قدر میدانند، قدر نمیدانیم نگاهي به پارک مفاخر باکو
پژمان موسوی
شاید به نظر یک شعار خشکوخالی باشد، اما سفر دریچه جهان تازهای را به روی عادتها و روزمرگیها باز میکند. فرقی هم نمیکند به کجا سفر کرده باشی. دور یا نزدیک. هرجایی که تو را از آنچه که در آن زندگی میکردی بِکَند و جدا کند، عجیبوغریب و درعینحال سرشار از تجربههای جدید است. نوروز امسال تصمیم گرفتیم به شهر باکو سفر کنیم؛ شهری که روزگاری نهچندان دور شهری از شهرهای ایران بود و هنوز هم میشد ردپای فرهنگ و تمدن ایران را در بسیاری از نقشبرجستهها و دیوارهای شهر دید و سراغ گرفت. شهری که در چندسال اخیر خیلی سریع مسیر رشد و توسعه را در پیش گرفته و امروز شهری است زیبا و آرام که در گوشهای از همین خزر خودمان و در کنار ساحل آن جا خوش کرده است. در چند خط پیشرو از تجربه گورستانی میگویم که محل دفن مشاهیر و نامداران کشور آذربایجان است و با نام «پارک مفاخر» شهره است.
پارک مفاخر باکو خانه ابدی هنرمندان و نامداران کشور آذربایجان است؛ گورستانی که به موزه و فرهنگستان خاموش بیشتر میماند تا گورستان. وارد پارک که میشویم، با نگارخانهای بزرگ از آثار حجم و مجسمه روبهرو میشویم. بالای سر هر قبر، مجسمهای بزرگ از فرد متوفی قرار دارد و بسته به هنر یا تخصص یا هرچیزی که خود فرد در طول زندگیاش تمایل به یادآوریاش داشته، مجسمهاش هم در همان حالوهوا ساخته شده است. آنقدر این مجسمهها روح دارند که گویی به ملاقات شخصیتهای ملی جمهوری آذربایجان رفتهاید. هرکدام مثل تندیسی یگانه و جاودان بالای جسد فانیشان ایستادهاند. روی هر سنگ قبر، اطلاعات کاملی از شخصیت فرد دفنشده قرار دارد و هر مجسمه به خوبی بیانگر حالوهوای آدمی است که در آن قطعه آرمیده. هر قبر حریمی حداقل دو متر در دو متر دارد و قطعهها با سکوهایی زیبا برای نشستن بازماندگان، درختها، گلها و پرچینهایی زیبا از قطعه کناری جدا شده و برای عبور از هر قبر نیازی نیست روی آن پا بگذاریم و به قبر کناری برویم. قدر هر قطعه با معماری دقیق و محترمانه به خوبی رعایت شده است. محوطهای بزرگ در یکی از بهترین نقاط شهر و در جنب پارلمان ملی آذربایجان به این امر اختصاص پیدا کرده و اتمسفر گورستان در یک جریان آگاهانه «احترام» میآورد. در این قبرستان که قدم میزنیم، ناخودآگاه یاد قصه غربت هنرمندان ایرانی میافتیم؛ غربتی که هم در روزهای حیات و هم در روزهایی که دیگر در بینمان نیستند، گریبانگیرشان شده و گویی راه گریزی هم از آن نیست. نگاهی به نامهای شخصیتهای مدفون در قبرستان باکو از یک سو و قطعههای هنرمندان و نامآوران در بهشت زهرای تهران از سوی دیگر، تنها آهی و حسرتی بر دل مینشاند؛ اینکه یک کشور تازهاستقلالیافته با هنرمندان و بزرگان خود چه میکند و ما که تاریخی چندهزارساله داریم با هنرمندانمان چه میکنیم. قطعه نامآوران و قطعه هنرمندان به هر چیزی میمانند جز قبرستانی در حد و اندازه مدفونشدگان در آن. قبرهای چسبیده به هم در محیطی فشرده بدون کوچکترین فاصلهای بین آنها، بیتوجهی به عناصر زیباییشناختی در آن، اتمسفری بهشدت معمولی و حتی معمولیتر از سایر قطعات و... از جمله ویژگیهایی است که میتوان از این قبرستان به یاد داشت و اگر نبود ذوق و سلیقه برخی از خانوادهها در انتخاب سنگقبرهایی متفاوت، این قطعهها کوچکترین تفاوتی با سایر قطعهها نمیکردند. همه اینها در حالی است که میشد جور دیگری با هنرمندان و نامداران ایرانزمین که شهرتی نهفقط در داخل مرزهای ایران که بعضا شهرتی جهانی هم دارند برخورد کرد. میشد محل دفن این بزرگان را با حفظ اصالتهای ملی و ایرانی، به جایی برای عرض احترام و موزهای برای بیان بزرگیها و افتخارات تبدیل کرد. میشد اگر میخواستیم، نشد چون که نخواستیم، میشود هنوز، اگر بخواهیم... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.