«شرق» از مزارع يكي از قطبهاي مهم توليد ماهي زينتي كشور گزارش ميدهد
تولید ماهی قرمز برای سفره هفتسین همسایه
ليلا مرگن : پرورش ماهی قرمز شغل آباواجدادی مردم راوند است و تولیدکنندگان این منطقه میگویند چندی است که حوالی نوروز، ماهیهای قرمز توليدشده در راوند را به افغانستان صادر میکنند تا این میهمان کوچک، به سفره نوروزی مردم افغانستان هم شادی هدیه کند. پرورشدهندگان ماهی در راوند چنددههاي است كه شغل پدران خود را توسعه دادهاند و این روزها حدود پنج گونه اصلاحنژادشده از انواع گلدفیش را توليد ميكنند که بخش عمده این ماهیها در ایام نوروز به بازار تزریق میشود. تکنولوژی تولید میهمان سفره هفتسین ایرانیان، از کاشان به شمال كشور هم منتقل شده و همين مسئله عامل بههمخوردن بازار و كسبوكار توليدكنندگان ماهي راوند شده است. ماهی قرمز یا همان گلدفیش که نژادهای اصلاحشده آن در راوند کاشان تكثير و توليد ميشود، برای اینکه به سفره هفتسین خانههاي ما برسند، راهی طولانی را طی میکنند. تولیدکنندگان ماهی قرمز پس از آنکه ماهیهايي كه در استخرهای بزرگ پرورش یافتهاند، به اندازه مورد نظر رسیدند، آنها را به استخرهاي كوچك و در داخل تورهایی که داخل اين استخرها تعبيه شده، منتقل میکنند تا ماهیها لجن خود را تخلیه کرده و با بدنی تمیزتر بستهبندی شوند. علياصغر فتاحی یکی از پرورشدهندگان ماهی راوند درباره روند ارسال ماهي به ديگر شهرها به «شرق» میگوید: اگر لجن بدن ماهیها قبل از حمل تخلیه نشود، در نقل و انتقالات این لجن مسیر آبشش ماهی را مسدود کرده و منجر به خفهشدن ماهیها میشود.تولیدکنندگان ماهی قرمز قبل از بستهبندی ماهیها آنها را شمارش میکنند. بسته به سفارش مشتری، ماهی ابتدا از داخل استخرهای انتقال به داخل لگن شمارش منتقل شده و بعد از شمردن ماهی، آنها را به داخل یک سطل هدایت میکنند. در جریان شمارش ماهیها هم نایلونی که قرار است تا مقصد حامل ماهيها باشد، آماده میشود. انتهای یک نایلون ضخیم را با کشهایی که درون آب خیسانده شده، مسدود میکنند و این نایلون را درون نایلون دیگری قرار میدهند تا یک فضای دوجداره پلاستیکی ایجاد شود. داخل نایلونی که با کش بسته شده آب میریزند. سپس ماهیهای شمارششده را درون آبکش میریزند تا اندازه آب مخزن حمل تغيير نكند. تقریبا 750 قطعه از این ماهیها را درون نایلونهای دوجدارهاي كه در زمان شمارش تهيه شده، رها میکنند تا پس از تزریق اکسیژن در نایلون با كش بسته شود. این استوانه پلاستیکی مملو از ماهی را درون جعبههای موز بستهبندی میکنند و با اتوبوس به دليل آنكه كرايه حمل آن بيشتر صرفه اقتصادي دارد، به مقصد مورد نظر خریدار ارسال میکنند.فتاحی عنوان میکند: گلدفیش از آنجایی که یک ماهی سردابی است، حملونقلش با مشکل چندانی مواجه نیست اما سیستم بستهبندی ماهیان آکواریومی که در گروه ماهیان گرمابی قرار ميگيرند، کمی پیچیدهتر است زیرا باید آنها را داخل جعبههای یونولیتی که تبادل حرارت را به حداقل میرساند، قرار داد و اگر ماهی به منطقه سردسیر منتقل میشود، براي جلوگيري از افت دماي محموله، باید یک نایلون کوچک آب گرم هم داخل بسته محتوی ماهیان گرمابی قرار داد که از سرما یخ نزنند. او میگوید: ماهی قرمز تولیدشده در راوند علاوه بر اینکه در ایام نوروز به سراسر کشور ارسال میشود، به کشور افغانستان نيز صادر میشود. مردم افغانستان هم مانند ایرانیان، ماهی قرمز در سفره هفتسین خود دارند. در تابستان هم ماهیهای زینتی تولیدشده در این منطقه، به عراق و ترکیه صادر میشود و مانند بسیاری از محصولات تولیدشده در ایران، ماهی قرمز ایرانی از ترکیه به دیگر کشورهای عربی و امارات فرستاده میشود. شغل آباواجدادی تولیدکنندگان ماهی قرمز راوندی همگی از پدران خود تکنولوژی تکثیر ماهی را آموختهاند. محمد قیصری یکی از این تولیدکنندگان است. او یکی از استخرها را نشان میدهد و میگوید: ما به این ماهی «گلدفیش دودم» میگوییم. اين ماهی دو باله انتهایی دارد و به همین دلیل به گلدفیش دودم شهرت یافته است. به اعتقاد قیصری، گلدفیش دودم، اجداد همه ماهیهای قرمزی است که با اصلاح نژاد تبديل به گونههاي امروزي شدهاند. در حال حاضر حداقل پنج گونه از اين گلدفيشهاي اصلاحنژادشده در اختیار تولیدکنندگان ماهی زینتی قرار گرفته است. او به «شرق» میگوید: در راوند انواع گلدفیش شامل «گلدفیش چهاردم»، «بلکمور»، «ردکپ» (دارای دو رنگ سفید و قرمز) و «کالیکو» (که دارای رنگهای مختلط قرمز و آبی کمرنگ است) تولید میشود. قیصری بیان میکند: سابقه تولید ماهی قرمز در راوند بسیار طولانی است و شاید بیش از 150 سال قدمت داشته باشد. پدران ما ماهی قرمز را در حوضهای منازلشان پرورش میدادند و ماهیهای مازاد خود را به کسانی که برای تنگهاي شب عید نیاز به ماهی داشتند، میفروختند تا با پول آن، آجیل شب عید یا لباس بچهها را خریداری کنند. مردم پس از پایان نوروز ماهیهای داخل تُنگهای سفره هفتسین را به حوضها منتقل میکردند تا سال بعد هم آنها را بر سر سفره هفتسین بیاورند. از نگاه او، تولید ماهی قرمز شغلی است که یک بار در سال، آن هم نزدیک به ایام نوروز درآمد دارد زیرا خود او هم در این ایام بیشترین فروش را دارد. قیصری درباره نحوه توليد ماهي قرمز توضیح میدهد: استخر پرورش لاروها با استخر اصلی پرورش ماهی متفاوت است. به گفته او در نزدیکی نوروز ماهیهای والد را به استخرهای کوچک در یک محوطه سرپوشیده منتقل میکنند و با غذای مخصوص آنها را به مدت يك هفته تغذیه میکنند. بعد از آنکه علائم آمادگی برای جفتگیری در ماهی مشاهده شد، ماهی نر و ماده به داخل یک استخر مشترک منتقل میشوند اما ماهیها را در آب استخر رها نمیکنند بلکه داخل یک توری مخصوص ميگذارند تا پس از تخمریزی، ماهيها تخمهای خود را نخورند. با اتمام عملیات تخمریزی و تولید لارو، ماهیهای والد به استخر دیگری منتقل میشوند. این پرورشدهنده ماهی بیان میکند: بهترین آب برای پرورش ماهی آب چاه است زیرا دمای آن 18 درجه است. برای تولید لارو هم حتما به آب تازه نیاز است. بعد از گذشت 15 روز از تولید لاروها، آنها به داخل استخر بزرگتري منتقل میشوند تا در فضايي بزرگتر رشد کرده و آماده عرضه به بازار شوند. تفاوت قیمت از تولید تا بازار ماهی قرمز هم مانند دیگر محصولات تولیدی بخش کشاورزی داراي تفاوت فاحش بین نرخ تعيينشده در محل توليد و بازار است. ماهی ردکپ که توسط تولیدکننده هزار تومان به فروش میرسد، در بازار پنج هزار تومان قیمت میخورد. تولیدکننده هر قطعه گلدفیش تلسکوپی را حدود 600 تومان میفروشد اما در بازار این ماهی به قیمت سه هزار تومان عرضه میشود. کالیکو بین هزار تا سههزارو 500 تومان در مزرعه قیمت دارد اما در بازار 10 تا 12 هزار تومان فروخته میشود و گلدفیش چهاردم 350 تا 400 توماني توليدكننده چهار هزار تومان در بازار به مصرفكننده فروخته ميشود. اين تنها زيان توليدكننده ماهي قرمز نيست. فتاحي كه به نوعي يك هلدينگ پرورش ماهي قرمز دارد و علاوه بر مزرعه كوچكي كه متعلق به خودش است، با ديگران هم به صورت مشاركتي يا اجاره مزرعه، ماهي توليد ميكند، درباره بدشانسي يك توليدكننده ماهي زينتي ميگويد: گاهي ماهيها به يك اندازه رشد نميكنند و اندازه آنها درشت و ريز ميشود. در چنين مواقعي ماهيهاي درشتتر، ريزترها را ميخورند. در اين صورت زيان هنگفتي متوجه توليدكننده ميشود. بیمهری به تولید ماهی قرمز آنطور كه محمدحسن الهي كارشناس مسئول ماهيان زينتي سازمان شيلات ايران به «شرق» اعلام ميكند: بر اساس آمارهاي سال 96، حدود 90 ميليون قطعه ماهي قرمز در كشور توليد شده است. البته آمار دقيق آن در دسترس نيست. او ادامه ميدهد: بيشترين ميزان ماهي زينتي در استخرهاي پرورش ماهي گرمابي گيلان توليد ميشود. دومين مركز توليد اين ماهي نيز كاشان است. با وجود حجم بالاي توليد ماهي قرمز، فتاحي ميگويد كه از نگاه مسئولان اين حرفه، شغل محسوب نميشود و توليدكنندگان ماهي قرمز بايد بيمه خود را آزاد پرداخت كنند. اين در حالي است كه مزارع پرورش ماهي بايد براي احداث جواز دريافت كنند و همه مراحل قانوني براي فعاليت در اين شغل طي ميشود. احمد شمسزاده یکی ديگر از تولیدکنندگان ماهی قرمز راوند، تولید این ماهی زینتی را مایه ارزآوری برای کشور معرفی کرده و به «شرق» میگوید: 16 برابر درآمد نفتی ما کشورهایی مانند مالزی و سنگاپور ازطریق پرورش ماهی زینتی درآمد دارند اما بخش تحقیقات برای اصلاح نژاد ماهی زینتی به ما کمک نمیکند. در صورتی که ما با صادراتی که داریم، علاوه بر اینکه ارزآور شدیم، با تولید برخی نژادهای گلدفیش، کشور را از واردات اين ماهی زینتی بینیاز کردهایم. مهمترین دغدغه قیصری هم این است که شمالیها تکنولوژی تولید ماهی قرمز را از مردم راوند گرفتهاند اما از آنجا که در شمال آب ارزان است، با توليد و تزریق بیش از حد ماهی قرمز به بازار، کسبوکار منطقه راوند را خراب کردهاند. به گفته قیصری، تولیدکنندگان راوندی باید سالانه چهارمیلیونو 810 هزار تومان اجاره آب به آب منطقهای بدهند در حالی که شمالیها فقط یک میلیون تومان اجاره میپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.