نوروزگاههاي واقعي جامعه
امانالله قرائيمقدم .جامعهشناس و استاد دانشگاه
مه به مهپاره گفت، نوروز جهاني شد اي مردم سياره، نوروز جهاني شد (دولتمند خالف، خواننده معروف تاجيک) خبر شبکه تهران در روز چهارشنبه مورخ 3/11/97 حاکي از آن بود که خوشبختانه، شهرداري تهران براي اولين بار در نظر دارد امسال مراسم نوروز باستاني و ملي را در ميدان راهآهن، اميريه، ميدان وليعصر، خيابان وليعصر و ميدان تجريش برگزار کند و به ميان مردم و نوروزگاههاي واقعي جامعه ببرد که بسيار موجب خرسندي و از لحاظ مردمشناسي فرهنگي و حفظ و پاسداري از ميراث فرهنگي و انتقال آن به کودکان، نوجوانان وجوانان و انتقال آن به نسل آينده بسيار بااهميت و اثرگذار است زيرا علاوه بر آنکه انتقال ميراث فرهنگي از نسل گذشته به آينده را عملا نشان ميدهد، موجب ميشود تا فرزندان اين کشور از گرايش به برگزاري جشنهاي بيگانه که به علت کمتوجهي مسئولان هر روز بر تعداد آنها افزوده ميشود و در نتيجه موجب فروريختگي فرهنگي و انومي اجتماعي و بيگانهپرستي ميشود، جلوگيري بهعمل آيد و ايراني بمانيم و هويت ملي و ميهني خود را حفظ کنيم؛ همان کاري که ژاپن بعد از جنگ دوم و هجوم فرهنگي غرب به عمل آورد و ژاپني باقي ماند، بدون آنکه از تمدن غرب عقب بماند؛ يا کرهجنوبي، يا هند. زيرا نوروز باستاني به عنوان مهمترين و گرانبهاترين ميراث و هويت ملي و فرهنگي و اجتماعي ايرانيان و همچنين، افغانستان، تاجيکستان، ترکمنستان و بخارا و سمرقند چو قند، قزاقستان، ازبکستان، جمهوریآذربايجان، اقلیمکردستان عراق، ارمنستان و همه کساني که از جيحون و سيحون و آمودريا تا غرب ايوان مدائن و سراسر جهان، اين «هديه خدایي» را پاس ميدارند و به لحاظ پاسداري از هويت فرهنگي خود، برگزار ميکنند، باارزشترين و مهمترين سرمايه اجتماعي و مايه و پايه انسجام و همبستگي در جامعه است. به همين دلایل بايد با مردم و در جمع مردم برگزار شود تا روح مليگرايي و اهميت ارزشها و هنجارهاي سنتي و ملي، بهویژه براي نسل جوان بيشتر و بهتر آشکار و موجب شود تا آنان از آداب و سنن و ميراث فرهنگي و اجتماعي خود پاسداري کنند و در نگهداشت و بزرگداشت آن بکوشند و به آيندگان منتقل کنند؛ همان کاري که گذشتگان انجام دادند و با برگزاري چنين مراسمي باعث شدند هويت ملي و ميهني ما با همه تهاجمات بيگانگان در طول تاريخ مصون و محفوظ بماند. به عبارت ديگر، آنچه کشور ما را از گزند اجانب و بيگانگان مصون و محفوظ نگه داشت، «سپر فرهنگي» بوده است. مردم ايران از پيشينه غني و «سپر فرهنگي» نيرومند خود برخوردار هستند که نهفقط تهاجم نظامي را بيتأثير ميکند، بلکه بيگانگان را نيز مغلوب اين فرهنگ درخشان ميکند و به تسليم واميدارد. ايرانيان در طول تاريخ با برگزاري عيد نوروز و ساير آداب و رسوم خود، توانستهاند نام ايران را جاودانه کنند. همچنان که سياوش کسرائي گفته است: «بر نميشد گر زبام کلبهها دودي/ يا که سوسوي چراغي گر پيامي مان نميآورد/ ما چه ميکرديم در کولاک دل آشفته و دم سرد». به همين لحاظ بهتر است نوروز را به نوروزگاهها، تفرجگاهها، سبزهزارها، پارکها، ميادين شهري و ورزشي و خلاصه به جمع انسانها ببريم. زيرا «زيبايي در جمع انسانها تجلي پيدا ميکند» و سرمايه فرهنگي و اجتماعي و شادي و نشاط واقعي در کنار افراد ديگر بهوجود ميآيد. نوروز را از کنار تلويزيون و چارچوب خانه بيرون آوريم؛ همچون گذشته که مردم در ايام نوروز به دشت و دمن و سبزهزارها و دامن کوهسارها، کنار رودخانهها و دل طبيعت ميرفتند. زيرا جشن نوروز پديدهاي اجتماعي و جمعي است. بنابراين نبايد فقط در چارچوب خانه و خانواده يا درون ماشين شخصي و مسافرت و فرار از جمع به اين عيد باستاني بپردازيم؛ رفتاري که موجب «خودمحوري» (Egocentrism) و «خودگرايي» (Egotism) و «خودخواهي» (Egoism) و «ازخودبيگانگي» (Alienation) و «آدمکسازي» (Robotism) و «اثر بلع» ميشود که مدار انديشه و عمل افراد را تشکيل دهد. نوروز از ديدگاه جامعهشناسي، عامل وحدت قوميتهاست به همين دلیل شهرداري تهران روش درستي در پيش گرفته است؛ شهري که بزرگترين و پرجمعيتترين شهر ايران که در آن افراد بهصورت روباتهاي (Robot) بيتفاوت نسبت به هم و از يکديگر بيگانه شدهاند و شهري داراي نامتجانسترين فرهنگ است. بردن نوروز به نوروزگاهها بسيار مهم و عامل وحدت و همبستگي اجتماعي، سياسي، فرهنگي و از همه مهمتر آرامش روحي و رواني افراد جامعه ميشود و در بالابردن بازدهي کاري، بهسبب ايجاد شادي و نشاط بياندازه مؤثر و مفيد است. به گفته ديويد رايسمن (D.Riesman) جامعهشناس بزرگ آمريکايي، بزرگداشت و احترام به سنتها، به عنوان شيوههايي آزموده، علاوه بر آنکه موجبات ايجاد تسلسل و پيوند بين نسلها را فراهم ميکند، موجب ميشود وحدت و هويت اقوام گوناگون جامعه تأمين شود و به عنوان راهها و شيوههاي عمل و ميراث نياکان، از بُعدي احترامآميز، برخوردار شوند و درنتيجه امکان ترديد در آنها و جدايي افراد جامعه از اين الگوهاي ويژه را از بين ميبرد. با پذيرش سنن و جذب و درونيسازي ( Internalization) آنها از سوی افراد يک جامعه يا يک قوم، راههاي عمل دقيقا مشخص ميشوند و همه افراد بالنسبه به يک طريق عمل ميکنند و در برابر محرکات يکسان، پاسخهايي نسبتا يکسان ارائه ميدهند. گذشته از اين در چنين جامعهاي، راههاي آينده نيز روشن است؛ چون همان راههايي است که نياکان جامعه در قرنها پيمودهاند و حال نيز فرزندان اين نسل در پيش دارند. نوروز را به نوروزگاهها ميبريم تا از «انبوه تنهايي» (تنهايي در ميان جمع) و درد انسانها که در حال حاضر -شهرهاي بزرگ ما دچار اين آفت هستند- تا حدي کاسته شود و به قول فرديناند تونيس، جامعهشناس بزرگ آلماني، «روابط مستحکم معنوي»، جاي «روابط صوري» و شکننده را بگيرد و چنان که گفته شد، از خودگرايي، خودخواهي، خودمحوري و بالاخره ازخودبيگانگي و بيهويتي افراد جامعه و اينکه فرورفتن هرکس در لاک خود که شکستنش بسيار دشوار است، کاسته شود. خلاصه آنکه بردن مراسم نوروز به ميان مردم شهر تهران و شهرهاي ديگر کشور وحدت، همبستگي، انسجام گروهي، محبت و همدلي را افزايش ميدهد و درنتيجه سرمايه اجتماعي، اقتصادي و تکنولوژيکي، انساني و بهرهبرداري از قابليتهاي طبيعي تحتالارضي و سطحالارضي را بالا ميبرد تا به رشد و توسعهيافتگي دست يابيم. انشاءالله.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.