|

گپي با سروش طاهري، كارگردان نمايش «هيچ نگو هملت فقط سه روز»

کابوس‌ها و رؤیاها را جان داده‌ام

رضا آشفته

سروش طاهري، مدرس دانشگاه، بازيگر و كارگردان، اين روزها با گروهي از دانشجويانش نمايش «هیچ نگو هملت فقط سه روز» را در تماشاخانه شانو هر شب ساعت 9 به صحنه مي‌برد. این نمایش نوشته رضا گشتاسب است و برداشتی نو از نمایش‌نامه «هملت» شکسپیر محسوب می‌شود. در این اثر نمایشی دانشجویان دانشگاه آزاد و دانشگاه علمی‌‌کاربردی بازی می‌کنند و اثر از فضایی مدرن برخوردار است، به شکلی که در نمایش شاهد تقابل کودکی هملت با حال‌حاضر وی و ظاهرشدن روح پدرش و ماجرای کشته‌شدن او توسط عمویش، کلادیوس هستیم.

چرا با دانشجویان نمایش به صحنه می‌آوری؟ به نظرم وظیفه یک معلم این است که نسبت به سرنوشت هنری شاگردانش حساس باشد، مخصوصا در رابطه با رشته‌هایی که الزاما نیاز به تجربه در محیط کار دارند. دانشجویان در این تمرین‌ها می‌آموزند که روان‌شناسی کار گروهی چیست؟ چطور هم را درک کنند؟ سختی‌های این کار چیست؟ از همه مهم‌تر اینکه خود من هم با انبوهی از سؤالات مواجه می‌شوم که برای پاسخ به آنها نیازمند مطالعه و به‌روزرسانی خودم هستم. در حقیقت، هم دانشجویان کار عملی را می‌آموزند و هم خود من گامی برای اعتلای سطح هنری خودم و جامعه دانشجویی که به آنها متعهدم برمی‌دارم. چه نکاتی در نمایش‌نامه «هیچ نگو هملت فقط سه روز» باعث شد که آن را کار کنی؟ سال‌ها بود که بر اساس علاقه شخصی دوست داشتم با نمایش‌نامه هملت دست‌وپنجه نرم کنم. پس از اینکه نمایش‌نامه توسط دوست هنرمندم، رضا گشتاسب، به دستم رسید، دیدم چه اندیشه زیبایی در متن جاری است و چه حیف است که این اثر که می‌تواند واکاوی عمیقی در اثر شاخص شکسپیر باشد و نمایشی استخوان‌دار در آموزش و پرورش دانشجویان باشد، کار نشود. نگاه نو به آثار شاخص جهان که البته در ایران سابقه‌ای طولانی نیز دارد باعث فوران اندیشه‌های نو درباره آن اثر خاص خواهد بود. نام نمایش «هیچ نگو هملت فقط سه روز» گویای چه نکته‌ای است؟ هملت در این نمایش سه روز در خواب است و در خواب، خواب می‌بیند. گویا در این سه روز خوابیدن تمام لحظات زندگی‌اش را که دوست دارد از جلوی چشمانش می‌گذرد. اینکه می‌گویم دوست دارد، نه از این منظر که علاقه‌ای به لحظات سخت زندگی‌اش داشته باشد، بلکه آنچه ذهنش را مشغول کرده است در این خواب، در خواب می‌بیند و تلاش می‌کند سه روز در خواب‌ها و کابوس‌هایش هیچ نگوید. نمایش‌نامه از حالت نئوکلاسیک به نمایشی سوررئال و اکسپرسیونیستی تبدیل شده. آیا پرسش بنیادینی برای این منظور در متن وجود دارد؟ پرسش بنیادین را به نظرم هر مخاطبی در ذهن خودش خواهد داشت. نمایش‌نامه نقد جهان دیکتاتورگونه ذهن است. نقد قدرت فاسد است. کابوس هملت‌هایی است که با گذشته خویش درگیرند. نمایش‌نامه تلویحا ما را به تفکر درباره سرنوشت خود و دیگران وامی‌دارد. این تفکر درباره سرنوشت خویشتن همان چیزی است که باعث بروز انقلاب‌های بزرگ در جهان دیکتاتورمآبانه و قدرت‌پرست شده است. اینکه به سمت کمدی و شاید هم کمی افراطی‌تر به سمت لودگی در اجرا آمده‌اید، به دنبال اثبات چه ساختاری هستید؟ به نظرم نوعی گروتسک عمیق در اجرا نهفته است. افراط در لحظات کمیک و به تبع آن در لحظات تراژیک جزء لاینفک این گونه است. چرا ترازی بین کمدی و تراژدی نیست که بشود گروتسک موثری را در اجرا لحاظ کنید؟ تمام تلاشم اجرای همان گروتسک و تأثیر بیشتر بر مخاطب بود. تجربه ترس و البته خندیدن بر همان ترس که زنهاری است بر انسان معاصر که تمام عمرش را با این ترس‌ها سر می‌کند. شاید این گروتسک بیشتر برداشت من در اجرا باشد، البته خود نمایش‌نامه عمیقا تراژیک است. در کارتان صحنه نمایشی را که هملت برای فهمیدن قاتل‌بودن کلادیوس - عمویش- طراحی می‌کند حذف کرده‌اید و به‌جایش صحنه اعدام یک دختر عاصی را گذاشته‌اید، چرا؟ این اخراج و اعدام، همان نمایش است. در تصویری‌شدن برخی از لحظات آیا از منابع سینمایی خاصی بهره برده‌اید؟ ممکن است در ناخودآگاه من بوده باشد، اما واقعا عمدی در آن نبوده است. تنها کابوس‌ها و رؤیاها را جان داده و تصویری کرده‌ام.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.