ضرورت پیوستن ایران به «کنوانسیون منع مین»
دکتر لیلا علیکرمی -وکیل پایه یک دادگستری
مجمع عمومی سازمان ملل متحد، روز چهارم آوریل برابر با پانزدهم فروردين را بهعنوان «روز بينالمللي آگاهي از خطر مين و مقابله با مشكل مين» نامگذاری کرده و امیدوار بوده است از این طریق بتواند کمک کند مناطق آلوده به مین در سراسر جهان، شناسایی و علامتگذاری شده و به مردم آموزشهای لازم برای حفاظت از جانشان در برابر مین داده شود.در واقع این اقدام سازمان ملل ادامه راهی بود که از سالها قبل گروهها و نهادهای مختلف آن را آغاز کرده بودند و نتیجه آن تلاشها تولد کنوانسیون «منع مین» در سال ۱۹۹۷ بود. فرایند موسوم به «اُتاوا» که در نهایت منجر به امضای پیمان منع مین شد، بهعنوان یک روند غیرمتعارف، تاریخی و منحصربهفرد توصیف شده است. برای اولینبار کشورهایی با قدرتهای سیاسی متفاوت از کانادا و نروژ تا استرالیا و زیمبابوه با هم متحد شدند و تصمیم گرفتند استفاده از مینهای ضد نفر را ممنوع کنند. آنها منتظر قدرتهای سنتی مانند چین، روسیه و ایالات متحده آمریکا نماندند که متعهد به ممنوعیت مینهای زمینی نبودند. اکثر تولیدکنندگان سابق مینهای زمینی و بسیاری از کشورهایی که از مینهای زمینی استفاده میکردند، از جمله بلژیک، کامبوج، ایتالیا، موزامبیک و آفریقای جنوبی نیز به این روند پیوستند. مذاکرات معاهده منع مین خارج از سیستم سازمان ملل متحد انجام شد و نظرخواهی، مبتنی بر سیستم رأیگیری بود نه اجماع و روند تصویب معاهده منع مین بسیار سریع بود فقط 9 ماه طول کشید که ۴۰ کشور معاهده را تصویب کرده و ازاینرو اجراشدن آن را تسهیل کنند.کنوانسیون «منع مین» کشورهای عضو را به همکاری در پاکسازی، کمک به مصدومان مین و بازگرداندن آنها به جامعه دعوت میکند. همچنین کنوانسیون از همه کشورهای عضو میخواهد تا به استفاده، توسعه، تهیه، ذخیره و نقلوانتقال مینهای ضد نفر پایان دهند و مرتکب این اقدامات نشوند. یکی از بارزترین نتایج مثبت تصویب کنوانسیون «منع مین» و به تبع آن ملزمشدن کشورها به رعایت تعهدات مندرج در این سند بینالمللی، کاهش چشمگیر تعداد قربانیان مین است. این تعداد از ١۵ تا ۲۰ هزار قربانی در هر سال در دهه ۹۰ میلادی به حدود چهار هزار نفر درحالحاضر کاهش پیدا کرده که این کاهش تعداد قربانیان مین چشمگیر است.هر ساله تعداد زیادی از شهروندان ایرانی نیز قربانی مهمات کشنده باقیمانده از جنگ میشوند. در سال گذشته 61 نفر در اثر انفجار مین و سایر مهمات منفجرنشده باقیمانده از جنگ کشته یا مجروح شدند که پنج نفر از این افراد کودک بودند. 13 نفر از این افراد کشته شده و 48 نفر مجروح شدند که عمدتا عضوی از بدنشان را از دست دادند. از تعداد قربانیان سال ۱۳۹۷، 50 نفر شهروند، چهار نفر نظامی و هفت نفر مینروب بودهاند. ۲۸ بهمن ۱۳۹۷ «سعید نیازی» همراه خانوادهاش در حال کوچ به منطقه ییلاقی همدان بودند که در غرب کرخه مین زیر پای این پسر ۹ساله منفجر شد. دست سعید از مچ قطع شده و دید چشمانش نیز رفته است. درحالحاضر پزشکان میکوشند چشمانش را تا جایی که میشود حفظ کنند با این امید که حداقل بینایی این کودک برگردد.عصر روز ۱۱ اسفند ۱۳۹۷ «سعیده چنانی»، دختری ۱۵ساله در منطقه «دشتعباس» شهرستان دهلران در اثر انفجار مین جانش را از دست داد. چند ماه پیش در ۲۹ آبان ۱۳۹۷ پسری ۱۲ساله به نام «محمدامین قالبیحاجیوند»، درست در منطقهای که بهتازگی سعید در آنجا زخمی شده است، جان خود را از دست داد که او هم از عشایر بود. بازماندگان و خانواده افراد صدمهدیده از مین با مشکلات زیادی دستوپنجه نرم میکنند و تسهیلات محدودی برای حمایت از آنها وجود دارد. یکی از مشکلات عمده این افراد کُندبودن روند رسیدگی به پرونده و حمایت قانونی از آنهاست. افراد صدمهدیده از مین باید جانباز محسوب شده و دولت به وضع درمانی آنان رسیدگی کند، ولی متأسفانه به پرونده این افراد با سرعت و دقت رسیدگی نمیشود. خدمات پزشكي اورژانس و ادامه مراقبتهاي بهداشتي، توانبخشي فيزيكي، حمايت رواني و اجتماعي، تضمين فعاليتهاي اقتصادي، جمعآوري دادهها، قانونگذاري و سياستگذاري، شش ركن اساسي كمك به مصدومان مين است. با وجود فعاليتهاي سازمانهايي مانند هلال احمر و بهزيستي، درحالحاضر در كشورمان کاستیها و خلأهايي در اجرائيشدن شش ركن اساسي حمايت از مصدومان مين وجود دارد كه نيازمند توجه جدي است.آگاهی از خطر مین و مقابله با آن فقط پاکسازی نیست، بلکه آموزش برای پایینآوردن خطرهای ناشی از مواجهه با مین است. آگاهی از خطرهای مین و مقابله با آن یعنی توانبخشی اقتصادی و اجتماعی معلولان. آگاهی از خطرهای مین و مقابله با آن یعنی جلوگیری از سلاحهای مرگباری که در زمان صلح موجب مرگ انسانها میشوند و ایجاد ناامنی میکنند.معاهده منع مین و کنوانسیون مهمات خوشهای دو سند بینالمللی مهم هستند که براساس مفاد آنها کشورهای عضو، متعهد به پاکسازی و همکاری با قربانیان مین یا سایر مهمات منفجرنشده باقیمانده از جنگ شدهاند. ایران هنوز به این دو کنوانسیون نپیوسته است. با توجه به حجم گسترده آلودگی و تعداد زیاد تلفات در هر سال شایسته است ایران پیوستن به این دو کنوانسیون را در نظر بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.