|

ضرورتِ روزنامه‌نگاری مد

ستاره جاوید

نیاز، شالوده یک اتفاق بود؛ اتفاقی به نام شکل‌گیری «فشن‌ژورنالیزم» (Fashion Journalism) یا «روزنامه‌نگاری مد» در روزنامه‌ای جدی و حرفه‌ای که جریان‌ساز است، مورد استناد قرار می‌گیرد و به صورت مستمر، رصد می‌شود. اساسا روزنامه‌نگاری مد چیست و در کشوری با مختصات ایران و جمعیت جوان و نوخواه آن، چه ساز و برگ‌هایی دارد و اصلا چه نیازی به ارتقای این شاخه نوین در ایران احساس می‌شود و چرا روزنامه «شرق» را برای تداوم پلت‌فرمی به نام «صفحه مد ایرانی و اسلامی» برگزیدیم. مدنویسی و پرداختن به عنصر مد، به‌عنوان مدیومی نوظهور در ایران معاصر دهه چهارم که نسل سومی‌های آن، آردهای خود را بیخته و الک‌هایشان را آویخته‌اند و در برهه‌ای هستند که وقت آن رسیده تصمیم بگیرند می‌خواهند با زندگی خود چه کنند، مد و مدنویسی به‌عنوان شاخه‌ای جدی از دنیای بزرگ و مهیب روزنامه‌نگاری، به اندازه کافی، جای کار و پرداختن و نوشتن دارد؛ به‌خصوص در کشوری که 40سالگی انقلاب خود را جشن گرفته است و به مد، نه به مثابه یک امر غیرضروری بلکه یک امر مبتلابه اجتماعی می‌نگرد و نوخواهی جوانان خوش‌پوش و نوگرای آن در انتخاب دیگرگونه‌ای از پوشش که شبیه پوشش نسل قبل و نسل والدین خود نیست، سبب شده در یک دهه اخیر، درست در ایران معاصر، شاهد افول و صعود جریان‌ها و اتفاق‌های اجتماعی متعددی باشیم که آبشخور آن، دنیای مد و مدگرایی است. همین امر و تمایل شدید نسل جوان ایرانی که جمعیت بزرگی از جامعه ایران را تشکیل می‌دهد و به تغییر که گام نخست آن در پوشش و استایل نمایان می‌شود، به‌عنوان یک انتخاب جدی می‌نگرد، سبب شد که توجه همه متولیان و سیاست‌گذاران در سطح کلان، به مسئله مد جلب شود و این عنصر، به‌عنوان پدیده‌ای ضروری و روزمره، مورد واکاوی و کنکاش قرار گیرد. آسیب‌شناسی‌ها و هزینه‌های مادی و روانی حاصل از ایجاد محدودیت و ممنوعیت در این حوزه، به اندازه‌ای کلان و دور از کنترل بود که سیاست‌گذاران را بر آن داشت به جای طرد و ممنوعیت و سلب حیات از این جریان عظیم اجتماعی، مد را به‌مثابه امری ضروری انگاشته و گام‌به‌گام مفاهیم این حوزه را با هنجارهای اجتماعی، ملی و مذهبی بازتولید کنند. درها گشوده شد. دولت متولی صدور مجوز شد و مد از امری غیرضروری و خط قرمز در دهه‌هاي 60 و 70، به امری اجتماعی و مبتلابه جامعه در دهه‌های 80 و 90 تبدیل شد. نمایشگاه‌ها و اجراهای زیرزمینی در حوزه مد، به روی زمین کشانده شدند و «بنیاد ملی مد و لباس» مسئولیت هدایت سکان مد را بر عهده گرفت. در آغاز رسالت این بنیاد، ساماندهی اجراها و هدایت خیل عظیم جوانانی بود که سودای مدلینگ داشتند و در هزارتوی اجراهای زیرزمینی و مدیریت‌های پنهانی افراد خبره یا سودجو، آسیب‌های روانی یا اقتصادی کلانی را متحمل شده بودند. سال‌ها گذشت و مد به‌عنوان فرزندی ناخواسته متولد شد و رسمیت یافت. اما این ناخواسته‌بودن، سبب نشد که مد از تک و تا بیفتد و در نطفه خفه شود. مد بالنده شد و در سایه سعی و خطاهای هر دو بخش خصوصی و دولتی رشد کرد و قد کشید و فراز و فرودهای بسیاری را از سر گذراند و هنوز که هنوز است، این سعی و خطاها و فراز و نشیب‌ها ادامه دارد و جریان مد، در مسیری پر از سنگلاخ و سنگریزه بر بستر رودخانه پرخروشان جامعه ایرانی در تکاپو به پیش می‌تازد. در کش‌وقوس تلاش‌های مد برای بالندگی و بلندقد‌شدن، در سایه تلاش خبرنگاران بسیار معدودی، مدنویسی در رسانه‌های خانوادگی و تخصصی حوزه زن، شکل گرفت و برخلاف اینکه در آغاز به‌عنوان گرایشی فمینیستی نگریسته می‌شد، اما در سایه تلاش همان معدود خبرنگاران علاقه‌مند و پای‌کار، مدنویسی توانست هویت و شخصیت مستقل خود را بیابد و در هزارتوی مهیب روزنامه‌نگاری قد علم کند. پرداختن به مد در رسانه‌های لوکس خانوادگی که سقف دغدغه‌های جدی آنان، پوشش فلان بازیگر و مدل موی بهمان بازیگر است، خیلی نمی‌تواند روح تشنه و سرکش خبرنگارانی را که به روزنامه‌نگاری مد، به‌مثابه یک امر ضروری و عشق حرفه‌ای می‌نگرند، اغنا کند. این خبرنگاران و روزنامه‌نویسان، برای یافتن پاسخ پرسش‌های متعددی که در این حوزه مشغول‌شان کرده، به رسانه‌ای جدی با سقف بلندی از دغدغه‌های اجتماعی و سیاسی نیازمندند که بتوانند دغدغه‌های حرفه‌ای خود را - که اتفاقا، مد در ایران معاصر امری سیاسی و نه صرفا اجتماعی قلمداد می‌شود- دنبال کنند و روح تشنه‌شان سیراب شود. جای طرح این پرسش‌ها و دغدغه‌های بسیار جدی در جامعه پرتکاپو، زنده و غیرقابل پیش‌بینی ایرانی، در رسانه‌های بزرگ و جدی و جریان‌ساز است تا دیده شود، نه در رسانه‌های لوکسِ کوچکِ خانوادگی که سرنوشت محتوم صفحات مجله‌ها، سفره‌های پیک‌نیک خارج شهر باشد. با این تفکر و پیگیری و دغدغه بود که صفحه «مد ایرانی و اسلامی» در روزنامه «شرق» تأسیس شد و در مدت کوتاه نیم‌ساله، توانست جامعه وسیعی از مخاطبان علاقه‌مند به حوزه مد را از وجود چنین صفحه‌ای باخبر کرده و به صورت حرفه‌ای اعلام موجودیت کند. روزنامه‌نگاری مد یا فشن‌ژورنالیزم به اندازه عنصر مد، در ایران معاصر اهمیت استراتژیک دارد. هیچ پدیده اجتماعی یا سیاسی‌ای نمی‌تواند بقا و حیات خود را بدون بازوی رسانه‌ای، ضمانت کند. مد به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی و سیاسی در ایران، و نیز پدیده‌ای اقتصادی و هنری در فرامرزها، در ایران هم، نظیر هر کشور مهد مد دیگری، نیاز به شریک رسانه‌ای قَدَر و قدرتمند دارد تا بتواند در رقابت نفس‌گیر رسانه‌های نوین مجازی و دنیای واقعی، سری میان سرها بیرون بیاورد و نمو کند. در ایران معاصر، این رشته تازه‌ جان ‌گرفته و برای تکامل و بازدهی مستمر و مثمر ثمر نیازمند توجه جدی به چند نکته اساسی است: 1- مد و روزنامه‌نگاری مد برای بالندگی و رشد و تعالی، نیازمند بودجه و یارانه ویژه اقتصادی است. در شرایط کنونی، افکار عمومی جامعه ایرانی، هیچ تلقی و تصور حرفه‌ای و چندمنظوره از دنیای بزرگ و چندتابعیتی مد و روزنامه‌نگاری مد ندارند. فعالان این عرصه‌ها برای برندکردن حوزه کاری خود، نیازمند تلاشی مستمر و عزمی نفس‌گیر هستند تا بتوانند ساز و برگ‌های پرتکثر این حوزه‌ها را هرس و خود را به جامعه مخاطبان اثبات کنند. در این مسیر، برای تأمین مالی، یا باید حامیان مالی را جذب کنند یا به اندازه کافی، سرمایه شخصی داشته باشند که بتوانند خرج اهداف کلان و متعالی خود سازند تا در بلندمدت از جامعه مخاطبان خود بازخوردهای مالی به صورت فردی و گروهی دریافت کنند. تا فرارسیدن لحظه موعود و سوددهی اقتصادی فعالیت کسانی که دلسوزانه مشق مد و روزنامه‌نگاری مد می‌کنند، باید تأمین مالی آنها انجام شود و افراد درگیر در این قضیه دغدغه مالی نداشته باشند تا بتوانند به صورت متمرکز و کوشا پیش بروند. با توجه به آسیب‌شناسی‌های کلان و تجربه‌های تجربی نگارنده، توصیه می‌شود متولیان دولتی برای رسانه‌هایی که خلاقیت و شأن حرفه‌ای را فراروی خود قرار داده و از روزنامه‌نگاری مد حمایت می‌کنند و بخش قابل توجهی از منابع رسانه‌ای خود را در اختیار روزنامه‌نگاران مد قرار می‌دهند، یارانه مدنویسی قائل شوند. 2- روزنامه‌نگاری مد در ایران، هنوز آکادمیک نشده است و به‌رغم تلاش‌های تک‌وتوک فعالان پای‌کار این رشته در بخش خصوصی، امسال در هشتمین جشنواره بین‌المللی مد و لباس، مدت بسیار محدودی به کارگاهی با نام مدنویسی در رسانه‌ها اختصاص داشت که متأسفانه از استادان بنام و صاحب اثر در این حوزه، برای تدریس دعوت به عمل نیامده بود و استادانی که در این کارگاه، سرفصل‌ها را ارائه دادند، افرادی با سابقه کاری روزنامه‌‎نگاری در حوزه‌های دیگر بودند که شاید به‌جرئت بتوان گفت تعداد اثر حرفه‌ای آنان در حوزه مد، به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‎‌رسد. سؤال اساسی اینجاست کسانی که متولی برگزاری این کارگاه شدند و ادعا کردند که منابع مطالعاتی این رشته را از خارج وارد کرده‌اند، چرا از استادان صاحب‌نام اروپایی این رشته دعوت نکردند؟ دلسوزانه تقاضا می‌شود به روزنامه‌نگاری مد نه به‌مثابه ارثیه‌ای خانوادگی یا غنیمت جنگی، بلکه به‌مثابه شاخه‌ای نوین در عرصه علمی روزنامه‌نگاری نگریسته شود و متولیانی که در تلاش‌اند دیده شوند و بالندگی حوزه‌ای که نه خاک صحنه‌اش را خورده‌اند، نه کاغذی برای مشق‌کردن آن سیاه کرده‌اند، به نام خود تمام کنند. لااقل با خاک صحنه خوردگان مشورت و سرفصل‌ها و دروس را به صورت حرفه‌ای تنظیم کنند و از افراد باسواد این حوزه دعوت به عمل آورند که در نهایت با کارگاهی خالی از استقبال مردمی مواجه نشوند و این حوزه نوظهور و جذاب را با بدنامی و بداقبالی عجین نکنند. 3- برای بالندگی روزنامه‌نگاری مد در ایران، صددرصد نیاز است تا بخش دولتی و خصوصی به صورت برادری، مدام با هم جلسه بگذارند. بخش دولتی و خصوصی برای تعالی این رشته، لازم و ملزوم یکدیگرند، یکی علت و دیگری معلول نیست بلکه هر دو، کفه یک ترازو هستند و در غیاب یکی، دیگری معنای هستی خود را می‌بازد. روزنامه‌نگاری مد، درست مانند والد خود، مد، برای رشد و تعالی نیازمند سرمایه و تأمین مالی و حضور افراد کاردان و کاربلد و راهبر است. بخش دولتی می‌تواند با صدور آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و لوایح پارلمانی، مسیر را برای تعالی این شاخه بگشاید و ناهمواری‌ها را بردارد و بخش خصوصی می‌تواند برای نمو این کودک، هزینه کند. درواقع رسالت بخش خصوصی، تزریق بودجه و سرمایه‌گذاری در حوزه‌ای است که می‌توان توجیه اقتصادی آن را در بلندمدت تضمین کرد و این نوید را داد که مد و روزنامه‌نگاری مد به اندازه کافی برای کسانی که سرمایه‌ خود را صرف این دو حوزه می‌کنند، جذابیت اقتصادی در بر دارد فقط باید زمان داد و صبورانه به‌بارنشستن نهال این عرصه را نظاره‌گر بود؛ چراکه مد و مدنویسی نه یک مقوله لوکس و سرگرم‌کننده، بلکه به‌مثابه یک امر ضروری اجتماعی و ضرورت سیاسی، نه‌تنها مورد اقبال جوانان بلکه مورد توجه مسئولان در بدنه حاکم است و فرزندان مسئولان با علاقه‌ای که برای فعالیت در این حوزه از خود نشان داده‌اند، بر این واقعیت صحه گذارده‌اند که نسل سوم انقلاب دغدغه‌های متفاوت اما ارزش‌های مشترکی با نسل والدین خود را دارد و مد را نه به‌عنوان امری گذرا و سرگرم‌کننده، که انتخابی جدی برای تغییر، پی می‌گیرد. مد و روزنامه‌نگاری در این نسل، یک تغییر و حرکت روبه‌جلو محسوب می‌شود که حاضر است برای این تغییر و حرکت روبه‌جلو، هزینه کند. به این باور و تلاش فراگیر، باید با دیده حمایت نگریسته و از تک‌روی‌ها و سعی و خطاهای بی‌مورد جلوگیری شود. روزنامه‌نگاری مد یا فشن‌ژورنالیزم، از نیازی اجتماعی و سیاسی متولد شد اما نباید برای تعالی و رشد، در ریشه نیاز گیر کند و از رفتن بازبماند. ۳- در مسیر بالندگی روزنامه‌نگاری مد، روزنامه‌نگاران انگشت‌شماری در ایران فعال هستند که دسترسی آسانی به منابع خبری ندارند و باید تلاششان را دوچندان کنند تا در دام خبرسازی‌ گرفتار نشوند. باید از دروغ‌سازی و شانتاژ محتوایی برخی عوامل غیر واقعی فعال در این حوزه بپرهیزند و صداقت حرفه‌ای را بیش از سایر خبرنگاران و روزنامه‌نگاران پاسداری کنند. علاوه بر پاسداری از حریم صداقت حرفه‌ای، ضروری است که از نشر اخبار نادرست بپرهیزند و در مقابل منابعی که اصرار بر انتشار اخبار دروغین دارند، مقاومت کنند. نباید فریب شانتاژ محتوایی و رسانه‌ای آن دسته از منابع خبری‌ای که با بزرگ‌نمایی مسحورکننده، در پی جریان‌‌سازی‌های غیر واقعی در شبکه‌های اجتماعی هستند و در سال ۹۷ هم مواردی را رقم زدند، بخورند. ۴- حال که روزنامه‌نگاری مد در ایران، نرم‌نرمک قد می‌کشد و بزرگ می‌شود و دسترسی به منابع برای خبرنگارانِ بسیار اندکِ مسلط به زبان‌های خارجی مهیاست اما امکان حضور استادان برجسته جهانی در ایران وجود ندارد، بر ماست که این منابع را با جان، مطالعه کرده و در مسیر تعالی هنرحرفه خود به کار بندیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.