دولت تدبير در ترديد آگاهسازي
عبدالله ناصري.مديرعامل ايرنا در دولت اصلاحات
قدرت، با هر وسيلهاي كه به دست آيد و ترجيحا با رأي مردم، نيازمند دو ابزار اساسي است؛ يكي پشتكار و استقامت در مسير مديريت عقلاني و دوم، بهرهمندي از توان و دانش افكارسازي. مردم با هر ميزان رأي كه به منتخب خود داده باشند، بهطور طبيعي در فرايند مديريت منتخب خود با ابهامها يا سؤالهايی اساسي برخورد ميکنند كه مسئولان آن مجموعه بايد به صورت شفاف و منطقي و صدالبته صادقانه، به اين ابهامها و پرسشها پاسخ دهند. منتخب مردم در نظام سياسي مطلوب نميتواند صرفا با كليگويي، از پاسخ به پرسشها و ابهامها شانه خالي كند. آگاهسازي يا آگاهداشت جامعه كه همان information است، امروز از قويترين پشتوانههاي هر دولتي براي تعامل با «جامعه ملي» و نيز «جامعه بينالمللي» است. فارغ از هر نوع بروكراسي يا نظام اداري تعريفشده، آنچه مهم است، اشراف آگاهساز يا informer بر واقعيات كشور با برخورداري از شفافيت، صراحت و صداقت است. «آندره گيلوم» در كتاب خود نسخه طنزگونهاي را نوشته است که استفادهنكردن از افكارسازي عمومي همان اندازه خطرناك است كه از رسانه بد و نامطلوب استفاده شود. دولت فعلي در مواجهه با افكار عمومي چندان استوار عمل نكرده است. به نظر ميرسد اين رويكرد، زمينهها و علل مختلفي دارد؛ اول بيادراكي دولت از واقعيت دنياي امروز ارتباطات، دوم انفعال يا پريشانحالي، سوم ناباوري نسبت به كاركرد مفاهمه و چهارم شايد ميزان رأي تاريخي رئيسجمهور در دور دوم در او ذهنيتي ساخته است كه نيازي به مواجهه و مفاهمه با ديگران ندارد. اين رويكرد ميتواند به هر رئيس يا صاحبقدرتي اين را تلقين كند كه با پشتوانه رأي قهرمانانه خود، به درك و يقيني تازه رسيده است؛ آنگونه كه ديگران (منظور آحاد خارج از حلقه خويش است) فهم درستي از واقعيتهای موجود ندارند؛ اما او يا نزديكانش نميدانند به قول «امرسون»، فيلسوف-سياستمدار آمريكايي در قرن نوزدهم، «هر قهرماني با هر پشتوانه اجتماعي، سرانجام به آدمي كسلكننده تبديل ميشود». واقعيت اين است که يك جامعه، چه توسعهيافته و چه درحالتوسعه، بيش از آنكه حرفها و وعدهها را بسنجد، اعمال را ارزيابي ميکند. رئيس دولت تدبير و اميد، در كوران مبارزه انتخاباتي، چنان وعدههاي رأيآوري را عنوان كرد كه برخي از صاحبنظران همان زمان نیز ميدانستند بخشي از اين وعدهها بهمنزله «تعهدات اسطورهاي» تلقي ميشوند. نگارنده بر اين واقعيت وقوف دارد كه با پايان دهه چهارم نظام جمهوري اسلامي، تحولات بوروکراتیک و ديوانسالاري نسبت به دهه اول، تغييراتی بنيادي دارد؛ به اين معنا كه نقش دولت يا قوه مجريه در پيشبرد مقاصد جامعه در زمينههاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و بينالمللي، بهمراتب كمتر از نقش و توان قوه مجريه در دهه اول است؛ اما نميتوان با قاطعيت گفت تلقي عموم جامعه از مسئوليت دولت به همين ميزان كاهش پيدا كرده است. يقينا قوه مجريه با عملكرد دولت احمدينژاد، بسيار كمقدرتتر از گذشته شده است. اتفاقا ابزارهاي قدرتمند ازجمله رسانه فراگير، پول يا ثروت و... از حيطه داراييهاي دولت يا قوه مجريه خارج شده است و همين اتفاقا يكي از ضروريترين بخشها در آگاهسازي يا آگاهداشت جامعه براي سطح توقع از دولت است. جامعه ايراني بهروشني و كمال نميداند فعلوانفعالات ساختاري از ميانه دهه 80 تا اوايل دهه 90، چگونه صورت گرفته و بخشهاي شکلگرفته چگونه ميتوانند به شکلی جداگانه از قوه اجرائي كشور فعاليت کنند. دولت به همان دلايل پيشگفته، در يك سال اخير نتوانسته است سهم درخور توجهي در روشنسازي بخشي از افكار عمومي و نيز بخشي از صاحبان سنتي قدرت داشته باشد. از همان آغاز شكلگيري اين دولت و انتخاب سخنگو، كنشگران اطلاعرساني و نخبگان سياسي به اين واقعيت رسيدند كه گويا دولت ارادهاي براي هموارکردن مفاهمه ميان خود و جامعه ندارد. بدتر از آن، زماني بود كه سخنگوي دولت پس از چهار سال و اندي از كار خود كناره گرفت و هنوز هيچ جايگزيني براي آن در نظر گرفته نشده است. مهمتر از آن، در اوج چالشهاي اقتصادي-ارزي يك سال اخير، يك وزير سياسي بهعنوان سخنگوي اقتصادي دولت تعيين شد كه او نيز پس از مدتي مصداق «سالبه به انتفاء موضوع» شد. روحاني و دولتمردان اصلي او، اگر بخواهند پس از ١٤٠٠ در جامعه مدني حضور داشته يا در بخشهايي كماكان انجام وظيفه کنند، ارزيابي جامعه و نخبگان برایشان مهم است و نميتوان از اين مهم بهراحتي بيرون جست. براي شخص حسن روحاني كه رسانههاي قدرتمند رسمي از سال ٩٢ با او بازي بزرگی را شروع كردهاند، بازيای كه حتي دستاوردهاي واقعي دولت مانند برجام را به هيچ ميانگارند، اين ضرورت دوچندان مينمايد كه در درون نهاد رياستجمهوري يا دفتر خود، يك تيم سخنگويي كارشناس، حرفهاي و توانمند براي مواجهه با بازيهاي بزرگ شكل دهد. هرچه زمان به پيش رود و پايان عمر دولت روحاني نزديك شود، اين ضرورت اهميت بيشتري پيدا ميكند. خلاصه آنكه دولت تدبير و اميد ضمن آنكه با پشتوانه راهبردي «حمايت-انتقاد» اصلاحطلبان مسير خود را دنبال ميكند، بايد بداند بسيار بيشتر از آن هزينهاي كه بر جبهه اصلاحات ممکن است وارد کرده باشد، به اعتبار تاريخي خود با اين شيوه اطلاعرساني خدشه وارد ميکند. ميتوان ماهيت اطلاعرساني دولت تدبير و اميد را به يک «کژآگاهسازي» يا همان disinformation تعبير کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.