ناتو؛ نماد ائتلاف جنگ و دخالت جهاني
اردشير زارعيقنواتي: مراسم هفتادمين سالگرد تأسيس پيمان آتلانتيک شمالي (ناتو) سوم آوريل در حالي در آمريکا برگزار شد که از چند روز قبل «ينس استولتنبرگ»، دبيرکل اين سازمان، با سفر به واشنگتن ضمن ديدار با «دونالد ترامپ»، رئيسجمهوري آمريکا و «نانسي پلوسي»، رئيس مجلس نمايندگان از حزب دموکرات، در صحن علني کنگره نيز با استقبال نمايندگان سخنراني کرد. تمام اتفاقاتي که در اين چند روز با حضور دبيرکل ناتو و رهبران ارشد آمريکا گذشت و سخناني که از سوي دو طرف بيان شد، بهخوبي نشان داد که ناتو «بازوي هژمونيک» آمريکا در نظام حاکم بر جهان امروز است. چنانکه در ديدار استولتنبرگ با ترامپ، رئيسجمهوري آمريکا که بارها براي زير فشار قراردادن ديگر اعضاي ناتو براي اختصاص بودجه دو درصدي از توليد ناخالص ملي خود تهديد به خروج اين کشور از پيمان کرده بود، به صراحت ميگويد «از او بسيار راضي هستم و مذاکرات خوبي داشتيم. او کارش را عالي دنبال ميکند، من از نحوه مشارکت همه اعضاي ناتو در تأمين بودجه اين نهاد رضايت دارم». در جريان مراسمی که روز چهارشنبه برگزار شد، «مايک پمپئو»، وزير خارجه آمريکا، نيز گفت «ناتو در بالکان حضور فعالي داشت و بعد براي نبرد مقابل تروريسم در افغانستان و عراق حاضر شد. پس از حملات يازدهم سپتامبر، ناتو براي نخستينبار در تاريخ خود اصل پنجم را فعال کرده و به کمک ايالات متحده آمد». همچنين در جريان برگزاري اين مراسم «مايک پنس»، معاون رئيسجمهوري آمريکا، هم ضمن تأكيد بر رفتار خصمانه روسيه ميگويد: «ناتو بهعنوان يکي از موفقترين پيمانها و معاهدهها در تاريخ بشر بوده است. ما و متحدان خود از هر فرصتي براي برقراري صلح استقبال ميکنيم؛ ولي از موضع قدرت اين کار را خواهيم کرد». از طرف ديگر «نانسي پلوسي» در ديدار با دبيرکل ناتو بعد از سخنراني استولتنبرگ در کنگره گفت «بسيار از حضور دبيرکل ناتو خرسند است و همواره بر نقش ناتو تأكيد دارد» و در مقابل میهمان او نيز تأكيد کرد:«70 سال صلح و ثبات نشان ميدهد ناتو باسابقهترين و موفقترين پيمان در تاريخ است». آنچه در جريان برگزاري هفتادمين سالگرد تأسيس ناتو گذشت و اظهارات کاملا روشن مقامات ارشد آمريکايي نشان داد که از يک طرف تمام تهديدات ترامپ براي خروج اين کشور از ناتو فقط در راستاي سياست باجگيرانه او براي فشار بر ديگر اعضاي ناتو بوده و از طرف ديگر اين پيمان به اصطلاح مشارکت جمعي بيش از هر چيز تأمينکننده منافع و اهداف آمريکاست. از طرف ديگر سخنان مقامات ناتو و بعضي رهبران کشورهاي عضو در چارچوب تأكيد بر نقش 70ساله اين پيمان در حفظ ثبات و صلح نيز بدون هيچ سنخيتي با واقعيت صلح جهاني و الزامات پايان جنگ سرد، بيشتر معطوف به ميلیتاريزهکردن بخشي از جوامع در تقابل با بقيه جهان بود که بنا بر اصل حق حاکميت ملي و قانون عدم تجاوز تابع حقوق بينالملل و مکانيسم شوراي امنيت سازمان ملل متحد هستند. اصولا فلسفه تأسيس ناتو برميگردد به وجود موقعيت اردوگاهي در جهان بعد از جنگ جهاني دوم در چارچوب جنگ سرد که دو بلوک سرمايهداري و سوسياليستي در مقابل هم صفآرايي کرده بودند. حتي تمام توافقات شفاهي که در جريان ديدارهاي «ميخائيل گورباچف»، آخرين رهبر شوروي و «هلموت کهل»، صدراعظم وقت آلمان در اواخر دهه 80 ميلادي برای پيشروينکردن ناتو به سمت شرق انجام شده بود، بلافاصله بعد از فروپاشي شوروي نقض شد و درحاليکه ديگر «پيمان ورشو» وجود نداشت؛ اما ناتو دست به تقويت خود زد. آنچه امروز در منازعه بين روسيه و غرب رقم خورده است، بيش از آنچه به اهداف مسکو براي تسلط بر اروپا مربوط باشد، دقيقا به اهداف يکجانبهگرايانه آمريکايي در نظم نوين بينالملل ربط دارد که اروپا نيز در مسير نقض منافع راهبردي خود فعلا مقهور اراده طرف آمريکايي بوده و حتي طرح ايدههايي مانند «ارتش واحد اروپايي» نيز با استقبال جمعي اروپاييان روبهرو نميشود. تمام ادعاي رهبران ناتو در دو سوي آتلانتيک در همين جشن 70سالگي تأسيس اين پيمان که تقريبا همگي بر 70 سال ثبات و صلح تأكيد کردهاند، آشکارا يک دروغ بزرگ است که با واقعيات عيني همخواني ندارد. نقش ناتو در جنگهاي بالکان، جنگ 16ساله افغانستان، تهاجم نظامي به ليبي و همکاري بيشتر اعضاي آن در ائتلافهاي به رهبري آمريکا در عراق، سوريه و يمن در بيثباتسازي و تشديد منازعات داخلي و خارجي بهخوبي نشاندهنده نقش مخرب ناتو در نظام بينالمللي بوده است. ازآنجاکه نقش اروپا و تأمين منافع آنان حداقل از زمان رويکارآمدن دونالد ترامپ در آمريکا بهشدت در جهان کاهش يافته و حتي نوعي از جنگ تجاري بين واشنگتن و بروکسل هم در جريان است، متأسفانه «اروپاي بيمار» در يک انفعال واقعي خود را به دست سرنوشت سپرده است. البته اين دنبالهروي هرچند تأمينکننده منافع ملي، حقوق طبقات اجتماعي و حتي خواست افکار عمومي اين قاره هم نيست؛ اما در اروپا نهادها و مؤسسات چندمليتي و نمايندگان سياسي وابسته به ابرشرکتها از اين بيثباتي و آنارشي جهاني که ناتو نقش مهمي در رقمخوردن آن دارد، سود برده و با نفوذي که بر حوزه قدرت و دولتهاي نئوليبرال حاکم دارند، اجازه خروج و حتي مخالفت با وضعيت موجود در ماهيت اين پيمان دفاعي را نميدهند. ناتو در اين سالها نهتنها تأمينکننده صلح و ثبات جهاني نبوده بلکه خود قطعهاي از پازل فاجعه جنگ و منازعات جاري در سراسر جهان و حتي زمینهساز ظهور پديده تروريسم اسلامي هم بوده است که تاريخي به فراخناي جنگهاي جهادي افغانستان در دهه 70 دارد. 70سالگي ناتو براي جهان و صلح جهاني نهتنها استحقاق جشن ندارد بلکه يک تاريخ فاجعهبار برای نهادينهکردن جنگ و نقض صلح را نمايندگي ميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.