|

احتياط شرط لازم براي كشت پالونيا

هادي كيادليري. عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست واحد علوم و تحقیقات

چندی است که بحث کشت یا عدم کشت درخت پالونیا با هدف تولید تجاری چوب در کشور بالا گرفته. یک روز به نقل از مسئولان سازمان حفظ نباتات که مسئول کنترل آفات و بیماری‌های گیاهی در کشور هستند، خبر از ممنوعیت کشت پالونیا منتشر می‌شود و روز دیگر به نقل از مسئولان سازمان جنگل‌ها، درباره نبود ممنوعیت کاشت این گونه خبرهایی به گوش می‌رسد. آنچه مسلم است در شرایط فعلی کشور که برداشت درخت از جنگل‌های طبیعی ممنوع شده و نیازهای چوبی جامعه باید به نحوی پاسخ داده شود، بدون‌شک یکی از راهکارهای مناسب، توسعه زراعت چوب است. اگرچه واردات چوب از نقاطی که جنگل‌های تجاری و انبوه دارند، باید در اولویت قرار گیرد، اما با کاشت گونه‌های سریع‌الرشد در قالب زراعت چوب هم می‌توانیم بخش کوچکی از نیازهای خود را تأمین کنیم. پالونیا از جمله گونه‌هایی است که به دلیل رشد سریع، درآمد اقتصادی مناسبی می‌تواند برای صاحبان خود ایجاد کند، اما برای کشت آن در ایران، حتما باید چند نکته را لحاظ کرد. این گونه در دیگر کشورها هم به‌عنوان یک گونه غیربومی با هدف تولید چوب کشت شده است و در تجربیات این کشورها نکات حائزاهمیتی وجود دارد که استفاده از آنها برای ما هم می‌تواند مفید باشد. در برخی گزارش‌ها درباره مهاجم‌بودن این گونه مطالبی مطرح و به مشکل‌سازبودن پالونیا اشاره شده است. این گونه سریع‌الرشد مانند دیگر گونه‌هایی که رشد سریعی دارند، اگرچه از نظر تولید چوب محاسنی دارد، اما معایب خاص خود را هم دارد که باید مدنظر قرار گیرد. گونه‌های سریع‌الرشد در محیط‌های مختلف به راحتی می‌توانند دیگر گونه‌ها را کنار بزنند. به دلیل رشد زیادی که دارد، در رقابت با گونه‌های دیگر، بسته به شرایط محیط می‌تواند موفق‌تر ظاهر شود و زمینه حذف گونه‌های بومی را فراهم کند، اما بزرگ‌ترین مشکلی که این گونه می‌تواند برای محیط‌های طبیعی مجاور خود ایجاد کند، این است که رشد سریع این گونه و وجود نیتروژن بالا در بافت چوبی آن منجر به ایجاد جذابیت بیشتر برای آفات و بیماری‌ها می‌شود. بر اساس مطالعاتی که در دنیا روی گونه پالونیا انجام شده است، انواع بیماری‌ها و آفات به این گونه حمله کرده‌اند؛ یعنی پالونیا می‌تواند میزبان انواع مختلفی از آفات و بیماری‌ها باشد که روی هزینه‌های نگهداری از این گونه اثر مستقیم دارند. برخی شته‌ها، بیماری‌های ریشه و بیماری‌های قارچی (فوزاریومی و ...) به خوبی روی درختان پالونیا زندگی می‌کنند. اهمیت توجه به ابتلای پالونیا به قارچ فوزاریوم از آن جهت است که شب‌خسب به‌عنوان یک گونه بومی ایران به یکی دیگر از گونه‌های قارچ‌ فوزاریوم آلوده شد و این گونه از بخش‌های وسیعی از جنگل‌های شمال کشور حذف شد. به‌این‌ترتیب پالونیا هم اگر آلوده به قارچ فوزاریوم شود، احتمال خسارت سنگین برای صاحبان آن وجود دارد. ابتلای درخت پالونیا به انواع بلایت‌ها گزارش شده و درخت از هجوم این قارچ‌ها صدمه دیده و به‌طورحتم از میزان تولید چوبش کاسته خواهد شد. بر اساس منابع موجود، مجموعه‌ای از قارچ‌ها و بیماری‌های باکتریایی می‌توانند برای درخت پالونیا مشکل ایجاد کنند. در همه این گزارش‌ها هشدارهایی برای برنامه‌ریزان وجود دارد. اگر این گونه در سطح وسیع و بدون مطالعه و پیش‌بینی در کشور کشت شود، می‌تواند خیلی خطرساز باشد. پالونیا هم مانند عرعر که به دلیل رشد سریع، تبدیل به گونه مهاجم در ایران شد، اگر بدون توجه توسعه یابد، می‌تواند به‌سرعت جایگزین گونه‌های بومی در محیط‌های طبیعی شود. گونه‌های سریع‌الرشد اغلب گونه‌های پیشگامی هستند که بذرهای سبک تولید می‌کنند و در مناطق مخروبه به راحتی مستقر می‌شوند و به دلیل رشد سریع گونه‌های دیگر را مغلوب می‌کنند. به‌خاطر همین خصوصیت اگر قصد داریم چنین گونه‌ای را وارد منطقه‌ای کنیم، باید همه جنبه‌های مختلف این اقدام را مورد بررسی قرار دهیم، نه‌اینکه ابتدا اقدام به کشت گونه در سطح وسیع کرده و بعد بررسی کنیم که آیا این اقدام مناسب است یا نه، زیرا ممکن است کار از کار گذشته باشد. احتیاط شرط عقل است بنابراین بهتر است ابتدا پالونیا در سطوح کوچک و در قالب طرح‌های تحقیقاتی کشت شود و تحت نظر قرار داشته باشد. البته این احتمال هم وجود دارد که با کشت گونه در سطوح کم، هیچ مشکلی مشاهده نشود، اما وقتی که این گونه در سطح وسیع و تجاری کشت شود، منجر به طغیان آفات و بیماری‌ها و ایجاد خطر برای گونه‌های بومی ایران شود، به همین دلیل باید برنامه پیش‌بینی خطر هم داشته باشیم. به نظر می‌رسد بهتر است به‌جای تلاش برای کشت گونه پالونیا در ایران، به گونه‌های سریع‌الرشد دیگر نظیر انواع صنوبرها که در ایران وجود داشته و بومی شده‌اند و خطر کشت آنها هم به مراتب کمتر است، فکر کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.