30 ساعت استعفا
محمدجواد ظريف، دوشنبهشب ششم اسفند، ساعتي بعد از ملاقات بشار اسد با رهبري و رئيسجمهوري در تهران استعفا داد. خبرهاي اوليه حاکي از اين بود که ظريف به دليل ناهماهنگي در سفر رئيسجمهوري سوريه استعفا داده است. او در اينستاگرام شخصي خود نوشته بود: «با عرض تبريک به مناسبت ميلاد خجسته حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعليها، روز مادر و روز زن، از بزرگواري مردم عزيز و دلاور ايران و مسئولين محترم در 67 ماه گذشته بسيار سپاسگزارم. از ناتواني براي ادامه خدمت و تمام کاستيها و کوتاهيها در دوران خدمت صميمانه پوزش ميخواهم. شاد و سربلند باشيد». روز سهشنبه در بيخبري گذشت؛ همه چيز در حاشيه شايعهسازي بر سر استعفا و قبول و جايگزينهاي آن ميچرخيد و رئيسجمهوري واکنش مستقيمی به اين استعفا نشان نداد؛ اما صبح چهارشنبه هشتم اسفند، متن نامه حسن روحاني در رد استعفاي ظريف منتشر شد. او نوشت: «نامه استعفاي مورخ ششم اسفندماه 97 جنابعالي را ديدم. اهتمام جنابعالي به حفظ شأن و اعتبار وزارت امور خارجه و جايگاه شخص وزير امور خارجه بهعنوان بالاترين مقام مسئول در اجراي سياست خارجي کشور، قابل درک و مورد تأييد اينجانب است. وزارت امور خارجه عهدهدار روابط خارجي و زمينهساز تحقق امنيت و منافع ملي است. لذا همانطور که بارها دستور دادهام تمامي دستگاهها، اعم از دولتي و يا حاکميتي، بايد در هماهنگي کامل با اين وزارت، در زمينه روابط خارجي باشند. از زحمات و تلاشهاي بيوقفه جنابعالي در دوران تصدي مسئوليت سنگين وزارت امور خارجه، در دولت يازدهم و دوازدهم قدرداني ميکنم و از آنجا که شما را به تعبير مقام معظم رهبري «امين، غيور، شجاع و متدين» و در خط مقدم ايستادگي در برابر فشارهاي همهجانبه آمريکا ميدانم، پذيرش استعفاي جنابعالي را برخلاف مصالح کشور ميدانم و با آن موافقت نميکنم. اينجانب نسبت به فشارهاي وارده به دستگاه ديپلماسي کشور، دولت و حتي رئيسجمهور منتخب مردم بهخوبي آگاهم. ما به عهدي که با خدا و ملت بستهايم، تا پايان وفادار ميمانيم و اطمينان دارم که به فضل الهي از اين مرحله سخت عبور خواهيم کرد. موفقيتهاي وزارت امور خارجه فقط طي ماههاي اخير در مقابله با توطئههاي آمريکا در نيويورک، وين، بروکسل، لاهه، ورشو، مونيخ و... پيروزيهاي سياسي در سطح منطقهاي و بينالمللي قابل توجه بوده است. شادي و پايکوبي دشمنان قسمخورده اين مردم همچون رژيم صهيونيستي، از استعفاي جنابعالي بهترين گواه بر موفقيت «محمدجواد ظريف» و بزرگترين دليل براي استمرار فعاليت شما در سمت «وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران» است. جنابعالي مورد اعتماد اينجانب و مجموعه نظام جمهوري اسلامي و بهخصوص مقام معظم رهبري هستيد. شما با قوت، شجاعت و درايت به مسير خود ادامه دهيد که خداوند با بندگان صالح خود است». ماجرا به همين نامه ختم نشد؛ سرلشکر سليماني نيز روز چهارشنبه در واکنش به استعفاي وزير امور خارجه و اظهارنظرها درباره آن نوشت: «حتما آقاي ظريف مسئول سياست خارجه جمهوري اسلامي ايران است و همواره مورد تأييد و حمايت مقامات عالي نظام بوده و هستند». سپاهنيوز متن نامه سردار سليماني را اينگونه منتشر کرد: «ايشان براي تأمين منافع ملي کشور، پيوسته اقدامات ارزشمندي را در سطوح گوناگون انجام داده و در مسير مبارزه با دشمنان قسمخورده انقلاب اسلامي و ملت ايران نيز همراهي لازم را داشتهاند». سرلشکر سليماني با اشاره به حضورنداشتن آقاي دکتر ظريف، وزير امور خارجه کشورمان، در ملاقات اخير رئيسجمهوری محترم کشور سوريه با رئيسجمهور محترم کشورمان نيز خاطرنشان کرد: «در جريان سفر اخير آقاي بشار اسد به تهران و ملاقات وي با آقاي دکتر روحاني رئيسجمهور محترم، برخي ناهماهنگيها در نهاد رياستجمهوري که مطرح هم شده، منجر به عدم حضور وزير امور خارجه کشورمان در اين ملاقات و متعاقبا گلايهمندي ايشان شده است. قرائن نشان ميدهد هيچگونه تعمدي براي عدم حضور آقاي دکتر ظريف در اين ملاقات نبوده است و بايد تأکيد کنم ايشان بهعنوان وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران، مسئول اصلي در حوزه سياست خارجي کشور هستند». سرلشکر سليماني در پايان با اشاره به ذوقزدگي ضدانقلاب و دشمنان ملت ايران از اين اتفاق گفت: «اين ذوقزدگي و سوارشدن بر موج اتفاقي که ناشي از سهلانگاري اداري است، هيچ تأثيري بر اراده نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران در پيشبرد اهداف و منافع ملي و نيز پيروزي درخشان جبهه مقاومت اسلامي نخواهد گذاشت و ملت باعظمت ما تحت زعامت و هدايتهاي مقام معظم رهبري، حضرت امام خامنهاي عزيز (مدظلهالعالي)، مسیر آینده روشن و تمدنساز انقلاب و صيانت از امنيت و منافع ملي خود را با وحدت و جديت دنبال خواهد کرد». جواد ظريف کيست که 30 ساعت استعفاي او اين همه سروصدا به پا کرد؟ کارمند محلي سفارت ايران در نيويورک، در همه مذاکرات مهم مرتبط با ايران در سالهاي جوانياش حضور داشته؛ او پلههاي ديپلماسي را يک به يک طي کرده و به جايگاه وزارت فعلي رسيده است. بااینحال، فارغ از آن، سابقه او در 67 ماه اشارهشده کارش، پر بود از تلاش و اتهام و افترا؛ پنج سال کاري که با وجود تهمتها، هميشه دفاع رهبري را نيز پشت خود داشت. مذاکرات هستهاي که در ماههاي اول دولت روحاني رقم خورد، با تفاوتي چشمگير نسبت به دولت قبل آغاز شد؛ در سطح وزراي خارجه و در جلساتي دقيق و منظم. سه دور مذاکره در ژنو، منجر به توافقي کلي بهعنوان توافق موقت شد که موج شادي را بين مردم برانگیخت. ادامه آن مذاکرات در شهر وين، اگرچه حدود يک سال به طول انجاميد؛ اما منجر به توافقي کلي بر سر برنامه هستهاي شد؛ توافق بر سر پذيرش محدوديتهايي در برنامه هستهاي در ازاي لغو تحريمهايي که به همين بهانه بر کشور هموار شده بود. از 23 تير سال 93 اين توافق در جامعه ايراني به نام برجام شناخته شد؛ اما بارشدن تقاضاهاي بسيار اقتصادي به نتيجه توافق و برجام و بهدستنيامدن آنها، موجب موجي از سرخوردگي شد و بخشی از افکار عمومي بهجاي مقصرشناختن ديگراني که کار خود را خوب انجام ندادند، ظريف را مقصر شناختند. ارديبهشت سالي که گذشت، دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا، از برجام خارج شد و موج جديدي از حمله عليه ظريف آغاز شد. همه اينها به آنجا رسيد که ظريف ششم اسفند 97 استعفا داد. اگرچه اين استعفا 30 ساعت بيشتر به طول نينجاميد و با نپذيرفتن آن از سوی رئيسجمهور، او دوباره به کار برگشت؛ اما همين استعفا منجر به موج ديگري از حمله عليه او شد؛ کساني که معتقد بودند او با استعفايش شيريني جشن مقاومت را تلخ کرده است؛ اشاره آنها به حضور بشار اسد در تهران بعد از هشت سال از آغاز بحران در کشورش تاکنون بود. اينها در حالي است که ظريف در نامهاي خطاب به ديپلماتها که شايعه شده بود درصدد استعفاي دستهجمعي هستند، از تلاش خود براي بازگرداندن جايگاه وزارت خارجه سخن گفت. از سوی دیگر حکايت ناهماهنگيها در عرصه سياست خارجي و تعدد دستگاههاي تصميمگير يا تأثيرگذار امري است که سالهاست ديپلماسي کشور را تحت تأثير قرار داده؛ خوب است اين استعفا نقطه آغازي براي خاتمهيافتن اين روند شود. آنها که در ميدان عمل مسئول اقدام هستند، حتما بهتر از ديگران هزينه و فايده يک تصميم يا موضعگيري را ميدانند؛ آنها کسي نيستند غير از ديپلماتها.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.