|

عبدالرحيم کردي در گفت‌وگو با «شرق»:

توسعه سريع چابهار نيازمند وضع قوانين خاص است

شرق: چابهار، اين تنها بندر اقيانوسي ايران، حالا مهم‌ترين بندر ايران نيز هست. سهولت دسترسي چابهار به کشورهاي محصور آسياي ميانه باعث مي‌شود این بندر نه‌تنها براي ايران، بلکه براي کشورهاي اين منطقه مانند افغانستان، ترکمنستان، تاجيکستان، ازبکستان و قزاقستان نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردار باشد و توافق سه‌جانبه ايران، هند و افغانستان در‌همين‌باره، نمودي از اين اهميت است. چابهار در قلب سه بازار بين‌المللي، در سال‌هاي اخير شانس دوچنداني براي توسعه ‌پیدا کرده و اين پتانسيل بالقوه چنان در سطح ملي رخ نموده است که شاهد حضور گسترده دستگاه‌هاي گوناگون کشور در اين نقطه هستيم. منطقه آزاد چابهار که يکي از کانون‌هاي اصلي توسعه این بندر است، در اين بين از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين سازمان که تجهيز و تقويت تأسيسات و امکانات بندري چابهار و تقويت شبکه‌هاي زيربنايي و رفاهي مرتبط با ترانزيت در طول محور شرق را بر عهده دارد، در سال‌هاي اخير هم‌زمان با افزايش اهميت راهبردي چابهار، مسئوليت‌هاي سنگين‌تري را نيز بر دوش گرفته و به‌سرعت به سمت توسعه زيرساخت‌هاي ترانزيتي دريايي، جاده‌اي، ريلي و هوايي حرکت مي‌کند. عبدالرحيم کردي، از مديران بومي استان سيستان‌و‌بلوچستان است که در رأس سازمان منطقه آزاد تجاري-صنعتي چابهار، برنامه‌هاي توسعه‌اي اين بندر استراتژيک را پيش مي‌برد. در اين گفت‌وگو از کردي درباره اهميت چابهار و آنچه براي سرعت‌دادن به توسعه آن در سال‌هاي آتي لازم است، پرسيده‌ايم.

چرا چابهار در يکي، دو سال گذشته در سطح ملي اين‌چنين مهم شده است؟ به نظر من اهميت چابهار به يکي، دو سال برنمي‌گردد، بلکه يکي، دو دهه است که این منطقه اهميت ويژه‌اي يافته است و منطق آن نیز منطق اقتصادي است. در قيمت تمام‌شده کالا، نهاده‌هاي گوناگوني مانند تکنولوژي، نيروي کار و سرمايه سهم دارند و براي رسيدن يک کالا به بازار، نهاده ديگری يعني هزينه حمل‌ونقل نيز اضافه مي‌شود. با تحولاتي که از اوايل سال 2000 در جهان اتفاق افتاد و کاهش شکاف تکنولوژي و آسان‌ترشدن تبادلات انساني و تکنولوژيک، شاهد آن بوديم که کارخانه‌ها شروع به جابه‌جاشدن کرده و به اين سمت حرکت کردند که امکانات خود را به نزديکي بازار مصرف منتقل کنند. بنابراين مسئله اصلي براي يك بنگاه اقتصادي، اين بود كه چطور مي‌تواند در نقطه‌اي مستقر شود كه در زمان كوتاه‌تر و با هزينه كمتر بتواند بر بازار مصرف دسترسي پيدا کند. بر اساس اين مسئله كه يك منطق اساسي اقتصادي است، بنگاه‌هاي اقتصادي شروع به جست‌وجوي نزديك‌ترين مسيرها براي رسيدن به بازار‌هاي مصرفي كردند. در اين بخش از جهان که محل بحث ماست، سه بازار عمده چه در حوزه توليد و چه در حوزه مصرف وجود دارد؛ شرق اروپا و روسيه، آفريقا و نيز شرق آسيا که با نگاهي به نقشه، متوجه مي‌شويد بهترين نقطه براي دسترسي سريع‌تر به هر سه بازار، ايران است. اين همان اهميت استراتژيک و پرمعناي ايران است و من معتقدم اين موقعيت استراتژيك ايران و دسترسي‌ها، پيوندها و ارتباطاتي كه مي‌تواند در حوزه‌هاي مختلف برقرار كند، كم‌اهميت‌تر از بازار انرژي ايران نخواهد بود. در ايران نیز نقطه پيوند و اتصال بين خشكي و دريا و امن‌ترين و استراتژيک‌ترين نقطه‌اي که مي‌توانيم روي آن سرمايه‌گذاري کنيم، سواحل درياي عمان است که از جاسک شروع مي‌شود و تا گواتر ادامه پيدا مي‌کند. اولين‌بار مقام معظم رهبري بودند که از اين سواحل که به سواحل مکران مشهور هستند، به‌عنوان گنجی پنهان ياد کردند. علت اهميت چابهار نیز اين است که تنها نقطه‌اي است كه در آن زيرساخت‌هاي اوليه و امكان استخراج صنايع و پيوندهاي حمل‌ونقلي به‌خوبي وجود دارد. درحال‌حاضر چابهار تنها كانون فعاليت سواحل مکران است؛ بنابراين مي‌تواند نقطه آغاز هر چيزي باشد که قرار است در سواحل مکران اتفاق بيفتد. خوشبختانه دو سند توسعه سواحل مکران و توسعه محور شرق كه از دهه 60 آغاز شده‌اند، موتور پيشران توسعه اين منطقه هستند. با‌اين‌حال همه اينها روي كاغذ بوده‌‌اند و موانعي وجود داشته كه باعث شده نتوانيم پتانسيل اين منطقه را به‌خوبي فعال کنيم. سرانجام با توجهي که مقام معظم رهبري به اين منطقه نشان دادند و انرژي ويژه‌اي که دولت آقاي روحانی براي توسعه اين منطقه گذاشت، پروژه‌هاي زيرساختي با سرعت بسيار بالا در حال پيشرفت هستند؛ كما‌اينكه بخش‌هايي از آن نیز در حال بهره‌برداري است. اتفاق مهم ديگري كه براي چابهار افتاد، توافقی بين‌المللي بود که ميان سه کشور ايران، هند و افغانستان منعقد شد و موضوع آن نیز نقشي است كه هند در توسعه كشور افغانستان دارد و قرار است مباحث توسعه‌اي را در اين كشور پيگيري کند. افغانستان نيز دنبال راهي امن و مناسب براي رسيدن به آب‌هاي گرم است و به دليل مناقشه‌هایی که با کشور پاکستان دارد، حساب ويژه‌اي روي چابهار به‌عنوان مسيري امن با زيرساخت‌هاي مناسب، باز کرده و همين دلايل باعث توافق سه‌جانبه ميان سه کشور ايران، هند و افغانستان شده است و به لطف الهي، در‌حال‌حاضر اين توافق در قالب بهره‌برداري يک شرکت هندي از فاز يک بندر شهيد بهشتي چابهار شكل عملياتي به خود گرفته است. به دليل حضور يك يا دو ذي‌نفع بين‌المللي در اين نقطه از كشور است كه چابهار از تحريم‌هاي ظالمانه و يک‌جانبه آمريکا عليه ايران استثنا شد؛ زيرا ذي‌نفعان ديگري هم در چابهار حضور داشتند و منافعشان به چابهار گره خورده بود. اولين و مهم‌ترين درسي كه اين مسئله به ما خواهد داد، اين است كه ما مي‌توانيم در تمام مرز‌هاي كشورمان و بسياري از مناطق ديگر، منافع ديگر كشورها را در راستاي منافع ملي خودمان درگير و قواعد و بازي‌هاي برد- بردي را تعريف كنيم تا هزينه تحريم ما را براي ديگران بالا ببرد؛ زيرا زمانی‌ که ما مشمول هيچ ارتباط و پيوند بين‌المللي نباشيم، طبيعي است به‌راحتي مي‌توانند تصميم بر تشديد تحريم‌ها يا وضع تحريم‌هاي جديد عليه ما بگيرند؛ اما وقتي منافع گروه‌هاي بيشتري در منافع ما گره خورده باشد، نه‌تنها به اين معنا نيست كه ما منافع خود را واگذار كرده‌ايم، بلکه به اين معناست که ما منافع خود را به نوعي تضمين هم کرده‌ايم. به حضور هندي‌ها در چابهار اشاره کرديد. قرارداد اپراتوري با واکنش شديد برخي رسانه‌هاي خاص همراه شد و اين رسانه‌ها با تمام توان در حدي که مي‌توان گفت تشويش اذهان عمومی و به‌خصوص مردم سيستان‌و‌بلوچستان نیز بود، به اين قرارداد حمله کردند. کمي درباره اين قرارداد توضيح بدهيد. من معتقدم نوع قراردادي كه در چابهار منعقد شده است، قراردادي برد- برد و بسيار پرسود براي ايران و در راستاي منافع ملي و اقتصاد كشور ماست؛ چرا‌كه قرارداد BOT است و شركتي كه آنجا مستقر مي‌شود، براي حداكثركردن سود خودش بايد بار حداكثري را جذب كند و جذب اين بار حداكثري به معنای فعال‌شدن محور ترانزيتي چابهار است و اين يعني تأمين منافع ملي ما؛ چون در پايان قرارداد، وقتي شرکت هندي از اينجا مي‌رود، تمام فعاليت‌های شكل‌گرفته و بارها و ترافيكي كه ايجاد شده و مشترياني که مسير چابهار را شناخته و از آن استفاده کرده‌‌اند، براي ما باقي می‌مانند. در نتیجه ما ضمن ايجاد منافع حداكثري براي خودمان، منافعي را براي ديگران نيز پيش‌بيني كرده‌ايم كه حافظ منافع ما در عرصه بين‌المللي خواهد شد. همين رفتار را مي‌توانیم در پنج يا شش نقطه مرزي ديگر خودمان نیز تكرار و امنيت اقتصادي را براي آينده كشور مهيا کنيم. مجموعه اين فعاليت‌ها باعث شده است چابهار به‌عنوان كنشگری ملي در قواره‌هاي بين‌المللي ظاهر شود. از نظر من، تمام اينها مزيت‌هاي جغرافيايي و منافع طبيعي و ملي ما در چابهار است. چه اقداماتي بايد در چابهار انجام شود تا اين منفعت حداکثري شود؟ اولين و مهم‌ترين نكته اين است كه ما بايد زيرساخت‌هايی باكيفيت داشته باشيم. بندر ما در حال توسعه است، پس حتما بايد اپراتوری بين‌المللي كه بر قوانين و مقررات بين‌المللي مسلط است و بازار را مي‌شناسد، در اينجا مستقر شود تا بتواند در قواره بين‌المللي سرويس ارائه دهد. نكته دوم اين است كه ما بايد فضاي پس‌كرانه‌اي و توسعه‌اي خوبي را در پشت خود داشته باشيم؛ زيرا اساسا در همه‌جاي دنيا مناطق آزاد پشتيبان، محرك و توسعه‌دهنده فعاليت‌ها و خدمات بين‌المللي هستند. توسعه مناطق آزاد و بازنگري طرح جديد و استقرار صنايع مناسب با ظرفيت‌هاي بين‌المللي و داخلي خودمان، امری ضروري است كه خوشبختانه در سال‌هاي گذشته آن را آغاز كرده‌ايم. طرح‌های بازنگري و طراحي‌هاي اساسي آن نیز تكميل شده‌‌اند و امكان استقرار صنايع زيرساخت‌ها و آماده‌سازي ارضي را به‌خوبي پيش مي‌بريم كه مي‌تواند كمك كند تا در آينده پشتيباني لازم را از فعاليت‌هايي كه منجر به تحريك فعاليت اقتصادي در منطقه می‌شوند، به‌درستي انجام دهيم. بعد از پس‌كرانه، اين ارتباط و اتصال با دنياي پشت ايران و بازار‌هاي مصرف است. راه‌آهن نیز بايد با سرعت بيشتري پيش برود؛ اگرچه در‌حال‌حاضر جزء پروژه‌هايي است كه با سرعت خوبي در حال اجراست، ولی بايد اهتمام بيشتري داشته باشيم که اين پروژه زودتر به مرحله بهره‌برداري برسد. نكته مهم ديگر، ارتباطات هوايي است. ما در اين نقطه بايد چهار ابزار مهم ارتباطي را در حوزه‌هاي دريا، جاده، راه‌آهن و هوايي داشته باشيم كه خوشبختانه امتياز ما داشتن هر چهار ابزار در يك نقطه است. با همين منطق، مجوز يك فرودگاه به‌تازگي صادر شده كه به‌زودي ان‌شاءالله عمليات ساخت آن را آغاز مي‌كنيم. ظرفيت بندر به چه مقداري رسيده است؟ فاز يك بندر به بهره‌برداري رسيده و فاز دو آن نيز انجام شده است و ظرفيت آن به همراه فاز دو به 20 ميليون تن خواهد رسيد. يکي از نکاتي که دغدغه کارشناسان است، مشارکت اجتماعي است و اين موضوع به‌ویژه درباره مناطقي مانند چابهار اهميت ويژه‌اي پيدا مي‌کند؛ در‌اين‌باره چه اقداماتي انجام داده‌ايد؟ براي پايداري توسعه بايد حواسمان باشد توسعه براي مردم است، پس مردم را نيز بايد در اين توسعه نقش داد. ضمنا ابزار توسعه نیز همين مردم هستند. سازمان منطقه آزاد چابهار، برنامه‌هاي توسعه اين منطقه را در دو سال گذشته برای مشاركت‌پذير‌كردن و نقش‌دادن به مردم انجام داده و در چهار محور اصلي آموزش، بهداشت، توانمندسازي و محيط زيست، به سندی رسيده‌ايم و بر اساس پايش و سنجش وضع موجود، برنامه‌هاي مفصلي داريم. در حوزه آموزش، در سال 97 تعداد 86 كلاس درس را كه سال‌ها نيمه‌كاره مانده‌ بودند، در دست اقدام قرار داديم و ان‌شاءالله تا مهر 98 این کلاس‌ها تكميل شده و در اختيار دانش‌آموزان قرار خواهند گرفت. در حوزه بهداشت نیز چندين سال پيش اقدامات خوبي را براي تجهيز بيمارستان‌هاي فعلي انجام داده‌ايم. در کنار آن، در اقدامي مشترك با وزارت بهداشت، در 20 هكتار زمين در محدوده منطقه آزاد كه دسترسي خوبي به شهر دارد، بيمارستان جديدی تأسيس كرده‌ايم و مصوبه آن را نیز از دولت گرفته‌ايم كه اين در دستور كار وزارت بهداشت قرار مي‌گيرد تا بيمارستان 500 تختخوابي را در آنجا احداث كند که اين سرانه‌هاي بهداشتي ما را به‌شدت تغيير خواهد داد. در حوزه توانمندسازي نيز فعاليت‌هاي گسترده‌اي را در هنر و صنعت سوزن‌دوزي انجام داده‌ايم و تلاش کرده‌ايم آنچه را مردم خودشان مي‌خواهند و به ذات بلد هستند، توسعه دهيم و براي اينكه هنر سوزن‌دوزي را جهاني كنيم، امسال ميزبان بخش بين‌المللي جشنواره مد و لباس فجر در چابهار بوديم و خوشبختانه استقبال بسيار خوبي هم شد. از نظر شما مهم‌ترين الزامات چابهار در‌حال‌حاضر چيست؟ ما بايد چابهار را پروژه‌ای ملي ببينيم؛ ظرفيتی ملي كه به ما پتانسيل حضور بين‌المللي مي‌دهد تا به‌عنوان كنشگری قوي در مناسبات و مبادلات منطقه تعيين‌كننده باشيم و در خاورميانه نيز اين امكان را در اختيار ما مي‌گذارد كه بتوانيم بازيگر فعالي در عرصه اقتصاد و به دنبال آن مسائل سياسي باشيم و اين الزاماتي دارد. الزام دروني براي چابهار، يكپارچگي قوانين و مقررات است. چابهار فراتر از يك منطقه معمولي است و مي‌طلبد ما نيز آن را از ساير مناطق تمييز داده و مقررات خاصي براي آن در نظر بگيريم تا بتوانيم از اين فرصت پيش‌آمده، به شكل كاملا متفاوتي استفاده كنيم. به اين منظور نیز اقداماتي انجام داده‌ايم که اميدوارم به نتيجه برسد تا از اين فرصت استثنائي نهايت استفاده را ببریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.