|

به یاد «جمشید مشایخی»

زمستان است...

علی فرهمند. منتقد

زند‌گان مرده، مدیحه‌سرای مردگان زنده‌اند - این تلخ واقعیت روزگار که زنده را زنده‌زنده مدفون و بعد، بر بالین بستر خاک، داستان زندگانی می‌سراید، رساننده مرگ آدمی به وقت زندگی است و زندگی‌اش از پس مردن. این حال را - بااین‌حال- تحمل می‌توانش کرد اگر مرگ، مرگ هنر؛ مرگ هنرمند نباشد که چنین اگر باشد دردناک‌تر است. درد دارد وقتی هنرمند می‌میرد و بعد به وقت مرگ، مرده‌مرده زنده می‌شود - این چرخه حیات امروز ماست و این چراغ‌ها که بر سر مزار هنرمند روشن، خاموشی ماست که ما - همه- در خاموشی چراغ زندگی هنرمند، سهم برده‌. آری؛ این «تابوت ستبر ظلمت نه توی مرگ‌اندود» ساخته همه ماست و حاصل رخام و معلول شُلی و زاده رخوت و بی‌حواسی همه ما. ما؛ سلامی که نمی‌خواهیم پاسخ گفت، ما؛ سرهامان در گریبان است. ما - محکوم به حبس ابدیان- که اَدَبیان را به خانه نشانده و تنها نام «استاد» بر آنان نهاده‌، عاقبت خوشی نخواهیم داشت و ناخوشیِ عقوبت کار ما، چه چیز بدتر از مرگ هنرمند؟ آری، ما را از مرگ گریز نیست؛ اما مرگ هنرمندی که با آن تکه‌ای از هنر می‌میرد، برای مردمان آن سرزمین چیزی تلخ‌تر از مرگ می‌نماید. ما «رفقای خوب» (!) با دست‌های خود سرکوبِ هنر کرده و هنرمند را محدود کرده و «چکِ» «پایان خدمتِ» هنرمند را پیچیده‌ و پس از آن با الفاظ پدر مهربان هنر از او یاد کرده - گویی او «پدر آن دیگری» است. نه! «این ترانه عاشقانه نیست» و کار ما چیزی شبیه به «جرم» و جنایت؛ چیزی چنان که «التهاب». و ما نیز «سلامی به انتظارِ» «مجازات» - که جنایت دیگر، سرکوب هنری است که دارد رفته‌رفته رخت می‌بندد از این دیار - و جایگزینی برای آنان که می‌میرند نیست. نه جایگزین و مقلد که مجال تأثیرها و جای متأثرها نیز خالی است - در این بلبشوی بی‌هنریِ سرزمین ما. هنرمندانی که بیش از چهار دهه قدمت دارند، دارند یکی‌یکی می‌میرند بی‌آنکه در این تاریخ نزدیک، کاری کرده باشند که هرچه هست مال همان سال‌های دور. پس در این تاریخِ نزدیک آیا -احتمالا - اصلا هنر رخ داده است؟ من با آغوش باز مرگ را پذیرا خواهم بود اگر قرار است هنرمندان فردا، پیر‌شدگانِ هنرمندان جوان امروز باشند. کدام هنرمند جوان؟ حاضر به مرگ خواهم بود که اکنون شاهد زندانی زند‌گانِ هنرمند و نیز ناظر مردگان زنده - هنرمندان واقعی- هستم - که نبینم فردای خالی را - هرچند مگر امروز خالی نیست؟ و من در این سرشاریتِ تهیِ امروز مگر نقش ندارم؟ نقش من آیا چیست که چنین به خود پیله کرده‌ام؟ نقش من -نقش ما- اگر قرار به پروانگی بود، رخوت و سردرگریبانی همواره تنیده در تاروپود، پیله را خانه پنداشت و پروانگی هنرمند را تاب نیاورد و او را چنین خانه‌نشین کرد و آن‌قدر به بی‌هنری رجوع که هنر را نیز در خانه نشاند. نقش من - نقش ما- این بود و هست که رنج هنرمند را به سرمستی ِخود به جان خرید و نان از او برید. «جمشید مشایخی» مرده شد - و این گزاره در قبال نمردگی دو دیگریار او چندان مهم نیست. او رفت و چراغ سوگواری برپاست؛ اما می‌شود هنوز کاری کرد. می‌شود پیش از مردن‌ها زند‌گی را به آن دو دیگر بخشید. آن دو یار «جمشید» و «عزت» و «داوود» - که یکی‌شان روزی تفنگ «ستارخان» به دست گرفت و به وقت پیری، شد «شکارچیِ شنبه»ها - اما هنوز می‌شود کاری کرد اگر دست از این سرمای سوزانِ همواره برداشت و تاب آورد. راستی چه شد که او؛ «جمشید» - در این سال‌های آخر- به‌جای حضور بر نقره تمیز پرده سینما، سر از زردی رسانه‌های دیگر درآورد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.