواب داده بودم و چندتايي از شماره‌هاي لج‌درآر و مخل آسايش را هم چپانده بودم توي دوزخ بلك‌‌ليست...»؛ اما راوي از بازار بورس كه بيرون مي‌آيد سعي مي‌كند به‌قول خودش بين آن‌همه ارقامِ لاغر و چاق و خودش فاصله بيندازد، تا برود سمتِ مكاني به نام «پاناراما»، شهركي ارزان‌قيمت و در دسترس كه در آنجا خانه‌اي دارد آپارتماني فكسني با دو دريچه و يك بالكن و آدم‌هايي با اسامي عجيب‌وغريب مانند شين. دال، رُفيلو و في. «يحياي زاينده‌رود» نوشته كيهان خانجاني مجموعه‌اي است با هفت‌ داستان كه عناوينِ آنها از اين قرارند: «روضه‌الشهدا»، «پونه»، «روشناي يلداشبان»، «قصه به سر نمي‌رسد»، «پلنگِ مهتابيِ تاريك»، «به استناد پاسگاه» و «يحياي زاينده‌رود» كه اين داستانِ آخر كه عنوان كتاب نيز هست، پيش از اين در يك آنتولوژيِ با محوريت شهر اصفهان به چاپ رسيده بود با عنوانِ «كتاب اصفهان» كه مجموعه‌داستاني بود با هفت داستان از هفت نويسنده و «يحياي زاينده‌رود» از داستان‌هاي خواندنيِ اين مجموعه نيز بود و اينك در كنارِ شش داستان ديگر در مجموعه‌داستان اخير آمده است. محوريتِ اين داستان شهرِ اصفهان است و آنچه در اين شهر مي‌گذرد. شهر در اين داستان به ‌شکل يك شخصيت پديدار مي‌شود. «يحياي زاينده‌رود» از يک غياب، از يك فقدان مي‌گويد. از چيزي که رو به نابودي است، از مرگ. در جايي از داستان مي‌خوانيم: «اسمش را به‌احترام باباي خدابيامرزم يحيي گذاشتيم. حالا هزار تا اسم روي دست‌مان باد کرده، يک بچه گيرمان نمي‌آيد يکي را رويش بگذاريم... پرستار گفت: متأسفانه مرده... گفتم: نعشو مي‌خوام. رفتم روي پل و توي غرفه غرفه‌هايش. پسرم يحيي توي بغلم. وسط در وسطِ پل ايستادم، گوشه‌کنار را نشانش بدهم. خواستم اصفهان را نشان يحيي بدهم: هشت‌ بهشت، عالي‌قاپو، چهلستون، نقش‌ جهان، اما باز روي سي‌وسه‌پل بودم. انگار تقدير ما تا همين پل بود... چوب‌خطِ ما تا سي‌وسه‌پل بود». خانجاني در اين داستان با محوريتِ يك مرگ، از فقدان، از غياب چيزها در اصفهان مي‌گويد، اين روايت از مونولوگ‌هاي راوي پيداست، خاصه جايي كه مي‌گويد: چوب‌خطِ ما تا سي‌وسه‌پل بود. راوي با خاطره يك غياب مخاطب را به ديدار شهر و گوشه‌وكنارش مي‌برد و تا تكه‌اي از تاريخِ چندهزارساله اين شهر را در داستانش تصوير كند. اينکه زاينده‌رودِ خشک و پل روي آن كه انگار تقدير مشترکِ مردماني است که تا وقتي زاينده‌رود آب ندارد، يك چيزِ مهم در زندگي‌شان غايب است. «گذشته» از ديگر مفاهيمي است كه در داستان‌هاي اين مجموعه حضور پررنگ دارد. براي نمونه در داستانِ «قصه به سر نمي‌رسد» كه زبان و روايتي ساده دارد: «فكرم به گذشته‌اي است كه انگار نگذشته و انگار ژينا و فرهاد همه جايش هستند. مادر سفره را دستمال مي‌كشد و يك تكه را روي نقشه‌اي پيچ در پيچ تا مي‌زند و دوباره دستمال مي‌كشد. من به گوشه‌اي از گُلي كه نيمي از آن زيرِ تاي سفره مانده، خيره مي‌مانم...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.