نگاهي به زنهاي صفشکن در ورزش ۹۷
چهرههاي واقعي شما هستيد
ليلي خرسند
آخر سال که ميشود همه ترازو به دست ميشوند؛ ميخواهند ببينند چه چيزي خوب بوده و چه چيزي بد؛ چه کسي بيشتر کار کرده، چه کسي بهتر بوده و چه كسي ضعيفتر؟ ميسنجند تا ببينند آن فردي که بيشتر کار کرده، در حد کارش مزد گرفته؟ آخر سال است و نوبت سبکسنگينکردن؛ ميشود کفههاي ترازو را در ميدان ورزش زنان هم گذاشت، اسمها و مدالها را وزن کرد و رأي داد و بهترين را انتخاب کرد. اما اين بهترينبودنها و ارزش را با مدال سنجيدن چه اهميتي دارد؟ ورزش زنان بيشتر از قبل رشد ميکند، زنان بيشتري جذب ورزش ميشوند يا اينکه مسئولان ترغيب ميشوند بيشتر براي زنان و ورزششان سرمايهگذاري کنند؟ ناگفته مشخص است که با اين سنجيدنها، نه ميشود پيشرفت را مشخص کرد و نه ميشود به بهتربودن اميدوار شد. طبيعي است که هر ورزشکاري، چه مرد و چه زن به دنبال بهتربودن و بهترشدن است؛ به دنبال رسيدن به موفقيت. اينکه در مسابقات جهاني و المپيک روي سکو برود و مدال بگيرد، از او قدرشناسي شود، پاداش بگيرد و... اما به نظر ميرسد خواسته زنان متفاوت از مدال و مقام است. آنها در ورزش حتي نشان دادهاند که خيلي به دنبال پاداش، تقدير و تشکر هم نيستند. اولويت براي زنان پذيرش است؛ اينکه جامعه و بهخصوص جامعه ورزشي بپذيرد که زنان هم وجود دارند، اجازه ورزشکردن دارند، اين حق را دارند که از امکانات ورزشي به اندازه مردان استفاده کنند، حق آنها بيش از ورزشکردن در ساعتهاي مرده روز است و.. .چه در ورزش قهرماني و چه در ورزش همگاني اين نگاه به زنان وجود نداشته است. همانطور که زنان سالهاست براي رفتن به ورزشگاهها و تماشاي مسابقات در تلاش هستند، سالهاست که تلاش ميکنند تا جامعه را متوجه اين موضوع کنند که ورزش و ورزشکارشدن هم براي آنها يک انتخاب است. زني که مادر است، زني که همسر و زني که دختر است، اين حق را دارد که ورزش کند و رشته ورزشياش را هم خودش انتخاب کند. سالهاست که زنان تلاش ميکنند تا به جامعه بگويند آنها بايد خودشان براي خودشان تصميم بگيرند؛ اگر وزنهبرداري و کشتي را براي رشتهشان انتخاب ميکنند، به اين انتخاب احترام بگذاريم، اگر فوتبال بازي ميکنند، بازيشان را با مردان مقايسه نکنيم و انگ مردانهبودن به آنها نزنيم و... اين پذيرش در ورزش قهرماني هم کم بوده. نگاه مديران ورزشي به ورزش زنان نگاهي هزينهبر بوده، چه اين هزينه مالي بوده و چه غيرمالي. کم نبودهاند زناني که به بهانه نتيجهنگرفتن يا به دليل مشکلات مالي از حضور در مسابقات محروم شدهاند. امسال اما سال متفاوتي براي ورزش زنان بود. اين تفاوت را ميشود در زمينههاي مختلف ديد و به اين نتيجه رسيد که ورزش زنان به مرحله پذيرش رسيده است. اينکه مسئولان و مردم قبول کردهاند که بايد شرايط ورزشکردن زنان را برايشان فراهم کرد. اين فراهمکردن شرايط فقط در يک بعد نبوده. اگر سالهاي قبل صحبتکردن از کشتي و وزنهبرداري زنان هم شکستن تابو بود اما حالا فعاليت زنان در اين دو رشته جديتر از قبل شده و حتي به تورنمنتهاي بينالمللي هم اعزام ميشوند. درست است که هنوز فدراسيونهاي کشتي و وزنهبرداري سعي ميکنند تمرينات و مسابقات زنان در خفا انجام شود و حداقل به رسانهها نرسد ولي بايد پذيرفت که اعتراضات به گستردگي سابق نيست. واکنش به حضور زنان در اين دو رشته را بايد با روزهايي مقايسه کرد که فوتبال زنان در روزهاي آغاز به کار بود. زنان براي اينکه فوتبال سالني بازي کنند، نياز به گرفتن مجوز از مراجع داشتند اما براي انجام ورزشهايي که نگاه عموم به آنها مردانهتر و خشنتر است، فقط گرفتن تأييديه لباس کافي بود.
مادر فوتباليست اگر سالهاي قبل زني ازدواج ميکرد يا بچهدار ميشد و همسرش ميگفت بايد خانهنشين شود، مجبور بود ورزش را براي هميشه کنار بگذارد اما امسال «آرزو عيني» با کودک خردسالش همه را به وجد آورد. عيني بازيکن تيم فوتبال همياري آذربايجان غربي است که دو کودک دارد ولي همسرش به جاي دستور تعطيلي ورزش، آرزو را حمايت ميکند. آرزو با تيم همياري يک هفته در اروميه بازي ميکند و يک هفته در شهرهاي ديگر، کاري که انجامش با داشتن دو کودک زير پنج سال براي هر کسي سخت به نظر ميرسد اما او پيامآور براي همه زنان شده؛ اينکه اگر خانوادهها در کنار زنان باشند، آنها ميتوانند ورزشکار بمانند. آرزو داستانش را اينطور تعريف ميكند: «قبل از اينکه ازدواج کنم فوتبال بازي ميکردم. خانوادهام بهخصوص پدرم ميگفت بايد درس بخواني اما من فوتبالم را رها نکردم و از همه چيز به خاطر فوتبال گذشتم». اما بعد از ازدواج همه چيز تغيير کرد: «همسرم گفت نبايد فوتبال بازي کني. بچه اولم هم که به دنيا آمد، ديگر نتوانستم فوتبال بازي کنم». اما علاقه آرزو به فوتبال همسرش را مجاب کرد که بايد آرزو فوتبالش را از سر بگيرد: «عکسهاي فوتباليستهاي زن را مدام نگاه ميکردم و حسرت ميخوردم. يک روز همسرم گفت برو فوتبال». اين يک روز درست زماني بود که بچه دوم آرزو هم به دنيا آمده بود. در اين روزها همسرش از او حمايت ويژه کرده است. روزهايي که آرزو تمرين دارد يا براي بازي به استاديوم شهر اروميه ميرود يا راهي شهرهاي ديگر ميشود، نگهداري از پسر بر عهده همسرش است و دختر کوچک خانواده هم در کنار مادر آرزوست. آرزو ميگويد: «خانواده همسرم هم من را خيلي حمايت ميکنند».
جذابيت، نه مشکلات اگر در سالهاي قبل زنان بعد از قهرماني به فراموشي سپرده ميشدند، حالا خيليها پيگير وضعيتشان هستند. مصدوميت کيميا عليزاده و اينکه او چه زماني ميتواند به ميدان برگردد، شايد براي افکار عمومي به اندازه اخبار چهرههاي فوتبال جذابيت نداشت اما خيليها را درگير کرد. عليزاده که با گرفتن اولين مدال المپيک براي ورزش زنان معروف شد، حالا بدون شک يکي از چهرههاي ورزشي است؛ چهرهاي که هم موقع حضور در ميدان اخبارش خواننده دارد و هم روزهايي که از ورزش دور است. کيميا تنها زني نيست که اخبارش در رسانهها بازتاب داشته؛ در سالهاي اخير حضور زنان در روزنامهها و خبرگزاريها بيشتر از قبل شده اما امسال صفحات يک بيشتري از روزنامهها به تسخير زنان درآمد. شايد اين اتفاق را بشود طور ديگري تعبير کرد. به نظر ميرسد پيش از اين نگاه به ورزش زنان، نگاهي ترحمآميز بوده؛ اينکه هميشه همه فقط از مشکلات بگويند، از کمبودهايي که زنان دارند، از بيتوجهيهايي که به آنها ميشود، اما حالا وضعيت متفاوتتر از قبل شده است. اگر به ورزش زنان توجه ميشود، بيشتر به دليل جذابيتي است که وجود دارد، به دليل اهميتي است که به کار آنها داده ميشود. بايد قبول کرد که علاقه به ورزش زنان بيشتر از قبل شده است و به نظر ميرسد اين به دليل ديدهشدن است. هنوز تلويزيون ايران برنامهاي براي پوشش مسابقات زنان ندارد، هنوز هم سهم زنان از برنامههاي تلويزيون به پخش چند خبر خلاصه ميشود و بيشترين لطف به آنها، پخش مسابقات مهمي است که شانس گرفتن مدال در آنها بالاست. خود ورزشکاران زن و کساني که ورزش زنان برايشان اهميت دارد، جور تلويزيون را ميکشند. صفحات اينستاگرامي که ورزش زنان را پوشش ميدهند و صفحات شخصي خود ورزشکاران، تأثير بسزايي در نشاندادن واقعيتهاي ورزش زنان داشتهاند. شايد بشود گفت با همهگيرشدن اينستاگرام است که از ورزش زنان ايران رونمايي شده است.
ديدهشدن در فضاي مجازي يکي ديگر از دلايل اين ديدهشدن، بازشدن پاي عکاسان به مسابقات زنان است. پيش از اين مسئولان ورزشي سختگيريهاي زيادي در رويدادهاي ورزشي زنان داشتند. اين سختگيريها در سطح ملي و در مسابقاتي که در تهران برگزار ميشد، شدت بيشتري داشت ولي در رقابتهايي که شهرستانها ميزبان بودهاند، عکاسان و حتي عکاسان مرد منعي براي حضور و انجام کارشان نداشتند. ماههاي اخير بدون هيچ مقدمهاي درهاي ورزشگاههاي زنان به روي عکاسان باز شد؛ بيشتر اين عکاسان مرد بودند. ابوالفضل امانالله يکي از عکاساني است که به تازگي کار با زنان را آغاز کرده است. او پيش از اين تمايلي براي اين کار نداشت اما: «فکرش را نميکردم استقبال عمومي از ورزش زنان تا اين حد باشد». امانالله بعد از بهاشتراکگذاشتن يکي، دو گزارش تصويري از مسابقات زنان در صفحه اينستاگرامش متوجه شده که براي مردم جذابيت ورزش زنان بيشتر از ورزش مردان است. سالهاست که فدراسيونهاي ورزشي پذيرفتهاند براي قرارگرفتن در رتبههاي بالاتر جهاني بايد در کنار تيم مردان، تيم زنان هم داشته باشند و براي داشتن مدالهاي بيشتر بايد در ورزش زنان هم سرمايهگذاري كنند اما هنوز در بين مديران ورزش اين ذهنيت وجود دارد که اولويت با ورزش مردان است و اگر قرار باشد صرفهجويي اتفاق بيفتد، ورزش زنان آسيب ميبيند. اما امسال مديراني بودهاند که ورزش زنان را در اولويت قرار دادهاند؛ نمونهاش اتفاقي است که در تيمهاي بسکتبال دانشگاه آزاد افتاده است. مديران دانشگاه که به دليل مشکلات اقتصادي مجبور بودند از بعضي از هزينهها صرفنظر کنند، در ليگ مردان شرکت نکردند اما در ليگ زنان تيم دارند و حتي براي حضور در فينال بازيکن خارجي هم استخدام کردهاند. مهمترين اتفاقي که امسال در ورزش و براي زنان افتاد، بازشدن درهاي استاديوم به روي آنها بود. تماشاگران زن در سالهاي قبل، موردي اجازه تماشاي مسابقات مردان را داشتند اما امسال در دو بازي فوتبال درهاي استاديوم آزادي به روي آنها باز شد. اين اتفاق در بازي پرسپوليس و کاشيما در فينال ليگ قهرمانان آسيا، اهميت بيشتري پيدا کرد. زماني که تماشاگران زن وارد استاديوم شدند، مردان به پا خاستند و به احترام ورودشان تشويقشان کرد. به طور حتم در بين اين جمعيت مرداني هم بودند که مخالف حضور تماشاگران زن در ورزشگاهها هستند اما مهم همگامشدن آنها با زنان است. اگر قبل از اين، اين خواسته فقط خواسته زنان و تعداد معدودي از مردان بود، اما حالا اين مطالبهگري را ميشود در عموم جامعه ديد، بين افراد بيشماري که از حضور زنان در استاديومها دفاع ميکنند. اين مطالبهگري در بين مسئولان بيش از قبل ديده ميشود. اگر قبلا ترجيح بر اين بود که مسئولان با سکوت خودشان را به دردسر نيندازند، حالا سعي ميکنند راهکاري پيدا کنند که اين حضور به يک يا دو بازي محدود نشود و دائمي شود.
عکاسان و خبرنگاران در ميدان در جام جهاني 2018 براي اولين بار که سيستم ورزش ايران براي حضور زنان خبرنگار سهميهاي در نظر گرفت، هرچند اين سهم خيلي ناچيز بود اما شروع خوبي بود. زناني که سالهاست درباره فوتبال مينويسند اما نه اجازه حضور در تمرينات تيمها را دارند و نه ميتوانند مسابقات را از نزديک تماشا کنند، حالا با اتفاقات مثبتي روبهرو شدهاند. مسئولان رسانههاي ورزشي حالا خودشان پيشقدم شدهاند تا زنان بتوانند در رويدادهاي مهم حضور داشته باشند. در مسابقات فوتبال جام ملتهاي آسيا براي اولين بار بود که بعضي از رسانهها سهميه حضور در اين جام را به جاي مردان به زنان تقديم کردند. در جام جهاني دو زن، يک عکاس و يک خبرنگار به روسيه رفتند. اعتراضات به اين اعزام کم نبود. مردان بهخصوص عکاسان مدعي بودند چرا زناني که در ايران اجازه عکاسي از فوتبال مردان ندارند و تجربه چنداني در اين حوزه به دست نياوردهاند، بايد براي رفتن به جام جهاني سهميه داشته باشند. شايد حق با آنها بود، اما حق بيشتر با زناني بود که ميگفتند وقتي در ايران مجوز ورود به ورزشگاه براي آنها صادر نميشود، چطور ميتوانند به وظايف حرفهايشان عمل کنند؟ زنان به روسيه رفتند، کارشان را بهخوبي انجام دادند و همين دليلي شد تا براي جام ملتهاي آسيا اعتماد به آنها بيشتر شود. در جام ملتها دو عکاس زن و چهار خبرنگار به امارات اعزام شدند. بعضي با هزينه شخصي و بعضي با استفاده از سهميهاي که فدراسيون فوتبال به روزنامهها و خبرگزاريها داده بود. هر دو اين اتفاقها مهم بود؛ هم اينکه زنان به اين نتيجه رسيدند براي ارتقاي سطح حرفهايشان بايد هزينه کنند و هم اينکه رسانهها به اين نتيجه رسيدهاند زنان را هم بايد در امتيازاتي که ميگيرند سهيم کنند. امتيازدادن به زنان، حالا تبديل به رقابت بين رسانهها شده است. به نظر ميرسد جامعهاي که تا سالهاي قبل سعي ميکرد ورزش زنان را محدود نگه دارد، حالا به ناچار يا از سر علاقه، به ورزش زنان اهميت ويژهاي ميدهد و بعضي در اين راه در حال سبقتگرفتن از هم هستند. شايد هم اين اتفاقات ناشي از تغيير نگاه بينالمللي به ورزش زنان باشد. روزي که بازيهاي المپيک آغاز شد، جايي براي زنان تعريف نشده بود اما حالا يک سال قبل از المپيک 2020 صحبت از اين است که تعداد ورزشکاران زن و مرد برابر شود، تلاش بر اين است که زنان همه کشورها بتوانند در بزرگترين و مهمترين رويداد ورزشي حضور داشته باشند. نگاه اين است که هر زني هر ورزشي را که دوست دارد، انتخاب کند، نگاه اين است که هر زني بتواند به تماشاي هر ورزشي که دوست دارد بنشيند. ورزش جهان به سمتي ميرود که مرزها بين زن و مرد را بردارد... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.