فیلم غلامرضا تختی هویتسازی ملی است
محمدعلی ابطحی
فیلم غلامرضا تختی یکی از فیلمهای خوب امسال است. اصل اینکه فیلمسازان ایرانی به افتخارات ملی میپردازند، اتفاق مثبت و هویتسازی است. در بحبوحه انقلاب و قبل از پیروزی کامل آن، دهها استادیوم به نام غلامرضا تختی نام گرفت. این تصادفی نبود. فضای دوران انقلاب بهگونهای بود که به صورت طبیعی و تحتتأثیر وجدان عمومی، تحولات مختلف صورت میگرفت. یکی از این تحولات در حوزه نامگذاریها بود. یکسری شخصیتها به صورت طبیعی در ذهن و فکر جامعه مورد احترام بودند و مردم انقلاب خود را در پیوند با آنها میدیدند. دکتر شریعتی، مصدق و غلامرضای تختی در رأس این افراد بودند. مناسبتهایی هم بود که باز به شکل خودجوش در تظاهرات مردم حاضر بود. ۱۷ شهریور در دوران انقلاب یا 30 تیر در دوران مصدق از آنها بود. در میان این اتفاقات در تاریخ انقلاب، جایگاه غلامرضا تختی متفاوت بود. نسل من که در ایام انقلاب فعال بودیم، به یاد داریم که وقتی انقلاب در حال فراگیرشدن بود، در خیلی از نقاط کشور استادیومها بیاجازه مسئولان حکومتی مورد تسخیر نیروهای انقلابی قرار میگرفت و پایان راهپیماییها در استادیومها بود. اولین اتفاقی که بعد از ورود انقلابیون به استادیومها صورت میگرفت، تغییر نام استادیومها به غلامرضا تختی بود. به همین دلیل استادیومهای فراوانی در کشور به نام غلامرضا تختی هستند و مهمتر اینکه تغییر نام استادیومها به تختی، بیشترین قدمت در تغییر نامها را دارد. اتفاق مهم پشت این تغییر نام استادیومها این بود که در وجدان عمومی جامعه جا گرفته بود که تختی یک قهرمان ملی طبیعی است. مردم در آن دوران تند مبارزات و قبل از آنکه رسانههای انقلابی بخواهند شخصیتسازی کنند، پذیرفته بودند که تختی قربانی سیاستهای رژیم گذشته بود. گرچه دیر، اما کاری که بهرام توکلی و سعید ملکان در ساخت فیلم زیبا و در تراز جهانی غلامرضا تختی کردند پاسخ به وجدان عمومی جامعه ایرانی در دوران انقلاب بود. در تحقیق تاریخی شاید ابهاماتی در شیوه مرگ تختی وجود داشته باشد، اما مرگ وی به هر شکل که اتفاق افتاده باشد، زندگی تختی همراه با نوعی آزادیخواهی همراه بوده است. این برای مردمی که زندگی او را دنبال میکردند و او را در آن تاریخ میشناختهاند غیرقابلتردید بود. در ساخت فیلم تختی هم به همین نکته به خوبی اشاره شده است؛ یک زندگی پر از جوانمردی و آزادیخواهی از او به تصویر کشیده شده و در پایان کار بر نحوه مردن او خیلی متمرکز نشده است. این هوشمندی نویسنده بوده است. شیوه مرگ او به هر شکل که باشد، تفاوتی در زندگی قهرمانانه او نمیکند، به همین دلیل بحثهای جنجالی اخیر هم نمیتواند تغییری در نوع زندگی او ایجاد کند. کارگردان و نویسنده این فیلم به خوبی فهمیده است که شکل مرگ تختی تأثیری در زندگی قهرمان ملی ندارد و همین نکته راز جاودانهماندن این فیلم است که بحثهای جنجالی در مورد شیوه مرگ او خللی در سیر محتوایی فیلم ایجاد نمیکند، ضمن اینکه شخصیت تختی جوری است که مدعی ندارد. خیلی از شخصیتهای بزرگ ملی یا سیاسی یا اجتماعی در تاریخ ایران بودهاند که دورانی را در اوج بوده و به دلایل مختلف مخالفان جدی پیدا کردهاند و طبعا فیلمسازی از آنان برای فیلمسازان دشوار میشود. گرچه من بر این باورم که اگر امکان ساخت فیلمهای بیطرفانه و واقعی از زندگی همه تأثیرگذاران عرصه سیاسی یا اجتماعی تاریخ ایران به صورت مستقل فراهم شود، مخاطبان زیادی را میتواند جلب کند. ژانر تاریخی با کیفیت خوب سینمایی برای خیلیها پرجاذبه است. در فیلمهای جهانی نیز چنین است. اما زندگی تختی، حداقل پس از انقلاب هیچوقت مدعی و مخالف نداشته و این کار را برای کارگردان و نویسنده راحت کرده است. علاوهبر محتوای غنی فیلم غلامرضا تختی که به خوبی از پس ادوار گوناگون زندگی او برآمده، ساخت بسیار زیبای فیلم، آن را در رده بهترینهای امسال قرار داده است. فیلم غلامرضا تختی چیزی از برندگان امسال اسکار کم ندارد. استفاده از لوکیشنهای مختلف و بردن مخاطب به پنج دهه قبل و تلفیق بخشهای مستند و بازسازی بخشهای دیگر مرتبط به مستندات فیلم از نقاط اوج فیلم تختی بود. من طبیعتا به دلیل عدم آشنایی، حق اظهارنظرهای تخصصی در مورد بحثهای فنی ساخت فیلم را ندارم، اما بهعنوان یک مخاطب نهتنها خسته نشدم که در طول فیلم یکسر تعقیب میکردم. امیدوارم این فیلم مورد استقبال شایسته قرار گیرد تا سینما بتواند به هویتسازی ملی کمک کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.