عربستان آمریکا را به حذف دلار از معاملات نفتی تهدید کرد
نبرد ریاض با دلار
عربستان سعودی، به عنوان یکی از مهمترین اعضای اوپک، آمریکا را به کنارگذاشتن دلار از معاملات نفتی تهدید کرده است. آنطور که سه منبع آگاه به سیاستهای عربستان سعودی در زمینه انرژی به خبرگزاری رویترز گفتهاند، عربستان سعودی تهدید کرده در صورتی که واشنگتن قانون شکایت از کشورهای عضو اوپک به بهانه مبارزه با احتکار را تصویب کند، این کشور دلار را از معاملات نفتی خود کنار خواهد گذاشت و از ارزهای دیگر استفاده خواهد کرد، امری که در صورت عملیشدن میتواند ضربه سختی به اقتصاد آمریکا وارد کند. به گفته این منابع، این گزینه در ماههای اخیر میان مقامات بخش انرژی عربستان مورد بحث قرار گرفته و دو نفر از این منابع هم گفتهاند که این طرح با دیگر اعضای اوپک هم در میان گذاشته شده است. یکی دیگر از این سه منبع هم از مطرحشدن این طرح با مقامات ارشد انرژی ایالات متحده خبر داده است. طرح مطرحشده از سوی برخی از نمایندگاه کنگره آمریکا «نوپک» نام دارد و اعضای اوپک را مشمول دادخواهی موسوم به ضد تراست (مخالف تشکیل اتحادیه صنایع بزرگ) میکند. طبق این طرح اوپک به عنوان یک کارتل در نظر گرفته میشود. مخالفان اوپک از زمان قدرتگرفتن این سازمان در دهه 1970 هرازچندگاهی از عنوان کارتل نفتی برای ابراز ناخرسندی از اقدامات این سازمان استفاده کردهاند. به گفته آنان، اعضای اوپک به جای رقابت با هم برای عرضه نفت به ارزانترین قیمت، از طریق تبانی و با بهرهبرداری از سهم عمده سازمان در بازار جهانی بهای مورد نظر خود را به خریداران تحمیل میکنند. به عبارت دیگر، وجود سازمان اوپک به زیان مصرفکننده است. به گزارش رویترز احتمال اجرائیشدن قانون ضد اوپک موسوم به نوپک بسیار ضعیف است همانگونه که عملیشدن تهدید عربستان نیز بسیار بعید به نظر میرسد، اما حتی صرف اینکه ریاض چنین گزینهای را در نظر دارد، دلالتی آشکار بر ناراحتی عربستان از تهدیدهای احتمالی قانونی آمریکا علیه اوپک است. در صورتی که ریاض دلار را که ارز اصلی ذخیره دنیاست از معاملات نفتی خود حذف کند، نفوذ واشنگتن در تجارت جهانی کاهش مییابد و توانایی این کشور در اعمال تحریمها بر دیگر کشورها تضعیف میشود. یکی از منابع آگاه به این موضوع به رویترز گفته است: «عربستان میداند که دلار در دست آنها مثل یک گزینه هستهای است». یک منبع دیگر هم چنین گفته است: «عربستانیها میگویند بگذارید آمریکا نوپک را تصویب کند، اقتصاد خودش از هم میپاشد». گرچه وزارت انرژی عربستان سعودی واکنشی به این گزارش نداشته اما یک مقام وزارت خارجه ایالات متحده گفت: «ما به صورت کلی درباره طرحهای در دست بررسی اظهارنظری نمیکنیم». وزارت انرژی ایالات متحده هم به درخواست رویترز برای اظهارنظر در این زمینه پاسخی نداده است اما ریک پری، وزیر انرژی آمریکا، گفته که نوپک میتواند به عواقب ناخواستهای منجر شود. هژمونی دلار نوپک، قانون نه به کارتلهای تولید و صادرات نفت، اولین بار در سال 2000 مطرح شد و هدف آن حذف مصونیت مطلق از قانون ضد تراست آمریکاست که راه را برای اعضای اوپک در مهار تولید به منظور افزایش قیمت نفت باز میکند. در حالی که با وجود تلاشهای بسیار این لایحه هرگز به قانون تبدیل نشده، روند تصویب آن با رویکارآمدن دونالد ترامپ سرعت گرفته است. ترامپ در کتابی که در سال 2011 و پیش از انتخابش بهعنوان رئیسجمهوری آمریکا منتشر شده بود، از نوپک حمایت کرده بود اما تاکنون در مقام رئیسجمهور درباره این قانون سکوت کرده است. درعوض، او بر تقویت روابط آمریکا و عربستان از جمله فروش تجهیزات نظامی آمریکا به این کشور حتی پس از قتل، جمال خاشقجی روزنامهنگار تأکید دارد. اقدام عربستان سعودی برای حدف دلار از معاملات نفتی مورد استقبال دیگر تولیدکنندگان بزرگ نفت غیراوپک مانند روسیه و مصرفکنندگان بزرگی مانند چین و اتحادیه اروپا قرار خواهد گرفت، کشورهایی که خواستار اقداماتی برای متنوعکردن تجارت جهانی و دورکردن دلار از این معاملاتاند تا از این طریق نفوذ ایالات متحده بر اقتصاد جهانی را تضعیف کنند. روسیه که هدف تحریمهای آمریکاست، سعی کرده نفت خود را به یورو و یوان چین بفروشد ولی سهم آن در این کشورها چندان چشمگیر نیست. ونزوئلا و ایران هم که تحت تحریمهای آمریکا هستند، بیشتر نفت خود را با ارزهای دیگر میفروشند ولی چندان نتوانستهاند سلطه دلار در بازار نفت را به چالش بکشند. ولی اگر یک متحد دیرینه آمریکا مثل عربستان به گروه فروشندگان غیردلاری نفت بپیوندد، تأثیر این اقدام بر این صنعت به مراتب بیشتر خواهد بود. یکدهم تولیدات جهانی نفت در دست عربستان سعودی است که تقریبا با میزان تولیدات رقبای اصلی این کشور یعنی ایالات متحده و روسیه برابری میکند. بر اساس تخمینها، بسته به قیمت، نفت دو تا سه درصد تولید ناخالص ملی جهانی را شامل میشود. طبق قیمت کنونی نفت که هر بشکه 70 دلار است، ارزش نفت تولیدی جهان دوتریلیونو 500 میلیارد دلار است. گرچه همه این نفت تولیدی با ارز دلار معامله نمیشود، ولی دستکم 60 درصد این میزان که از طریق تانکرها و لولههای نفتی جهانی منتقل میشود، با دلار معامله میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.