|

در باب تعطیلی اجرای نمايش در ایام نوروز!

فراموشی تئاتری یا یک نابینایی عمیق تاریخی

رسول نظرزاده

درحالی‌که در ایام تعطیلی نوروز بر سر اینکه کدام فیلم سینمای ایران اکران نوروزی شود بحث و جدل است، قابل‌تأمل است که اجراهای تئاتری در کل کشور در این ایام به یک خاموشی تاریخی فرورفته! اینکه در این سال‌ها هنوز نتوانسته‌ایم راهکار مناسبی برای این خواسته تئاتری که مناسب حال‌واحوال تاریخی مردم ایران نیز هست پیدا کنیم، جای پرسش اساسی دارد. آیا همه‌چیز برمی‌گردد به ساختار کارمندی/ دولتی خسته تئاتری که پس از برگزاری جشنواره تئاتر فجر، نیاز به استراحت دارد و حاضر نیست هیچ جایگزینی برای اصلاح ساختار خود در نظر بگیرد؟ به معنای دیگر خیلی راحت به این نتیجه حذفی رسیده‌ایم که این‌همه تالارهای خصوصی و گروه‌های تئاتری که طی سال، درآمد آنچنانی هم ندارند حاضر نیستند با حذف موانع دست‌وپاگیر، برای سود بیشتر گروه خود و البته زنده نگاه‌داشتن فرهنگ نمایشی اصیل و شادی‌آور ایرانی کاری کنند، آن هم درحالی‌که بخش زیادی از فرهنگ نمایشی تاریخی این سرزمین در اقصا نقاط کشور با تیپ‌ها و شخصیت‌ها و مراسم نمایشی زنده و عروسکی نوروزی به استقبال سال نو می‌رفته‌اند؛ مانند مراسم عروس‌گلی، برف‌چال، نوروزخوانی ، نوروزعلی، سیاه‌بازی، عمونوروز، تکم‌چی‌ها و... حتی در تقویم گذشتگان نوروز را به دو بخش نوروز عامه و نوروز خاصه تقسیم می‌کردند که به زبان امروز بخش اول آن به نمایش‌های میدانی و عامه‌پسند میان مردم اختصاص داشته و بخش دوم برای اجراهایی برگزیده‌تر بوده است. اینکه همه‌چیز را به برنامه‌های تلویزیون واگذار کنیم که دیگر از فرط تکراری‌بودن برنامه‌هایش چند مصاحبه با شخصیت‌ها و میهمانان برگزیده، چند موسیقی محلی و پاپ و گفت‌وگوهای چندمنظوره، سریال‌های دم‌دستی و فیلم‌های قلع‌وقمع‌شده خارجی و هندی و چینی... دیگر رقبتی در مخاطب نیازمند برنامه‌های زنده ایجاد نمی‌کند. مراسم و اجراهایی که مخاطب خود نیز در آنها بخشی از ماجرا شده و به جست‌وجوهای ناخودآگاهش پاسخی درخور داده شده باشد. هنوز هم می‌توان با یک فراخوان و برنامه‌ریزی حتی جشنواره‌های تئاتر خیابانی و زنده و به‌ویژه تئاتر عروسکی نوروزی برگزار کرد تا منتخبان آن جشنواره برای نوروز، برنامه‌های ویژه اجرا کنند. به‌این‌ترتیب در این ایام درآمدزایی تئاتر به تعطیلی کشانده نخواهد شد (اگر هم جشنواره‌های نوروزی مناسبتی اجرا می‌شوند برایند آنها را بر صحنه تئاتر کمتر دیده‌ایم)؛ روشی که در کشورهای دیگر به راحتی و طی سال‌ها در حال اجراشدن است. هنوز هم بهترین برنامه‌های هنری، از جمله موسیقی و تئاتر، در اقصا نقاط جهان در ایام تعطیلات کریسمس به اجرا درمی‌آیند. در سینما که حالا می‌توان سلسله‌فیلم‌هایی با موضوع کریسمس را در کتابی قطور گردآوری کرد. در بخش نخبه‌گرا هم متن‌ها و نمایش‌نامه‌های زیادی با موضوع کریسمس نوشته و ساخته شده‌ که تداخل موضوع آنها با دوران تاریخی را هم مدنظر قرار داده‌اند. مانند کریسمس و جنگ، شام طولانی کریسمس، کریسمس و مددکاری‌های اجتماعی و... . به راحتی می‌توان از این موضوع‌ها و تجربه‌ها در نوروز که جشنی غیرسیاسی، طبیعت‌گرا، محیط‌زیستی، صلح‌طلب و خانواده‌گراست سود جست. خاموش نگاه‌داشتن همه این امکانات بالقوه، بی‌توجهی به ظرفیت‌های صلح و عشق و همبستگی ملی میان مردمی است که هیچ‌گاه به فرهنگ غنی گذشتگان خود پشت نکرده‌اند. بگذارید کودکان و فرزندان این سرزمین شور و نشاط یک فرهنگ اصیل را در کوچه و خیابان و در صحنه‌های تئاتری هم ببینند و در حافظه خود بعدها از این روزها خاطره‌های درخشان بسازند. کم‌کاری فرهنگی و هنری در این زمینه خودبه‌خود، در به روی تولیدات غیربومی و غیرفرهنگی خواهد گشود. حتی در این زمینه می‌توان از تولیدات کشورهای همسایه که در آنها نوروز با شکوه و زیبایی خاصی به اجرا درمی‌آید سود جست تا بتوان رنگارنگی فرهنگی دیرینه و مشترک را در آنها بازجست و به گفت‌وگوی میان ملت‌ها میدانی تازه داد. پیداکردن راه‌های جایگزین و چه‌بسا به‌کارگیری دوره‌ای آدم‌های موفق در این زمینه در این ایام یکی از راه‌هایی است که همچنان بر انگیزه‌ها و پاسخ‌گوبودن گروه‌ها و مدیران خواهد افزود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.