|

اقبال عموم مردم به کتاب‌های علمی

ایبنا: در میان آمارهای ارائه‌شده از سوی خانه کتاب، کتاب‌هایی که در حوزه علوم عملی در سال جاری منتشر شده‌اند 11میلیون‌و53هزارو 732 نسخه بوده است. بیش از 95 درصد از این کتاب‌ها در حوزه دانشگاهی و کمک‌درسی بودند و تعداد بسیار کمی از این رقم جزء کتاب‌های پرطرفدار و پرمخاطب علمی به شمار می‌رود. نکته حائز اهمیت اینجاست که برخی ناشران پرسابقه که در عرصه‌های گوناگون ازجمله تاریخ، فلسفه و ادبیات به انتشار کتاب می‌پرداختند، در سال‌های اخیر رویکرد متفاوتی نسبت به انتشار کتاب داشته‌اند. این ناشران کتاب‌هایی از حوزه علم منتشر کرده‌اند که توجه مخاطب عموم را به خود جلب کرده و رویکرد عامه‌‌پسندانه داشته است. اگر سری به آمارهای مربوط به این دست کتاب‌های حوزه دانش بزنیم متوجه خواهیم شد که تعداد کتاب‌هایی که در چاپ اول منتشر شده بیشتر از کتاب‌هایی است که چندمین چاپ خود را پشت سر می‌گذارند. انتشارات مازیار از آن دست ناشران پرسابقه‌ای بوده که تقریبا در چند سال اخیر توجهی ویژه به انتشار کتاب‌های علمی داشته است. این انتشارات در حوزه علوم طبیعی و ریاضیات در سال جاری نزدیک به 21 کتاب علمی عامه‌پسند و شش عنوان کتاب در حوزه علوم عملی روانه بازار نشر کرده که تمامی آنها کتاب‌هایی است برای عموم. از میان این کتاب‌ها «فیزیک ناممکن‌ها» و «طرح بزرگ» بیش از 9 بار چاپ شده و کتاب «جهان‌های موازی» بیش از 17 بار. این تعداد چاپ نشان‌دهنده آن است که موضوعاتی مانند جهان‌های موازی و زمان در فیزیک مورد توجه مردم به حساب می‌آید و علاوه بر آن حکایت از ظرفیت بالای نشر علمی-عمومی در کشور دارد. مهرداد کاظم‌زاده مدیر انتشارات مازیار در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا درباره علت توجه خود به انتشار کتاب‌های علمی گفت: «در سال‌های اخیر به کتاب‌های علمی توجه ویژه نشان دادیم. علاوه بر علاقه شخصی خودم به این نوع کتاب‌ها، به این مسئله پی بردیم که ناشران فعال در این عرصه شمار زیادی ندارند؛ به همین دلیل احساس کردیم فضا برای تولید و انتشار کتاب‌های علمی در این حوزه بسیار زیاد است». وی با اشاره به وضعیت کتاب‌های علمی در سالی که گذشت افزود: «امسال شرایط کتاب‌های علمی مانند دیگر کتاب‌ها پرالتهاب نبود و می‌توان گفت سال پرتنش و سختی را نداشتند البته توجه و علاقه‌ مردم به دانشمندانی نظیر هاوکینگ یا مباحث چالش‌برانگیز علم فیزیک اصلی‌ترین نقش را در فروش کتاب داشته است. با توجه به اینکه کتاب‌های علمی عامه‌پسند هیچ حمایتی از سوی سازمان‌ها از جمله آموزش و پرورش نمی‌شوند شرایط بدی ندارند. چراکه مخاطبان کتاب‌های علمی طیف وسیعی از افراد جامعه را تشکیل می‌دهد و در سال‌های آتی بازار خوبی برای آن پیش‌بینی می‌شود». کاظم‌زاده درباره هدف خود در حوزه انتشار کتاب‌های علمی-عمومی گفت: «در حقیقت کتاب‌های علمی پلی است برای دانش‌آموزان تا راه علم را در پیش گیرند. هدفمان از ابتدای انتشار اینگونه کتاب‌ها این بوده تا نسل جوان به ویژه نوجوانان را به علم علاقه‌مند کنیم. در واقع نسبت به نشر علمی کشور خوش‌بین هستم و آینده خوشی را برای این کتاب‌ها تصور می‌کنم». او درباره سالی که بر نشر کشور گذشت گفت: «در کل امسال برای ناشران سال عجیب و در حقیقت دشواری بود. گرانی کاغذ و زینک مشکلات بسیاری را برای ناشران به ویژه در نیمه دوم سال به وجود آورد». این ناشر افزود: «فراتر از این عوامل، مشکل اصلی اقتصاد حاکم بر کتاب است. تصور کنید ناشری با تمام سختی‌ها و گرانی کاغذ، کتابی را روانه بازار نشر می‌کند اما باید صرفه اقتصادی بلندمدتی را برای آثارش در نظر بگیرد و اغلب مراکز پخش میل به تسویه‌حساب‌های طولانی‌مدت با ناشران دارند که این اصلا به نفع ناشر نیست». کاظم‌زاده گفت: «به اعتقاد من هیچ کالای دیگری مانند کتاب اینگونه بحران‌زده نیست. چراکه ناشر در روند تهیه ملزومات کتاب از جمله کاغذ، چاپ و غیره باید به صورت نقدی تسویه‌حساب کند اما در زمینه فروش کتاب‌هایش باید تسویه‌های بلندمدت را از سوی مراکز پخش برای خود متصور شود». از دیگر ناشران پرکار در بخش کتاب‌های علمی نشر سبزان است که تقریبا سابقه طولانی در انتشار کتاب‌های علمی عامه‌پسند داشته است. این نشر نام آشنایی برای اغلب علم‌دوستان و منجمان آماتور است و کمتر افرادی در این زمینه سبزان را نمی‌شناسند. حبیب فروغی در گفت‌وگو با ایبنا درباره وضعیت کتاب‌های علمی در سال جاری گفت: «خوشبختانه در فروش کتاب‌های علمی موفقیت نسبی را نسبت به سال گذشته تجربه کردیم. همچنین در سال جاری کتاب‌هایی را به چاپ مجدد رساندیم که در اولین چاپ خود با استقبال مردم روبه‌رو نشده بودند و در چاپ‌‌های بعدی فروش خوبی داشتند. این امر نشان‌دهنده توجه و علاقه مردم به کتاب‌های علمی در سال‌های اخیر است». او با اشاره به زمینه‌سازی بهتر برای شناخت بیشتر مردم از کتاب‌های علمی افزود: «نیازی که کتاب‌های علمی در فضای نشر دارد این است که باید معرفی بهتری از کتاب‌های علمی صورت گیرد. علاوه بر آن مراکزی را درگیر فروش کتاب‌های اینچنینی کرد که سابقه و تجربه بالایی در زمینه توزیع و پخش کتاب دارند». انتشارات گوتنبرگ هم از آن دست ناشرانی بوده که در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای نسبت به کتاب‌های علمی و جذابیت‌های آن داشته است. با اینکه این نشر امسال فقط سه کتاب در حوزه علم برای عموم منتشر کرده ولی این کتاب‌ها تیراژ قابل توجهی داشته‌اند. کتاب «فیزیک‌ در چند دقیقه» و «زندگی اسرارآمیز مورچه‌ها» از این دسته کتاب‌ها هستند که هرکدام تیراژ چندهزارتایی داشتند. بابک کاشیچی، مدیرمسئول انتشارات گوتنبرگ، در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا درباره علت توجه این انتشارات به چاپ و انتشار کتاب‌های علمی عمومی گفت: «دو علت اصلی باعث شد که فعالیت خود را در حوزه کتاب‌های علمی بیشتر کنیم. یکی اینکه اعتقاد ما این است علم باید در میان عموم مردم جریان پیدا کند و کتاب‌های علمی ویژه دانشگاهیان و متخصصان علم نیست». وی افزود: «به عقیده من چاپ کتاب برای اقشار عموم مردم که مخاطب جدی کتاب‌های دانشگاهی نیستند، اتفاقا فعالیت مشکلی است. دلیل بعدی این بود که در چند سال اخیر اقبال مردم نسبت به کتاب‌های علمی بیشتر بوده است. اینکه مردم پاسخ سؤال‌های علمی روزمره خود را در کتابی بیابند موفقیت نویسنده کتاب را نشان می‌دهد. این روند باعث می‌شود اهالی نشر و ناشران علاقه و سلیقه مردم را در علم رصد کنند و بفهمند در این زمینه مردم چه سمت‌وسویی دارند و در نهایت در همان عرصه کتاب‌های بیشتری منتشر کنند. مگر آنکه خود ناشران علاقه‌ای به این موضوعات نداشته باشند». از دیگر ناشرانی که سال‌ها در حوزه کمک‌درسی فعالیت پررنگی داشته انتشارات فاطمی است که در سال جاری 26 عنوان جدید در حوزه کتاب‌های علمی و 9 کمک‌درسی روانه بازار کتاب کرده است. علاوه بر انتشارات فاطمی انتشارات فرهنگ معاصر در بخشی به عنوان دانش معاصر تلاش خوبی در سال‌های اخیر در حوزه کتاب‌های علمی با رویکرد عامه‌پسند داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.